Jedno posiedzenie rady nadzorczej i zasiłek przepada

Jeśli członek rady nadzorczej w czasie zwolnienia lekarskiego bierze udział w jej posiedzeniach i otrzymuje za to wynagrodzenie, to w razie kontroli ze strony ZUS może być pozbawiony zasiłku chorobowego. Zasadniczym celem zasiłku jest bowiem rekompensata utraconego przez ubezpieczonego dochodu (zarobku) wskutek wystąpienia u niego czasowej niezdolności do pracy.

Dlatego wykonywanie pracy zarobkowej w czasie korzystania ze zwolnienia lekarskiego skutkuje utratą świadczenia. Wynika to z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej: ustawa zasiłkowa), według którego ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.

Niejednolite orzecznictwo

W orzecznictwie sądowym uznaje się, że wykonywanie czynności członka rady nadzorczej spółki prawa handlowego na podstawie łączącego go z tą spółką stosunku organizacyjnego stanowi pracę zarobkową, jeśli członkowi temu zostanie przyznane z tego tytułu wynagrodzenie. Tak też wskazywał SN w wyroku z 20 stycznia 2005 r. (sygn. akt I UK 154/04, OSNP 2005/19/307). Jednakże nieco odmiennie w tym zakresie wypowiedział się SN w wyroku z 6 lutego 2014 r. (sygn. akt II UK 274/13, LEX nr 1455233), zaznaczając, że sporadyczna, incydentalna lub wymuszona okolicznościami sprawy aktywność zawodowa (np. udział w posiedzeniach rady nadzorczej spółdzielni mieszkaniowej) może usprawiedliwiać zachowanie prawa do zasiłku chorobowego. Z uzasadnienia tego wyroku można zatem wnioskować, że istotne znaczenie mają także i przyczyny stawiennictwa na posiedzeniach rady nadzorczej. Ponadto w tej konkretnej sprawie wynagrodzenie miesięczne członka rady nadzorczej nie było zależne ani od ilości formalnie zwołanych w danym miesiącu posiedzeń rady, ani od uczestnictwa w tych posiedzeniach, co również uwzględnił SN.

Podobnie, gdy chodzi o członka rady nadzorczej spółdzielni mieszkaniowej, wypowiadał się SN w wyroku z 4 listopada 2009 r. (sygn. akt I UK 140/09, M.P.Pr. 2010/6/318-319), podnosząc, że ze względu na specyfikę spółdzielni mieszkaniowej udział w posiedzeniach jej rady nadzorczej, jakkolwiek uprawniający do otrzymania określonego ryczałtu miesięcznego, nie może być uznany za pracę zarobkową w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Można więc stwierdzić, że stanowisko SN jest dość liberalne i nie pozwala na pozbawienie członka rady nadzorczej zasiłku chorobowego, jeśli jego udział w posiedzeniach rady był sporadyczny i wynikał z wyjątkowych okoliczności, a wynagrodzenie nie wiązało się z obecnością na posiedzeniu.

Pracownik nie może więc w czasie zwolnienia np. pracować w innej firmie, a przedsiębiorca zajmować się swoim przedsiębiorstwem, spotykać się z kontrahentami czy zamawiać dostawy towarów. W razie stwierdzenia, że osoba korzystająca ze zwolnienia wykonuje pracę zarobkową, ZUS wydaje decyzję, w której pozbawia ją zasiłku chorobowego za cały okres objęty zaświadczeniem lekarskim. Przy czym przez pracę zarobkową należy rozumieć wszelką pracę mającą przynieść zarobek, wykonywaną na każdej podstawie prawnej, bez względu na wymiar czasu tej pracy i jej charakter. Tak też wypowiadał się SN, który w wyroku z 5 kwietnia 2005 r. (sygn. akt I UK 370/04, OSNP 2005/21/342) stwierdził, że pracą zarobkową, której wykonywanie w okresie orzeczonej niezdolności do pracy powoduje utratę prawa do zasiłku chorobowego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, jest każda aktywność ludzka zmierzająca do osiągnięcia zarobku, w tym pozarolnicza działalność gospodarcza, choćby nawet polegająca na czynnościach nieobciążających w istotny sposób organizmu przedsiębiorcy i zarazem pracownika pozostającego na zwolnieniu lekarskim.

Procedura

Stwierdzenie wykonywania pracy zarobkowej następuje w trybie określonym w art. 68 ust. 1 ustawy zasiłkowej. W myśl tego przepisu ZUS oraz płatnicy składek, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 1, są uprawnieni do kontrolowania ubezpieczonych co do prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem oraz są upoważnieni do formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich. W razie stwierdzenia w trakcie kontroli, że osoba korzystająca ze zwolnienia lekarskiego wykonuje pracę lub wykorzystuje zwolnienie niezgodnie z jego celem, osoba kontrolująca sporządza protokół, w którym podaje, na czym polegało nieprawidłowe wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego od pracy. Protokół ten powinien być następnie przedłożony osobie kontrolowanej w celu wniesienia przez nią ewentualnych uwag do ustaleń kontrolerów.

Na podstawie wyników kontroli ZUS wydaje decyzję o utracie prawa do zasiłku chorobowego, od której ubezpieczony może złożyć odwołanie do właściwego sądu rejonowego. Dalej postępowanie toczy się już w trybie procesu, w którym ubezpieczony i ZUS są równorzędnymi stronami. Daje to ubezpieczonemu możliwość wykazywania, że wbrew twierdzeniom ZUS nie wykonywał w czasie zwolnienia lekarskiego pracy zarobkowej. Spoczywa jednak na nim ciężar dowodu.

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Podstawa prawna

Art. 17 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159).