Poradnia kadrowa

● Jakie dokumenty należy przedstawić dla obniżenia wskaźnika wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

● Przez kogo może być udzielona ulga we wpłatach na PFRON

● Czy po utracie statusu zakładu pracy chronionej zatrudniający może zobowiązać pracowników do wcześniejszej spłaty kredytu z funduszu

● Pracownik zakładu pracy chronionej (osoba niepełnosprawna ze schorzeniem narządu ruchu) otrzymał ze środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych nieoprocentowaną pożyczkę, zgodnie ze złożonym uprzednio wnioskiem w kwocie 7 tys. zł. Pożyczka przeznaczona była na pokrycie kosztów leczenia (operacja stawu biodrowego). W trakcie okresu spłaty pożyczki (2 miesiące po jej zaciągnięciu) po przeprowadzonej operacji pracownik zmarł. Jak prawidłowo powinien postąpić pracodawca w takiej sytuacji? Czy może umorzyć pozostałą do spłaty kwotę pożyczki w związku ze śmiercią pożyczkobiorcy?

Status prawny zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (ZFRON) reguluje ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 127, poz. 721 z późn. zm.). Z kolei rodzaje wydatków, warunki wykorzystania środków funduszu rehabilitacji oraz zakres, warunki i formy udzielania pomocy indywidualnej wskazane zostały przepisami rozporządzenia w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (dalej: rozporządzenie).

Paragraf 3 ust. 1 rozporządzenia szczegółowo wskazuje, że pomoc indywidualną przyznaje się na wniosek osób niepełnosprawnych:

a) zatrudnionych w zakładzie na podstawie stosunku pracy lub umowy o pracę nakładczą, w tym przebywających na urlopach bezpłatnych oraz urlopach wychowawczych,

b) będących uczniami odbywającymi praktyczną naukę zawodu w tym zakładzie,

c) niepracujących byłych pracowników tego zakładu.

Ponadto na podstawie par. 2 ust. 1 pkt 11 lit. g rozporządzenia w związku z możliwością sfinansowania odpłatności za pobyt na koloniach, obozach oraz turnusach rehabilitacyjnych dla niepełnosprawnych dzieci pracowników, a także dla dzieci osób niepełnosprawnych, wniosek o przyznanie pomocy mogą złożyć zarówno niepełnosprawni pracownicy (na pełno- lub niepełnosprawne dziecko), jak i pracownicy pełnosprawni, którzy chcą sfinansować pobyt na kolonii swojego niepełnosprawnego dziecka.

Wniosek o przyznanie pomocy indywidualnej powinien zawierać:

1) imię i nazwisko;

2) numer PESEL, a w przypadku jego braku numer dokumentu potwierdzającego tożsamość;

3) cel, formę i kwotę wnioskowanej pomocy;

4) uzasadnienie udzielenia pomocy;

5) oświadczenie o dochodzie i liczbie członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym.

Z kolei par. 4 rozporządzenia stanowi, że pomoc indywidualna może być udzielana jako pomoc bezzwrotna lub jako nieoprocentowana pożyczka. Decyzja w tym zakresie należy do pracodawcy, który jest dysponentem środków ZFRON. Z kolei nieoprocentowana pożyczka może być częściowo lub całkowicie umorzona w przypadku, gdy wykorzystana została zgodnie z przeznaczeniem.

Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w stanowisku z 10 września 2013 r. (znak: BON-I-5232-31-IKW/2013) wyjaśniło, iż jeżeli osoba niepełnosprawna otrzymała pożyczkę na konkretny cel, wykorzystała ją zgodnie z przeznaczeniem i niestety zmarła, to nie ma przeciwwskazań do umorzenia tych środków. Inna sytuacja byłaby w przypadku, gdy osoba niepełnosprawna uzyskałaby środki na konkretny cel, ale nie zdążyła ich wydatkować. W związku z tym po śmierci środki przekazane na rachunek niepełnosprawnego pracownika wliczane będą do masy spadkowej i spadkobiercy będą zobowiązani do ich zwrotu. W takiej sytuacji pracodawca nie ma możliwości umorzenia takich środków.

