Emerytury rumuńskie są objęte liniowym podatkiem dochodowym

System emerytalny w Rumunii funkcjonuje podobnie do polskiego i opiera się na trzech filarach emerytury. Iwona Budek, starszy konsultant w PricewaterhouseCoopers, wyjaśnia, że prace nad reformą publicznego systemu emerytalnego, opartego na podziale zabezpieczenia emerytalnego na trzy filary, rząd rumuński rozpoczął w 1994 roku. Od 2001 roku funkcjonuje obowiązkowy I filar. W roku 2007 wprowadzono obowiązek posiadania indywidualnego konta emerytalnego w ramach tzw. II filaru, zarządzanego przez prywatne instytucje. Podobnie jak w Polsce możliwe jest też dobrowolne uczestnictwo w ramach tzw. III filaru emerytalnego.

W Rumunii obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalno-rentowym objęci są pracownicy, pracodawcy oraz pozostałe osoby uzyskujące dochody.

- Poza składkami na ubezpieczenia społeczne zarówno pracodawca, jak i pracownik mają obowiązek dokonywania wielu stałych płatności na fundusz społeczny oraz zdrowia - stwierdza Iwona Budek.

Ekspert dodaje, że składki są obliczane i potrącane przez płatnika bezpośrednio od pensji brutto pracownika na bazie miesięcznej, a ich wskaźniki przedstawiają się następująco:

1. Składki opłacane przez pracownika:

● ubezpieczenie społeczne 10,5 proc.,

● fundusz zdrowia 5,5 proc.,

● fundusz dla bezrobotnych 0,5 proc.

2. Składki opłacane przez pracodawców:

● fundusz państwowych ubezpieczeń socjalnych w zależności od warunków pracy 20,8 proc., 25,8 proc. lub 30,8 proc.,

● fundusz zdrowia 5,2 proc.,

● fundusz rentowy 0,85 proc.,

● fundusz gwarantowanych wypłat wynagrodzeń 0,25 proc.,

● fundusz dla bezrobotnych 0,5 proc.,

● krajowy fundusz ubezpieczeń w przypadku zaistnienia wypadków przy pracy i chorób profesjonalnych 0,15 - 0,85 proc. (w zależności od ryzyka),

● prowizja na rzecz Izby Pracy 0,75 proc.

Poza emeryturą państwową oraz innymi świadczeniami zapewnionymi w ramach I filaru w Rumunii dla wszystkich pracowników poniżej 35. roku życia (w roku 2008) obowiązkowe jest uczestnictwo w II filarze ubezpieczeń emerytalnych. Iwona Budek wyjaśnia, że na zasadzie dobrowolności mogą przystąpić do II filaru osoby w wieku 35 - 45 lat. Podstawą do skalkulowania składki w II filarze jest również wynagrodzenie brutto. Wysokość składki w roku 2007 wynosiła 2 proc. i od tego czasu jest stale podnoszona o kolejne 0,5 proc. każdego roku, aby osiągnąć zakładany poziom 6 proc. w 2016 roku.

- Co ważne, rumuński pracodawca nie partycypuje w składkach na rzecz prywatnego funduszu emerytalnego pracownika - podaje Iwona Budek.

Wskazuje również, że ze względu na brak odpowiednich zachęt podatkowych w Rumunii stosunkowo mało popularna jest forma oszczędzania w nieobowiązkowych funduszach emerytalnych, czyli III filarze.

Rumuński system zabezpieczenia społecznego koordynowany jest przez kilka rumuńskich ministerstw i instytucji. Gwarantuje on beneficjentom następujące świadczenia: emeryturę, wcześniejszą lub częściową emeryturę.

Jak podkreśla Iwona Budek, Rumunia utrzymuje zróżnicowany wiek emerytalny. Od 2000 roku wiek dezaktywacji zawodowej kobiet i mężczyzn jest podnoszony każdego roku i docelowo ma wynosić 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Obecnie jest to dla kobiet 58 lat i 9 miesięcy (po 26 latach i 6 miesiącach pracy), dla mężczyzn 63 lat i 9 miesięcy (po 32 latach i 6 miesiącach pracy). Docelowo do roku 2014 okresy składkowe zostaną zwiększone do 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn.

- Osoba ubiegająca się o świadczenie emerytalne w Rumunii musi przepracować co najmniej 10 - 15 lat na terenie Rumunii - mówi Iwona Budek.

Wyjaśnia też, że Polacy pracujący oraz mieszkający w Rumunii mogą się ubiegać o świadczenia emerytalne. Zgodnie z zasadą koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej każde państwo jest zobowiązane wobec swoich mieszkańców do sumowania okresów uprawniających do nabycia świadczeń w różnych państwach UE, skalkulowania wysokości świadczeń na podstawie wewnętrznych regulacji państwa, w którym ubezpieczenie zostało zawarte, oraz wypłacania emerytury w państwie aktualnego zamieszkania osoby ubezpieczonej.

