Poradnia ubezpieczeniowa

● W jakiej sytuacji praca w gospodarstwie pomoże przy ubieganiu się o emeryturę

● Jakie składki za pracującego na podstawie umowy o dzieło

● Kiedy złożyć wniosek o świadczenie rehabilitacyjne

● Jestem ubezpieczona w NFZ jako pracownik. Czy mogę za pośrednictwem swojego pracodawcy zgłosić do ubezpieczenia zdrowotnego niepracującego ojca? Wymaga on opieki, więc od dłuższego czasu ze mną mieszka i jest na moim utrzymaniu, choć formalnie ma inny adres zameldowania.

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Osoba ubezpieczona może zgłosić do ubezpieczenia zdrowotnego jako członka rodziny niepracującego ojca, o ile pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym oraz jeżeli nie posiada innego tytułu do tego ubezpieczenia.

Ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają m.in. członkowie rodziny osoby ubezpieczonej, którzy nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz nie są uprawnieni do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Za członka rodziny uważa się również wstępnych pozostających z ubezpieczonym we wspólnym gospodarstwie domowym, a więc m.in. ojca, matkę, dziadka, babcię.

Za orzecznictwem sądowym przyjąć należy, że pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym to nic innego jak udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, pozostawanie na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodaruje, jeżeli wszystko to dodatkowo uzupełnione jest cechami stałości (wyrok SN z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 56/95, OSNP 1996/16/240). Okoliczność, iż osoba ubezpieczona i jej ociec posiadają różne adresy zameldowania, nie wyklucza pozostawania przez nich we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli osoba ubezpieczona faktycznie opiekuje się niepracującym ojcem oraz wspólnie z nim zamieszkuje, a ponadto ojciec jest na jej utrzymaniu.

Niezależnie od powyższego należy pamiętać o tym, że ojciec pozostający z osobą ubezpieczoną we wspólnym gospodarstwie domowym nie może być zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny, jeżeli posiada tytuł do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego (np. pobiera emeryturę lub rentę), chyba że jest to jeden z tytułów wymienionych w art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Reasumując, osoba ubezpieczona może zgłosić do ubezpieczenia zdrowotnego jako członka rodziny niepracującego ojca, o ile pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, a ponadto nie posiada tytułu do tego ubezpieczenia.

Podstawa prawna

Art. 3 ust. 2 pkt 5 i 6, art. 5 pkt 3, art. 66 ust. 2 i 3 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

● Po ukończeniu 16. roku życia, w latach 70., mieszkałem z rodzicami, którzy prowadzili gospodarstwo rolne. Do szkoły średniej oddalonej o 45 km od miejsca zamieszkania dojeżdżałem codziennie autobusem. W razie potrzeby po zajęciach pomagałem rodzicom w gospodarstwie, wykonując czasami prace polowe lub związane z hodowlą zwierząt. Nie posiadam wymaganego stażu pracy dla uzyskania emerytury. Wniosłem więc do ZUS o zaliczenie do stażu okresu pracy w gospodarstwie rolnym w latach 1976-1979. ZUS wydał jednak decyzję odmawiającą prawa do emerytury. Czy mam szansę na doliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym i uzyskanie emerytury?

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Nie, doraźna pomoc w gospodarstwie rolnym rodziców nie pomoże przy staraniach o emeryturę. Nie może bowiem zostać uznana za stałą pracę w tym gospodarstwie.

W przypadku gdy osoba ubiegająca się o emeryturę nie może wykazać wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, może starać się o jego uzupełnienie poprzez zaliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym. Możliwość taka wynika z art. 10 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna).

W myśl tego przepisu przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również następujące okresy, traktując je, z zastrzeżeniem art. 56, jak okresy składkowe:

1) okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki, przypadające przed 1 lipca 1977 r. prowadzenie gospodarstwa rolnego - po ukończeniu 16. roku życia,

2) przypadające przed 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym - po ukończeniu 16. roku życia,

3) jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.

Osoba ubiegająca się o emeryturę może wykazać, że pracowała w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 lat i przed 1 stycznia 1983 r. i na tej podstawie uzupełnić posiadane okresy składkowe i nieskładkowe tak, aby uzyskać minimum wymagane dla nabycia emerytury.

W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, który jako przesłankę dopuszczalności zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym ustalił wymiar pracy - przekraczający 4 godziny dziennie. Sąd Najwyższy w wyroku z 19 grudnia 2000 r. (sygn. akt II UKN 155/00, OSNP 2002/16/394) stwierdził, że przy ustaleniu prawa do emerytury uwzględnia się okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16. roku życia, świadczonej przed 1 stycznia 1983 r. w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy.

Ponadto musiała to być praca stała. Oznacza to gotowość (dyspozycyjność) do wykonywania pracy rolniczej, gdy wymaga tego sytuacja. Natomiast doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika, nie jest stałą pracą w gospodarstwie rolnym zaliczaną do stażu ubezpieczeniowego. Uznaje się także, że stała praca w gospodarstwie rolnym wyłączona jest w przypadku osób uczących się w szkołach położonych w innej miejscowości niż gospodarstwo rolne, tym bardziej jeżeli jest to szkoła średnia, gdzie nauka odbywa się w systemie dziennym, a odległość od domu do szkoły jest znaczna. Przyjmuje się bowiem, że wówczas osoby te nie miały czasowej możliwości wykonywania stałej pracy w wymiarze 4 godzin dziennie oraz nie były w gotowości do świadczenia pracy w gospodarstwie.