Podstawa prawna

Par. 2 ust. 1 pkt 11 lit. g, par. 4 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz.U. nr 245, poz. 1810).

● Nasza spółka z tytułu niezatrudniania odpowiedniego wskaźnika osób niepełnosprawnych dokonuje miesięcznych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Jednocześnie przepisy prawne pozwalają obniżyć ustawowy wskaźnik wpłat na fundusz, jeżeli pracodawca zatrudnia niepełnosprawnych z niektórymi schorzeniami szczególnymi. Czy zaświadczenie o szczególnych schorzeniach wydane przez lekarza specjalistę dla celów obniżenia ustawowego wskaźnika wpłat na PFRON powinno wskazywać na konkretne schorzenie?

Zgodnie z art. 21 ust. 4 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej: ustawa o rehabilitacji zawodowej) ustawowy wskaźnik wpłat na PFRON może zostać obniżony w razie zatrudnienia osób niepełnosprawnych ze schorzeniami szczególnie utrudniającymi wykonywanie pracy.

Schorzenia szczególnie utrudniające wykonywanie pracy wyróżniamy na podstawie przepisów rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 września 1998 r. w sprawie rodzajów schorzeń uzasadniających obniżenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz sposobu ich obniżenia (dalej: rozporządzenie). Zgodnie z par. 1 rozporządzenia do wskazanych schorzeń zaliczamy:

1) chorobę Parkinsona,

2) stwardnienie rozsiane,

3) paraplegię, tetraplegię, hemiplegię,

4) znaczne upośledzenie widzenia (ślepotę) oraz niedowidzenie,

5) głuchotę i głuchoniemotę,

6) nosicielstwo wirusa HIV oraz chorobę AIDS,

7) epilepsję,

8) przewlekłe choroby psychiczne,

9) upośledzenie umysłowe,

10) miastenię,

11) późne powikłania cukrzycy.

Wystąpienie szczególnych schorzeń, o których mowa w art. 21 ust. 4 ustawy, może zostać udokumentowane orzeczeniem lub zaświadczeniem lekarza specjalisty (wyrok WSA w Warszawie z 3 listopada 2009 r., III SA/Wa 718/09, niepubl.).

Jak wskazano w stanowisku Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych na stronie internetowej (http://www.niepelnosprawni.gov.pl/aktualnosci/art327,bzaswiadczenia-o-szczegolnych-schorzeniachb.html), obowiązujące przepisy nie określają oficjalnego wzoru tego zaświadczenia. Mając także na uwadze charakter niektórych z tych schorzeń, dla celów wpłat na PFRON wystarczające jest, aby zaświadczenie zawierało:

wpieczęć i podpis lekarza, pieczęć podmiotu leczniczego,

wimię i nazwisko oraz pesel pracownika (lub inny numer identyfikacyjny) oraz

winformację, że u osoby tej stwierdzono co najmniej jedno ze schorzeń, o których mowa w par. 1 rozporządzenia.

Pozbawione podstawy prawnej jest z kolei żądanie zaświadczenia wyraźnie wskazującego typ schorzenia (np. przewlekłe choroby psychiczne), a tym bardziej na konkretne schorzenie (np. schizofrenia, AIDS) - bez względu na to, czy zostanie ono określone wprost, czy np. kodem z ICD-10. Wyłącznie organ orzekający w zakresie niepełnosprawności lub lekarz specjalista mogą poddawać ocenie wystąpienie u danej osoby szczególnego schorzenia oraz potwierdzać tę okoliczność.

Jak podkreśla Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych w swoim stanowisku, wymaganie zbyt szczegółowych danych jest niedopuszczalne także dlatego, że prowadzi do bezpodstawnej i nieuzasadnionej ingerencji w sferę prywatności pracownika.

