Poradnia ubezpieczeniowa

● Jakie są podstawy do odliczania okresów choroby ze stażu pracy w warunkach szczególnych

● Nasza spółka zajmuje się usługami z zakresu ochrony i dozorowania obiektów. Spółka, oprócz pracowników, zatrudniała także osoby na podstawie umowy o dzieło do wykonywania usług ochrony imprez masowych (koncertów, meczy). Umowy były zawierane na 2-3 miesiące. ZUS podczas kontroli spółki uznał, że faktycznie osoby te nie wykonywały żadnego dzieła, lecz były zleceniobiorcami, a spółka powinna opłacać składki na ubezpieczenia społeczne. Czy to stanowisko jest prawidłowe?

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Decyzja ZUS jest prawidłowa. Stron faktycznie nie łączyła umowa o dzieło, gdyż praca przy ochronie imprez masowych nie prowadzi do powstania konkretnego rezultatu (dzieła).

Umowa o dzieło jest umową, na podstawie której przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła na rzecz zamawiającego. Wykonanie oznaczonego dzieła zgodnie z art. 627 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121; dalej: k.c.) to bowiem stworzenie dzieła, które poprzednio nie istniało. Umowa o dzieło w odróżnieniu od umowy-zlecenia jest umową rezultatu. Rezultatem tym mogą być np. wykonane meble biurowe, kosztorys danej inwestycji, projekt architektoniczny, fotografia lub utwór publicystyczny. Wskazuje się przy tym, że cechą charakterystyczną dzieła jest to, że z chwilą ukończenia nabywa ono autonomiczną wartość w obrocie (wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 10 października 2012 r., sygn. akt III AUa 698/12).

Inaczej określa się umowę-zlecenie. Zgodnie z art. 734 par. 1 k.c. przez umowę-zlecenie przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej na rzecz dającego zlecenie. Zatem w ujęciu kodeksowym umowa-zlecenie jest umową zobowiązującą zleceniobiorcę do dokonania określonej czynności prawnej. Jednakże w myśl art. 750 k.c. przepisy o zleceniu stosuje się także do umów o świadczenie usług, jeżeli nie są one uregulowane odrębnymi przepisami. Powoduje to, że w praktyce przepisy o zleceniu mają bardzo szerokie zastosowanie do wszelkich umów o świadczenie usług, które nie są odrębnie uregulowane. Umowa-zlecenie jest umową starannego działania, czyli wymaga się w niej od zleceniobiorcy nie tyle uzyskania konkretnego rezultatu, ile dołożenia należytej staranności w wykonywaniu powierzonych mu usług.

W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że umowa mająca za przedmiot powtarzalne i takie same usługi, świadczone systematycznie, za stałym wynagrodzeniem, nie pozwalała jednocześnie uznać, że były wykonywane odrębne (indywidualne) umowy o dzieło. Tak też wskazywał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 6 kwietnia 2011 r. (sygn. akt II UK 315/10, OSNP 2012/9-10/127), wyjaśniając ponadto, że czym innym jest wykonanie oznaczonego dzieła, a czym innym świadczenie usług, przy czym nie można zastrzegać wyłączności umowy o dzieło dla przedmiotu świadczenia, który może i zwykle jest przedmiotem typowych umów o świadczenie usług, a nawet umowy o pracę. Można więc ogólnie przyjąć, że umowy, których treścią są stosunkowo proste i powtarzalne czynności (usługi), nie są umowami o dzieło w rozumieniu art. 627 k.c. (postanowienie SN z 25 lipca 2012 r., sygn. akt II UK 70/12, LEX nr 1318380).

Podstawa prawna

Art. 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

● Przez 15 lat, do 31 grudnia 1998 r., pracowałem jako spawacz. Po ukończeniu 60 lat wystąpiłem o przyznanie emerytury, powołując się na pracę w warunkach szczególnych. ZUS odmówił mi jednak prawa do emerytury i stwierdził, że nie spełniam warunków, gdyż nie udowodniłem wymaganych 15 lat pracy w warunkach szczególnych. ZUS odliczył bowiem okres 1 roku i 2 dni korzystania przeze mnie ze zwolnień lekarskich. Czy jest to prawidłowe?

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Nie, jeśli pracownik wykaże okres 15 lat pracy w warunkach szczególnych na 1 stycznia 1999 r., to korzystanie ze zwolnień lekarskich nie utrudni mu uzyskania emerytury z tytułu pracy w tych warunkach.

Wielu pracowników stara się o uzyskanie emerytury w obniżonym wieku, powołując się na fakt wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Możliwość taką przewiduje art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna). Zasadnicze znaczenie dla nabycia prawa do tej emerytury ma okoliczność, czy pracownik przez co najmniej 15 lat świadczył pracę w tych warunkach, określoną w załącznikach do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43 ze zm.).

W praktyce często bywa to problematyczne. Spory z ZUS dotyczą zwłaszcza tego, czy można od okresu pracy w warunkach szczególnych odliczyć okresy korzystania ze zwolnień lekarskich. Zgodnie bowiem z art. 32 ust. 1a ustawy emerytalnej przy ustalaniu okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie uwzględnia się okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Zastosowanie tego przepisu powodowałoby konieczność odliczenia okresów korzystania ze zwolnień lekarskich od stażu pracy w warunkach szczególnych. Jednakże w orzecznictwie sądowym konsekwentnie się przyjmuje, że wykazanie na 1 stycznia 1999 r. określonego w art. 184 ustawy emerytalnej okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach wyłącza ponowne ustalenie tego okresu po osiągnięciu wieku emerytalnego, według zasad wynikających z art. 32 ust. 1a pkt 1 obowiązujących po 1 lipca 2004 r.

Pogląd ten wzmacnia art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej odsyłający w zakresie warunków emerytalnych do przepisów dotychczasowych (obowiązujących przed 1 stycznia 1999 r.). Tak też podnosił Sąd Najwyższy m.in. w wyroku z 13 lipca 2011 r. (sygn. akt I UK 12/11, LEX nr 989126) oraz Sąd Apelacyjny w wyroku z 23 lipca 2014 r. (sygn. akt III AUa 2536/13).

Oznacza to, że jeśli ubezpieczony wykaże, że na 1 stycznia 1999 r. legitymował się wymaganym okresem pracy w warunkach szczególnych, to nie ma podstaw, aby pomniejszać ten staż o okresy korzystania przez niego ze zwolnień lekarskich po 14 listopada 1991 r.

Podstawa prawna

Art. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).