Kiedy można żądać zwrotu nadpłaconego wynagrodzenia

Pracodawca w myśl art. 86 par. 1 k.p. jest obowiązany wypłacać wynagrodzenie w miejscu, terminie i czasie określonych w regulaminie pracy lub w innych przepisach prawa pracy. To pracodawca jest jednak podmiotem profesjonalnym i pracownik może oczekiwać, iż pracodawca przekazuje mu wynagrodzenie we właściwej wysokości. Z drugiej strony zobowiązanie pracodawcy do wypłaty wynagrodzenia dotyczy jednak wyłącznie wynagrodzenia należnego pracownikowi na podstawie zapisów umowy o pracę oraz przepisów prawa pracy, a więc nie tylko ustaw i rozporządzeń, ale i także aktów zakładowego prawa pracy (np. regulaminów wynagradzania czy układów zbiorowych pracy).

Jeśli w oparciu o wskazane dokumenty, służby finansowe pracodawcy ustaliły w sposób niebudzący wątpliwości, iż na rachunek bankowy pracownika przelano kwotę, która nie powinna mu przysługiwać, pozwala to na stwierdzenie, że wypłata ta miała charakter nienależny.

Nienależność świadczenia jest oczywista, gdy wynika z ewidentnej pomyłki służb księgowych pracodawcy. Będzie tak np. wtedy, gdy pracodawca przeleje pracownikowi tego samego dnia dwie pensje w identycznej wysokości.

U pracodawców stosujących skomplikowane systemy wyliczania wynagrodzeń wykazanie nienależności wypłaconego wynagrodzenia może być jednak utrudnione. Będzie tak szczególnie wtedy, gdy wynagrodzenie jest wypłacane pracownikowi, z uwagi na przyjęty system wynagradzania, comiesięcznie w różnych kwotach, zaś nienależność świadczenia dotyczy części wynagrodzenia. W takim przypadku pracodawca powinien udowodnić pracownikowi, co stało u podstaw zawyżonej wypłaty.

Pracownik przed zwrotem świadczenia nie musi jednak poprzestać na wyjaśnieniach pracodawcy, ponieważ zgodnie z art. 85 par. 5 k.p. na jego żądanie pracodawca jest obowiązany udostępnić do wglądu dokumenty, na których podstawie zostało obliczone wynagrodzenie.

Pracodawca, który stwierdził nadpłatę, w sytuacji gdy pracownik nie godzi się zwrócić nadpłaconego wynagrodzenia, może dochodzić od niego zwrotu tej kwoty przed sądem, opierając swoje roszczenie na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu. W procesie tym pracownik będzie mógł bronić się jednak zarzutem zużycia świadczenia. Powoływanie się na ten zarzut nie jest co do zasady możliwe, jeśli bezpodstawnie wzbogacony powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu świadczenia.

Orzecznictwo przyjmuje jednak jednolicie, że najczęściej pracownik jest uprawniony przyjmować, iż świadczenie wypłacane przez pracodawcę posługującego się wyspecjalizowanymi służbami jest spełniane zasadnie i zgodnie z prawem, a więc nie musi się liczyć z obowiązkiem jego zwrotu na podstawie art. 409 k.c. (wyrok Sądu Najwyższego z 7 sierpnia 2001 r., I PKN 408/00, OSNP 2003/13/305).

Obowiązek liczenia się ze zwrotem świadczenia ogranicza się zasadniczo do sytuacji, w których ma świadomość otrzymania nienależnego świadczenia (art. 409 w związku z art. 410 par. 1 k.c. i w związku z art. 300 k.p.). Ciężar dowodu w tej kwestii spoczywa na pracodawcy (wyrok Sądu Najwyższego z 9 stycznia 2007 r., II PK 138/06, OSNP 2008/3-4/38).

Na zarzut braku obowiązku zwrotu nie będzie mógł powoływać się pracownik, który zużywa nadpłacone wynagrodzenie - odnośnie do którego brak było jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych do uznania, że zostało świadomie przyznane przez pracodawcę w rozmiarze wyższym niż wynikający z obowiązujących przepisów płacowych. Natomiast w przypadku opisanym w pytaniu pracownik miał prawo zużyć wynagrodzenie otrzymane w zbyt dużej wysokości działając w zaufaniu do służb księgowych pracodawcy i zarzut ten wystarczy do oddalenia żądania, gdyby pracodawca domagał się zwrotu nadpłaty przed sądem.

@RY1@i02/2010/234/i02.2010.234.209.011b.001.jpg@RY2@

Rafał Krawczyk, sędzia Sądu Okręgowgo w Toruniu

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowgo w Toruniu

Art. 18, art. 85 par. 5, art. 86 par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 405 - 411 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).