Sąd może nakazać podwładnemu zwrot wynagrodzenia za okres urlopu szkoleniowego

Zgodnie z regulacją zawartą w art. 103¹ par. 2 pkt 1 kodeksu pracy - pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe zostało przyznane prawo do urlopu szkoleniowego. Przy czym należy podkreślić, iż dotyczy to wyłącznie pracownika, który zdobywa lub uzupełnia wiedzę i umiejętności, z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą (definicja terminu "podnoszenie kwalifikacji zawodowych" zawarta w par. 1 powołanego wyżej artykułu). Natomiast wymiar tego urlopu został określony w art. 103² k.p. [ramka]

W przypadku konieczności przygotowania pracy dyplomowej oraz przygotowania i przystąpienia do egzaminu dyplomowego - urlop szkoleniowy przysługuje w wymiarze 21 dni w ostatnim roku studiów. Urlopu szkoleniowego udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy.

Właściwe przeznaczenie

Z powyższego wynika zatem jednoznacznie, iż urlop szkoleniowy jest urlopem celowym. Udzielany jest bowiem na przygotowanie konkretnej pracy (pracy dyplomowej) oraz na konkretny egzamin (egzamin dyplomowy). Niemniej jednak przepisy prawa pracy nie przewidziały sankcji, które może zastosować pracodawca w przypadku niezgodnego z przewidzianym ustawowo celem wykorzystania urlopu szkoleniowego, w tym przede wszystkim możliwości zażądania zwrotu wynagrodzenia wypłaconego pracownikowi za czas tego urlopu.

Na przeszkodzie temu stoi przede wszystkim art. 103¹ par. 3 k.p., który wyraźnie stanowi, iż za czas urlopu szkoleniowego pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, nie przewidując od tej reguły żadnych wyjątków. Ponadto, z treści art. 103⁵ k.p. można wysnuć wniosek, iż ewentualne roszczenia pracodawcy wobec pracownika wynikające z zawartej umowy o podnoszeniu kwalifikacji zawodowych mogą dotyczyć wyłącznie zwrotu kosztów poniesionych przez pracodawcę na ten cel z tytułu świadczeń dodatkowych (wymienionych w sposób przykładowy w art. 103³ k.p.) oraz w przypadkach taksatywnie wymienionych w pkt 1 - 4 tego artykułu.

Kodeks pracy nie pozwala...

Mając powyższe na względzie należy uznać, iż przepisy prawa pracy nie dają żadnych podstaw prawnych umożliwiających wystąpienie pracodawcy z roszczeniem o zwrot wynagrodzenia wypłaconego pracownikowi za czas urlopu szkoleniowego.

Niemniej jednak wydaje się, iż ewentualne dochodzenie takich roszczeń przez pracodawcę mogłoby się odbywać na zasadach ogólnych, tj. na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. W omawianym przypadku miałyby zastosowanie w szczególności art. 405, 409 i 410 kodeksu cywilnego (stosowany w zw. z art. 300 k.p.). Wynika z nich, iż ten, kto uzyskał nienależne świadczenie, jest obowiązany do jego zwrotu. Obowiązek ten wygasa jednak, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał (pracownik), zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu.

...ale pozostaje jeszcze kodeks cywilny

W omawianym przypadku można więc postawić tezę, iż pracownik, który świadomie udaje się na wyjazd wypoczynkowy w ramach udzielonego mu urlopu szkoleniowego, powinien liczyć się z tym, iż wykorzystując urlop niezgodnie z przeznaczeniem, będzie zobowiązany do zwrotu wynagrodzenia za ten czas.

Dochodzenie zwrotu wynagrodzenia wypłaconego pracownikowi za czas urlopu szkoleniowego, wykorzystanego niezgodnie z przeznaczeniem, z punktu widzenia pracodawcy jest tym bardziej uzasadnione, iż na przygotowanie się do egzaminu dyplomowego po raz drugi, pracodawca będzie zobowiązany ponownie udzielić pracownikowi urlopu szkoleniowego.

Przepisy prawa pracy nie dają bowiem pracodawcy podstaw do odmowy udzielenia takiego urlopu na egzamin poprawkowy.

Powyższe jednak nie stoi na przeszkodzie temu, aby w opisanym przypadku, pracodawca rozwiązał z pracownikiem umowę o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 par. 1 pkt 1 k.p. z uwagi na ciężkie naruszeniem przez pracownika obowiązku dbałości o dobro zakładu pracy i ochrony jego mienia (art. 100 par. 2 pkt 4 k.p.).

Istotny rodzaj egzaminu

Pracownik podnoszący kwalifikacje zawodowe z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą ma prawo do urlopu szkoleniowego. Jest on udzielany w wymiarze:

● 6 dni - dla pracownika przystępującego do egzaminów eksternistycznych,

● 6 dni - dla pracownika przystępującego do egzaminu maturalnego,

● 6 dni - dla pracownika przystępującego do egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe,

● 21 dni w ostatnim roku studiów - na przygotowanie pracy dyplomowej oraz przygotowanie się i przystąpienie do egzaminu dyplomowego.

Ważne

Umowa o podnoszenie kwalifikacji zawodowych przez pracownika nie może zawierać postanowień mniej korzystnych dla pracownika niż przepisy Kodeksu pracy. Oznacza to, iż pracodawca nie może w takiej umowie zastrzec, iż w przypadku niezgodnego z prawem wykorzystania urlopu szkoleniowego pracownik jest zobowiązany do zwrotu wypłaconego za ten czas wynagrodzenia

Katarzyna Jędrzejewska

ekspert z zakresu prawa pracy

Podstawa prawna

Art. 103¹ par. 2 pkt 1 i par. 3, art. 103² par. 1 pkt 4 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.). Art. 405, art. 409 i art. 410 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).