Istnieje natomiast możliwość doliczenia pracy w gospodarstwie rolnym w okresie wakacji szkolnych. Wskazywał na to wyraźnie m.in. Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z 17 kwietnia 2013 r. (sygn. akt III AUa 212/13), stwierdzając, że przy ustaleniu prawa do emerytury uwzględnia się okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16. roku życia, świadczonej przed 1 stycznia 1983 r. w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, także w czasie wakacji szkolnych.

Podstawa prawna

Art. 10 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).

● W ramach prowadzonej przez siebie spółki zatrudniam kilkunastu pracowników. Udzieliłem jednemu z nich urlopu bezpłatnego. Działam jednak w dość specyficznej branży, w której bardzo trudno jest znaleźć specjalistów. Otrzymałem duże zlecenie, poprosiłem więc mojego pracownika, aby zgodził się pracować na umowę o dzieło w niewielkim wymiarze czasu. Czy będę musiał odprowadzać za niego składki na ubezpieczenie społeczne?

radca prawny

Zgodnie z generalną zasadą pracownik przebywający na urlopie bezpłatnym pozostaje w stosunku pracy, ale nie nabywa przez ten czas uprawnień pracowniczych i nie podlega ubezpieczeniom społecznym. Nie podlega też ubezpieczeniu zdrowotnemu, co powoduje, że po 30 dniach od rozpoczęcia urlopu traci prawo do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych. Nie jest mu wypłacane wynagrodzenie, a więc nie mogą być potrącane składki. Co ciekawe, nie jest to wprost uregulowane w przepisach ubezpieczeniowych, pogląd ten jest jednak utrwalony i potwierdzany wielokrotnie w orzecznictwie sądów.

Zawarcie umowy o dzieło nie wywiera dla przyjmującego dzieło do wykonania i zlecającego skutków w sferze ubezpieczeń społecznych. Istnieje jednak wyjątek od tej reguły wprowadzony w celu ograniczenia nadużyć. Za osobę, która zawarła umowę o dzieło (także umowę-zlecenie, agencyjną lub inną dotyczącą świadczenia usług) z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy lub na mocy takiej umowy wykonuję pracę na rzecz pracodawcy, płatnik powinien odprowadzać składki jak za pracownika.

Jednak przypadek, w którym pracownik przebywa na urlopie bezpłatnym, traktowany jest inaczej mimo braku bezpośrednich uregulowań w tym zakresie. W swoich interpretacjach ZUS stwierdza, że w trakcie przebywania na urlopie bezpłatnym pracownik nie podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu zawarcia umowy o dzieło ze swoim pracodawcą. Taki pogląd jest konsekwencją kwalifikowania przez ZUS osób przebywających na urlopie bezpłatnym, a także macierzyńskim i wychowawczym, do kategorii osób niebędących tzw. własnymi pracownikami. Osoby te mimo pozostawania w stosunku pracy nie powodują dla pracodawcy obowiązku opłacania składek.

Inną ważną kwestią w opisanej sytuacji pozostaje możliwość zakwalifikowania zawartej umowy jako umowy o dzieło. W przypadku gdy pracownik na jej podstawie będzie zobowiązany wykonać nie określone dzieło, a swoje dotychczasowe obowiązki pracownicze nawet w ograniczonym zakresie, ZUS może zakwestionować charakter umowy. Umowa może zostać uznana np. za umowę o świadczenie usług, co skutkowałoby koniecznością zapłaty składek tak jak za umowę-zlecenie.

Podstawa prawna

Art. 8 ust. 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 627 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121).

Art. 174 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.).

● Prowadzę działalność gospodarczą, ale obecnie z uwagi na chorobę, przebywam na zasiłku chorobowym. W jakim terminie powinienem złożyć w ZUS wniosek o przyznanie świadczenia rehabilitacyjnego po wyczerpaniu zasiłku chorobowego?

ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Dokumenty niezbędne do ustalenia przez ZUS prawa do świadczenia rehabilitacyjnego powinny być złożone co najmniej na 6 tygodni przed zakończeniem okresu zasiłkowego.

Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy. Przedmiotowe świadczenie przysługuje przez okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy, nie dłużej jednak niż przez 12 miesięcy. O tym, czy w przypadku danego ubezpieczonego zachodzą przesłanki do nabycia prawa do świadczenia rehabilitacyjnego, a więc czy pomimo wyczerpania prawa do zasiłku chorobowego ubezpieczony jest nadal niezdolny do pracy, a jego dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy, orzeka lekarz orzecznik ZUS.

Ustalenie przez ZUS prawa do świadczenia rehabilitacyjnego wymaga złożenia przede wszystkim wniosku o przyznanie tego świadczenia (druk ZUS Np-7). Ponadto zainteresowany musi złożyć w ZUS dokumenty wskazane w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej w sprawie określenia dowodów stanowiących podstawę przyznania i wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (np. zaświadczenie o stanie zdrowia na druku ZUS N-9). Jeżeli chodzi o termin, w którym ubezpieczony powinien złożyć w ZUS wymagane prawem dokumenty, należy zauważyć, że obowiązujące przepisy nie wskazują takiego terminu. W praktyce ZUS przyjmuje, że dokumenty wymagane do ustalenia prawa do świadczenia rehabilitacyjnego powinny być złożone co najmniej na 6 tygodni przed upływem okresu zasiłkowego. Taki termin jest również wskazany na druku oświadczenia do celów świadczenia rehabilitacyjnego (ZUS Np-7).

Podstawa prawna

Art. 18 ust. 1, 2 i 3 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159 ze zm.).

Par. 2 ust. 2 i par. 8 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 2 kwietnia 2012 r. w sprawie określenia dowodów stanowiących podstawę przyznania i wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2012 r. poz. 444 ze zm.).