Dodatkowo w Rumunii wypłacane są liczne świadczenia socjalne typu: zasiłek na uczące się dzieci, zasiłek dla rodziców samotnie wychowujących dzieci, zasiłek dla osób z AIDS/HIV, zasiłek dla osób z widoczną niepełnosprawnością, zasiłek dla osób osiągających najniższe dochody, dodatek porodowy.

Świadczenia emerytalne oraz renty podlegają w Rumunii opodatkowaniu 16-proc. podatkiem liniowym od kwoty przekraczającej 1 tys. lejów miesięcznie. Iwona Budek dodaje, że emeryt od uzyskanego świadczenia może odliczyć składki wpłacone na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne (w wysokości 5,5 proc.).

- W pozostałych przypadkach podstawa opodatkowania w Rumunii ustalana jest z uwzględnieniem odliczenia obowiązkowych składek zapłaconych przez pracownika, tj. składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz fundusz dla bezrobotnych - tłumaczy ekspert PricewaterhouseCoopers.

Ponadto pełnemu odliczeniu od dochodu podlegają składki wpłacone do II filaru. Podczas gdy odliczenie składek wpłaconych na dobrowolne ubezpieczenia emerytalne w ramach III filaru jest już limitowane do równowartości w lejach kwoty euro 400 rocznie.

W związku z tym, że Rumunia jest członkiem Unii Europejskiej, wewnętrzne przepisy rumuńskie w zakresie obowiązkowych ubezpieczeń społecznych stosuje się z uwzględnieniem rozporządzeń EWG dotyczących pracowników przemieszczających się po Unii Europejskiej, w tym Polski oraz Rumunii.

Iwona Budek przypomina, że od 1 maja 2010 roku rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z 14 czerwca 1971 roku (dotyczące koordynacji w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie), zostało zastąpione przez rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 roku w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UE L 200 z 7 czerwca 2004 r.) oraz rozporządzenie wykonawcze Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 r. z 16 września 2009 roku. W rozporządzeniu tym została uregulowana sytuacja różnych grup zawodowych. Jednak podstawowe znaczenie mają unormowania dotyczące pracowników delegowanych oraz osób prowadzących działalność na własny rachunek, które na pewien okres przenoszą ją za granicę. Szczegółowe postanowienia dotyczące określania mającego zastosowanie ustawodawstwa zawarte są w Tytule II obejmującym artykuły od 11 do 16 rozporządzenia 883/2004.

- Osoby te, jeżeli zostaną wysłane do pracy w innym niż Polska państwie członkowskim lub przenoszą działalność do innego państwa członkowskiego, mogą nadal podlegać polskim przepisom z zakresu zabezpieczenia społecznego, przy spełnieniu warunków określonych w przepisach prawa wspólnotowego - tłumaczy Iwona Budek.

Zgodnie z generalną zasadą dotyczącą ustalania właściwego ustawodawstwa osoba wykonująca pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlega ustawodawstwu tego państwa członkowskiego.

W związku z tym - jak podpowiada Iwona Budek - polski pracownik (posiadający umowę o pracę z polskim pracodawcą oraz stałe miejsce zamieszkania w Polsce), wykonujący pracę na terytorium Rumunii, powinien podlegać rumuńskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych. Jednak w szczególnych przypadkach, np. pracowników delegowanych, możliwe jest zastosowanie zwolnienia z opłacania składek rumuńskich na rzecz polskiego systemu ubezpieczeń społecznych. Warunkiem pozostania w polskim systemie ubezpieczeń społecznych jest uzyskanie odpowiedniego dokumentu, tzw. certyfikatu E101 (od 1 maja 2010 roku obowiązuje nowy formularz A1, jednak jak dotąd nie został on wprowadzony przez polski ZUS).

Osoby wykonujące pracę w Polsce na podstawie rumuńskiej umowy o pracę, zgodnie z brzmieniem polskiej ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, mają możliwość odliczenia (z pewnymi zastrzeżeniami i warunkami wskazanymi w ustawie) składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne zapłaconych (potrąconych przez pracodawcę) w roku podatkowym na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne podatnika, zgodnie z przepisami dotyczącymi obowiązkowego ubezpieczenia społecznego obowiązującymi w innym niż Polska państwie członkowskim UE, czyli np. w Rumunii.

W Rumunii można uzyskać rentę z tytułu niezdolności do pracy, świadczenie z tytułu okresowej niezdolności do pracy, świadczenie wypłacane z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, jak również wiele zasiłków, np. macierzyński, opiekuńczy czy pogrzebowy

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl