ZUS nabierze wiatru w żagle, ale menedżerowie mogą się bronić

Sąd Najwyższy uznał, że kontrakt menedżerski podlega ozusowaniu od pełnej wartości, także gdy jest wykonywany w ramach działalności gospodarczej. To odwrotna teza od tej z wyroku SN z 9 grudnia 2008 r. (sygn. akt I UK 138/08).

Dla mnie znaczące jest to, że SN zmienił zdanie w tym samym czasie, gdy nowelizujemy przepisy i oskładkowujemy wszystkie umowy-zlecenia czy wynagrodzenia członków rad nadzorczych. Niezależnie od argumentów prawnych sąd wychodzi więc naprzeciw oczekiwaniom rządu co do uszczelnienia systemu ubezpieczeń społecznych. Zdaniem SN działalności menedżera nie można traktować jak zwykłej działalności gospodarczej, gdyż jako członek zarządu wykonuje on obowiązki osobiście, pod swoim imieniem i nazwiskiem. Pełni przy tym rolę organu spółki, a więc nie działa na własne ryzyko, co jest charakterystyczne dla umów-zleceń, a nie działalności gospodarczej. Jednak to tylko wyrok w indywidualnej sprawie, a nie zasada prawna lub uchwała podjęta w odpowiedzi na pytanie prawne sądu niższej instancji.

Czy mamy zatem do czynienia z ustanowieniem nowych reguł przy zbiegu tytułów ubezpieczeniowych?

Przepisy dotyczące zbiegu tytułów nie zmieniają się. Stosowane dotychczas rozwiązanie było i pozostaje par exellance legalne. Nie chodzi bowiem o unikanie opłacania składek ZUS, lecz dozwolony prawem wybór tytułu do ubezpieczenia, który niósł za sobą niższe obciążenie składkami. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych w razie zbiegu dwóch tytułów do obowiązkowego ubezpieczenia: z prowadzonej działalności pozarolniczej i z umowy-zlecenia (kontrakt menedżerski jest rodzajem umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu), pozwala ubezpieczonemu wybrać oskładkowanie działalności pozarolniczej, gdzie składkę odprowadza się od zadeklarowanej podstawy wymiaru, a nie od faktycznego przychodu. Tyle że istnieje ryzyko, iż sądy mogą teraz w sporach menedżerów z ZUS kierować się ostatnim wyrokiem SN.

Czy jest sposób, by menedżer mógł odprowadzać niższe składki bez żadnych obaw?

Menedżer nie musi działać koniecznie jako członek zarządu spółki, ustawowo powołany do zarządzania nią. Może być doradcą lub pełnomocnikiem zarządu. Wyrok z 12 listopada odnosi się wprost do członków zarządu spółek kapitałowych i na ich powołaniu w skład organu spółki opiera się argumentacja SN. Menedżer, który nie jest w zarządzie, lecz jako podmiot profesjonalny doradza zarządowi spółki, może wykazywać, że nie wykonuje usług zarządzania, które są odrębnym tytułem ubezpieczenia, lecz oferuje usługi w ramach prowadzonej działalności. W związku z tym jego przychody mogą być traktowane jako przychody z działalności gospodarczej. Oczywiście nie ma pewności, że tę argumentację podzieli ZUS albo sądy ubezpieczeń.

Czy opisany wariant wymaga wypowiedzenia umowy menedżerskiej?

Opisane rozwiązanie nie sprawdzi się w przypadku menedżerów, którzy już wykonują kontrakt menedżerski i są powołani w skład zarządu spółki. Ich ustąpienie z zarządu i przejście do roli doradcy nie spowoduje zmiany kwalifikacji wykonywanych dotychczas usług (z okresu gdy byli członkami zarządu). A w przyszłości może być kwestionowane jako działanie w celu obejścia prawa - jeśli ich dotychczasowa praca się nie zmieni.

Wyrok SN ma znaczenie dla innych osób, które, prowadząc działalność gospodarczą, podpiszą zlecenie?

Wszystko zależy od przedmiotu działalności. Tylko usługi zarządzania traktowane są przez ZUS zawsze jako działalność wykonywana osobiście, oskładkowana odrębnie od prowadzonej działalności gospodarczej. Zatem jeżeli osoba w ramach prowadzonej działalności podpisze umowę-zlecenie na wykonanie innych czynności niż usługi zarządzania, nadal może ujmować przychody z takiej umowy jako przychody z działalności gospodarczej i opłacać składki od stałej podstawy, a nie traktować ich jako osobnego tytułu do ubezpieczenia. Z tym że ZUS może badać, czy przedmiot zlecenia w istocie sprowadza się do czynności zarządzania i na tej podstawie potraktować je jako osobne źródło oskładkowania w ramach zlecenia (w przypadku którego składki płaci się od faktycznej wartości umowy).

@RY1@i02/2014/227/i02.2014.227.18300090a.802.jpg@RY2@

FOT. MATERIAŁY PRASOWE

Przemysław Stobiński, radca prawny, senior associate, kancelaria CMS

Rozmawiał Michał Kuc