Zleceniodawca może być całkowicie zwolniony z opłacania składek

W zakresie ubezpieczeń społecznych obowiązuje szersza definicja pojęcia "pracownik" niż wynika to z przepisów kodeksu pracy. W myśl art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych za pracownika, uważana jest także osoba, która wykonuje pracę na podstawie umowy-zlecenia albo umowy o świadczenie usług (do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia) albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na jego rzecz. Wyjaśnić należy, że jako umów zawartych z własnym pracownikiem nie traktuje się umów z osobami, którym pracodawca udzielił urlopu bezpłatnego, wychowawczego lub macierzyńskiego. W czasie każdego z tych urlopów pracownik nie podlega bowiem z umowy o pracę ubezpieczeniom społecznym oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Dwie sytuacje

Wykonywanie umowy-zlecenia na rzecz własnego pracodawcy może wystąpić w dwóch przypadkach. W pierwszym, gdy z tą samą osobą najpierw zostanie zawarta umowa-zlecenie, a następnie po jakimś czasie umowa o pracę i obie umowy są wykonywane równocześnie. Wówczas od dnia zawarcia umowy o pracę umowa-zlecenie przestaje być odrębnym tytułem do ubezpieczeń, a zaczyna być traktowana (w zakresie ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego) jako umowa o pracę. Pracodawca musi w takiej sytuacji złożyć formularz ZUS ZWUA (z kodem 04 11 XX) i wyrejestrować zleceniobiorcę z ubezpieczeń, a wynagrodzenie z umowy-zlecenia, jakie będzie otrzymywał ubezpieczony, traktować jak przychód z umowy o pracę.

Drugi przypadek związany z wykonywaniem umowy-zlecenia na rzecz własnego pracodawcy wystąpi, gdy istnieje tzw. powiązanie pomiędzy firmami. Będzie tak, gdy osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę dodatkowo z innym podmiotem zawrze umowę-zlecenie, ale pracę w ramach tej umowy będzie wykonywała na rzecz własnego pracodawcy.

Stanowisko SN

Sąd Najwyższy w uchwale z 2 września 2009 r. (II UZP 6/09, OSNP 2010/3-4/46) uznał, że płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne w stosunku do osób wykonujących umowy cywilnoprawne (sprawa dotyczyła umowy o dzieło, ale ma analogiczne zastosowanie do zleceniobiorców) na rzecz pracodawcy jest właśnie on, tj. podmiot, na rzecz którego praca w ramach umowy cywilnoprawnej jest faktycznie świadczona, a nie podmiot, z którym umowa została zawarta.

Skutki orzeczenia sądu

Z uwagi na powyższe to na pracodawcy jako płatniku składek ciąży obowiązek obliczania, rozliczania i przekazywania co miesiąc do ZUS składek na ubezpieczenia społeczne. Ciąży na nim ten obowiązek także w odniesieniu do składek lub ich części finansowanych przez ubezpieczonych.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu stosunku pracy. W myśl art. 18 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w przypadku ubezpieczonych wykonujących umowę agencyjną, zlecenia lub inną umowę o świadczenie usług albo o dzieło zawartą z własnym pracodawcą albo wykonywaną na rzecz pracodawcy, w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe uwzględnia się również przychód z tytułu tej umowy cywilnoprawnej. Oznacza to, że pracodawca w podstawie wymiaru składek powinien uwzględnić wynagrodzenie jakie jego pracownik otrzymuje od innych podmiotów na podstawie wymienionych wyżej umów cywilnoprawnych, gdy są one wykonywane na jego rzecz. Z tym natomiast wiążą się trudności. [przykład]

Wiele wątpliwości

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie nakłada wprost na pracownika wykonującego umowę-zlecenia na rzecz własnego pracodawcy, jak również na zleceniodawcę obowiązku informowania pracodawcy o wypłaconym wynagrodzeniu ze zlecenia. To wywołuje wiele trudności.

Pracodawca staje więc po pierwsze przed problemem skąd uzyskać informację, że jego pracownik wykonuje umowę-zlecenia na jego rzecz, a po drugie w jakiej wysokości i w którym miesiącu jest mu wypłacone wynagrodzenie z tego tytułu. Dlatego pracodawca podpisując umowy z firmami zewnętrznymi, które na jego rzecz będą świadczyły określone usługi powinien zastrzec, że podmioty te są zobowiązane przekazać mu informację o zawarciu umów cywilnoprawnych z jego pracownikami oraz poinformować o wysokości wypłacanego tym osobom wynagrodzenia. Gdy takie zapisy zostaną wprowadzone do umowy, pracodawcy łatwiej będzie wykonać obowiązek opłacenia do ZUS należnych składek.

Pracodawca powinien również poinformować swoich pracowników o konieczności informowania go o zawieraniu umów wykonywanych na jego rzecz oraz wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia.

PRZYKŁAD

Obliczenie kwoty wynagrodzenia do wypłaty

Spółka A zawarła umowę o współpracy ze spółką B. Do realizacji tej umowy spółka B. zatrudniła na podstawie umowy-zlecenia Jana N. Jest on równocześnie zatrudniony przez spółkę A na podstawie umowy o pracę. W październiku Jan B. otrzymał 2000 zł wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę ze spółką A oraz 1000 zł od spółki B z umowy-zlecenia. Pracodawca (spółka A) w złożonym za niego raporcie powinien naliczyć na niego składki na ubezpieczenia społeczne od 3000 zł (2000 zł + 1000 zł), a na zdrowotne od kwoty 2588,70 zł (3000 zł - 411,30 zł; 411,30 zł to kwota składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych ze środków ubezpieczonego w wysokości 13,71 proc.).

Pracodawca ustalając kwotę wynagrodzenia, jakie powinno zostać wypłacone pracownikowi, odlicza od niego składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez zatrudnionego zarówno od kwoty pensji ze stosunku pracy (2000 zł x 13,71 proc.), jak i od wynagrodzenia ze zlecenia (1000 zł x 13,71 proc.). Z własnych środków finansuje składki zarówno od 2000 zł (czyli od wynagrodzenia ze stosunku pracy), jak i od kwoty 1000 zł (wynagrodzenia z umowy-zlecenia).

Z powyższego wynika, że wykonywanie umowy-zlecenia na rzecz własnego pracodawcy nie jest dla zleceniobiorcy opłacalne. Zyskuje natomiast zleceniodawca, gdyż od takiej umowy nie musi odprowadzać do ZUS składek.

@RY1@i02/2012/208/i02.2012.208.03300010b.802.jpg@RY2@

Andrzej Radzisław, ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Andrzej Radzisław

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Podstawa prawna

Art. 8 ust. 2a, art. 18 ust. 1, art. 18 ust. 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (Dz.U. nr 186, poz. 1444 z późn. zm.).