Kiedy wygasa obowiązek zwrotu nienależnie pobranego przez pracownika świadczenia
Zdzisław S. został zwolniony z pracy w trybie zwolnień grupowych. Otrzymał od pracodawcy z tego tytułu odprawę. Kwotę tę przeznaczył na spłatę pożyczki zaciągniętej przez jego żonę. Zdzisław S. odwołał się do sądu, twierdząc, że wskazana przyczyna zwolnienia jest pozorna. Sąd uznał rację pracownikowi i zasądził na jego rzecz odszkodowanie. Pracownikowi w tej sytuacji nie przysługiwała odprawa. Został zobowiązany do jej zwrotu. Zdzisław S. stwierdził, że nie jest wzbogacony, gdyż odprawę wydatkował w całości na spłatę pożyczki. Czy w tej sytuacji jest zobowiązany do zwrotu nienależnego świadczenia?
Pracownik nie ma racji, że obowiązek zwrotu odprawy wygasł wskutek wydatkowania jej na spłatę zaciągniętej pożyczki. W tym przypadku nie ma zastosowania art. 409 k.c. Przepis ten stanowi, że obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony.
Pogląd powyższy potwierdza nadal aktualny wyrok Sądu Najwyższego z 24 marca 1964 r. (I CR 211/63, OSNC 1965/4/65). W orzeczeniu tym SN stwierdził, że jeżeli małżonek spłaci długi współmałżonka, które stosownie do art. 23 k. r. i. o. mogą być zaspokojone nie tylko z odrębnego majątku małżonka - dłużnika, lecz także z majątku wspólnego obojga małżonków, to tym samym zmniejszają się pasywa majątku wspólnego. W konsekwencji tego następuje wzbogacenie nie tylko po stronie małżonka, który był dłużnikiem (np. kontrahentem umowy pożyczki), ale także po stronie jego współmałżonka, który długi te spłacił.
Niezależnie od powyższego przepis przewiduje zaostrzoną odpowiedzialność osoby, która powinna liczyć się z obowiązkiem zwrotu uzyskanych korzyści.
W wyroku z 4 kwietnia 2008 r. Sąd Najwyższy (I PK 247/07, OSNP 2009/17-18/223) stwierdził, że zasadne powołanie się na wygaśnięcie obowiązku wydania korzyści wymaga nie tylko udowodnienia jej zużycia, lecz ponadto takiego zużycia, które powoduje trwający brak wzbogacenia. Gdy korzyść stanowią sumy pieniężne, nie wystarcza zatem samo ich wyzbycie się (wydatkowanie). Chodzi o takie wydatkowanie, które nie pozostawia stanu wzbogacenia.
W wyroku z 3 października 2005 r. Sąd Najwyższy (III PK 82/05, OSNP 2006/15-16/239) stwierdził, że prawomocny wyrok sądowy zasądzający odszkodowanie z tego tytułu uznania złożonego wypowiedzenia za nieuzasadnione przesądza o zakwalifikowaniu wypłaconej odprawy jako świadczenia nienależnego, co w przypadku żądania zwrotu pozwala, wobec nieuregulowania tej kwestii w przepisach kodeksu pracy, na zastosowanie odpowiednich przepisów kodeksu cywilnego (art. 300 k.p. w związku z art. 405 i nast. k.c.).
Sąd Najwyższy w powyższym wyroku uznał ponadto - w kontekście przepisu art. 409 k.c. - że pracownik, który odwołał się od wypowiedzenia umowy o pracę, złożonego na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, kwestionując istnienie przyczyny wypowiedzenia, powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu odprawy z art. 8 tej ustawy (art. 409 k.c. w związku z art. 300 k.p.).
@RY1@i02/2010/014/i02.2010.014.168.004b.001.jpg@RY2@
Leszek Jaworski, ekspert z zakresu prawa pracy
Leszek Jaworski
ekspert z zakresu prawa pracy
Art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).
Art. 409 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu