Kiedy przestaje obowiązywać zobowiązanie o zakazie konkurencji

Czytelnika obowiązuje umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy. Po dwóch miesiącach od zakończenia zatrudnienia przyczyna zawarcia tej umowy zdezaktualizowała się, gdyż pracodawca zmienił rodzaj działalności. Umowa ma jednak obowiązywać jeszcze przez 10 miesięcy. Czy pracodawca może w tej sytuacji uchylić się od płacenia odszkodowania?

Nie. Pracodawca musi płacić odszkodowanie, chyba że w samej umowie zawarto zastrzeżenie zwalniające go z takiego obowiązku lub zgodzi się na to pracownik.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego panuje zgodność poglądów co do tego, że zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy - poza przypadkiem niewywiązywania się przez pracodawcę z obowiązku wypłaty odszkodowania - przestaje obowiązywać pracownika w sytuacji, gdy ustały przyczyny uzasadniające taki zakaz. Powstaje jednak pytanie, czy w takim przypadku wygasa z mocą na przyszłość także zobowiązanie pracodawcy do wypłaty pracownikowi odszkodowania ustalonego jednorazowo lub w ratach miesięcznych, odpowiadającego okresowi obowiązywania zakazu konkurencji.

Ustanie zakazu oznacza zwolnienie pracownika z obowiązku powstrzymania się od prowadzenia działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy. W orzecznictwie wskazuje się jednak, że w razie ustania przyczyny, dla której została zawarta umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy (także wówczas, gdy pracodawca po ustaniu stosunku pracy nie obawia się już konkurencji ze strony byłego pracownika), pracodawcę obciąża nadal zobowiązanie do zapłaty uzgodnionego odszkodowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z 24 maja 2011 r., II PK 298/10, LEX 964539).

Ustanie obowiązywania zakazu konkurencji dotyczy tylko zobowiązania, które przyjął na siebie pracownik w umowie o zakazie konkurencji, a nie zobowiązania pracodawcy do wypłaty odszkodowania. Czas trwania umowy o zakazie konkurencji - podczas stosunku pracy, jak i po jego zakończeniu - określa bowiem pracodawca, kierując się niezbędnym zakresem ochrony swoich interesów, w tym także ochroną szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić go na szkodę. To od oceny pracodawcy (w głównej mierze) zależy ustalenie w umowie czasu trwania zakazu konkurencji. Jeżeli zatem pracownik przyjął warunki pracodawcy i zaniechał prowadzenia działalności konkurencyjnej, odszkodowanie stanowi wypłatę gwarancyjną za to, że powstrzymał się od działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy.

W czasie trwania umowy o zakazie konkurencji po ustaniu zatrudnienia strony mogą jednak w drodze zgodnych ustaleń (np. odrębnego porozumienia lub aneksu) skorygować swoje wzajemne zobowiązania stosownie do zmieniających się okoliczności faktycznych - aż do rozwiązania umowy o zakazie konkurencji. Druga możliwość polega na tym, aby już przy zawieraniu umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy z góry zastrzec w niej, że zwolnienie pracownika z zakazu konkurencji, spowodowane ustaniem przyczyn uzasadniających taki zakaz, wywoła skutek w postaci wygaśnięcia umowy. Dopuszczalne jest także wprowadzenie do umowy o zakazie konkurencji postanowienia dopuszczającego wcześniejsze rozwiązanie tej umowy za wypowiedzeniem pracodawcy. W takim przypadku warunkiem ważności takiego postanowienia jest wskazanie w umowie okoliczności stanowiących niezbędną przesłankę i warunek wypowiedzenia umowy.

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Art. 101² ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).