Jakie są skutki sporządzenia porozumienia do weksla in blanco

Pracownik będzie mógł zarzucić pracodawcy, że uzupełnił weksel in blanco niezgodnie z zawartym porozumieniem.

Weksel jest papierem wartościowym o formie dokładnie określonej przez prawo wekslowe. Weksel własny in blanco musi zostać zaopatrzony co najmniej w podpis wystawcy weksla (pracownika), złożony w celu zaciągnięcia zobowiązania wekslowego. Łącznie z wekslem in blanco składane jest na ogół porozumienie wekslowe, które stwierdza treść ustaleń pomiędzy osobą zobowiązaną z weksla a wierzycielem z tego weksla, co do jego wypełnienia. Porozumienie wekslowe może być jednak także dorozumiane. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 30 października 2008 r. (IV CSK 238/08, Lex 590265) zaniechanie ograniczeń w zakresie kształtowania treści weksla in blanco należy odczytywać na korzyść uprawnionego, który może nadać wekslowi treść według swojego uznania, z wykorzystaniem przewidzianych w prawie wekslowym postanowień kształtujących zakres odpowiedzialności dłużnika.

Posiadacz weksla in blanco (w omawianym przypadku pracodawca) ma prawo do jego wypełnienia, ale tylko zgodnie z zawartym porozumieniem. Jeśli weksel zostanie wypełniony niezgodnie z tym porozumieniem, pracownik będzie mógł zasłaniać się wobec niego wszelkimi zarzutami. Wynikająca z porozumienia osoby wręczającej weksel in blanco i jego odbiorcy ścisła więź pomiędzy zobowiązaniem wekslowym a zobowiązaniem, z którego wynika wierzytelność podlegająca zabezpieczeniu, przejawia się w tym, że wierzyciel nie może z mocy weksla uzyskać w zasadzie więcej praw niż przysługuje mu w ramach stosunku, z którego wynika podlegająca zabezpieczeniu wierzytelność. To, że dłużnik wekslowy ma możliwość podnoszenia zarzutu wypełnienia weksla in blanco niezgodnie z zawartym porozumieniem, nie oznacza jednak, że w razie wypełnienia weksla niezgodnie z tym porozumieniem osoba, która wręczyła weksel in blanco, nie jest w ogóle zobowiązana wekslowo. Należy przyjąć, że w takiej sytuacji odpowiedzialność wekslowa dłużnika istnieje w takich granicach, w jakich odpowiadałby w razie prawidłowego wypełnienia weksla (por. wyrok SN z 9 grudnia 2004 r., II CK 170/04, Lex 146408).

W wyroku z 17 stycznia 2008 r. (III CSK 193/07, Pr. Bankowe 2008/5/17) SN zwrócił uwagę, że podniesienie przez wystawcę weksla in blanco zarzutu wypełnienia weksla niezgodnie z porozumieniem wekslowym (w zakresie dotyczącym rozmiaru zadłużenia wystawcy ze stosunku podstawowego) nie powoduje przerzucenia ciężaru dowodu na posiadacza weksla.

W powyższej sytuacji rozkład ciężaru dowodu pozostaje bez zmian. Również zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 29 sierpnia 2007 r. (I ACa 442/07, Lex 446721) ciężar dowodu, że weksel in blanco wypełniono w sposób sprzeczny z porozumieniem, spoczywa na dłużniku wekslowym, który podniósł zarzut.

W wyroku z 18 marca 1998 r. (I PKN 436/97, OSNP 1999/4/126) Sąd Najwyższy podkreślił natomiast, że nie można, zwłaszcza w stosunkach pracy, bezwarunkowej odpowiedzialności wekslowej odrywać od ustawowego zakresu odpowiedzialności materialnej pracownika za szkodę powstałą w powierzonym mu mieniu.

Suma wekslowa, na jaką zostaje wypełniony weksel przez wierzyciela pracodawcę, powinna odpowiadać wysokości niedoboru, za który odpowiada pracownik dłużnik.

@RY1@i02/2011/048/i02.2011.048.209.0008.001.jpg@RY2@

Anna Puszkarska, radca prawny

Anna Puszkarska

radca prawny

Art. 124 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r., nr 21, poz. 94 z późn. zm.). Art. 10 i art. 101 ustawy z 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe (Dz.U. nr 27, poz. 282 z późn. zm.).