Podstawa prawna

Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 18 września 1998 r. w sprawie rodzajów schorzeń uzasadniających obniżenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz sposobu ich obniżenia (Dz.U. nr 124, poz. 820).

Art. 21 ust. 4 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 127, poz. 721 z późn. zm.).

● Jesteśmy członkiem grupy kapitałowej i chcemy wystawiać ulgi we wpłatach na PFRON. Czy ulgę we wpłacie na fundusz może udzielić podmiot będący członkiem grupy kapitałowej w sytuacji, gdy nie spełnia warunku z art. 22 ustawy o rehabilitacji zawodowej, ale spełnia go inny członek tej samej grupy kapitałowej?

Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej: ustawa o rehabilitacji zawodowej) wpłaty na fundusz, o których mowa w art. 21, ulegają obniżeniu z tytułu zakupu usługi, z wyłączeniem handlu, lub produkcji pracodawcy zatrudniającego co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, który osiąga wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych będących:

1) osobami niepełnosprawnymi zaliczonymi do znacznego stopnia niepełnosprawności lub

2) osobami niewidomymi, psychicznie chorymi lub upośledzonymi umysłowo lub osobami z całościowymi zaburzeniami rozwojowymi lub epilepsją - zaliczonymi do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności

- w wysokości co najmniej 30 proc.

Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w swoich wytycznych zamieszczonych na stronie internetowej (http://www.niepelnosprawni.gov.pl/aktualnosci/art326,b-udzielanie-ulg-we-wplatach-na-pfron-przez-czlonkow-grup-kapitalowychb.html) stwierdziło, iż ulga we wpłatach na PFRON, o której mowa w art. 22 ustawy o rehabilitacji zawodowej, może być udzielona wyłącznie przez podmiot spełniający warunki określone w art. 22 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej z tytułu sprzedaży jego własnej produkcji lub własnych usług (z wyłączeniem handlu). Wynika to jednoznacznie z art. 22 ust. 1 i 6 ustawy o rehabilitacji zawodowej. Przepisy te nie dopuszczają udzielania ulg we wpłatach na PFRON przez podmiot niespełniający warunków określonych w art. 22 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej, choćby sprzedawał produkcję lub usługi wytworzone przez inny podmiot spełniający te warunki.

Wystawianie ulg we wpłatach na PFRON w przypadku realizacji usług przez podmioty wchodzące w skład grup kapitałowych zależy od tego, czy te podmioty spełniają warunki, o których mowa w art. 22 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej. Stroną uprawniającą do kooperacji oraz wystawcą ulgi może być wyłącznie podmiot spełniający warunki, o których mowa w art. 22 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej. Zatem wyłącznie w sytuacji gdy grupa zatrudnia pracowników w rozumieniu art. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.) i spełnia warunki dotyczące struktury zatrudnienia, o których mowa w art. 22 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej, może wystawiać ulgi.

Podmiot działający w grupie kapitałowej i spełniający warunki do wystawiania ulg nie może wystawiać ulg np. w odniesieniu do sprzedaży produkcji lub usług całej grupy kapitałowej lub wchodzących w jej skład innych podmiotów niespełniających warunków z art. 22 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej.

Podstawa prawna

Art. 22 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 127, poz. 721 z późn. zm.).

● Pracodawca prowadzący zakład pracy chronionej udzielił swoim niepełnosprawnym pracownikom na ich wniosek nieoprocentowanych pożyczek ze środków ZFRON. W okresie spłaty pożyczek pracodawca ten utracił status zakładu pracy chronionej i nie zachował prawa do zatrzymania środków funduszu. Jak w takiej sytuacji powinien postąpić pracodawca? Czy ma obowiązek żądać od pracowników natychmiastowej spłaty pożyczek w całości w celu zwrotu środków ZFRON do PFRON na podstawie art. 33 ust. 7 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych? Czy może dokonać zwrotu środków ZFRON do PFRON z tytułu udzielonych pożyczek dopiero po ich spłacie zgodnie z harmonogramami spłat wynikającymi z zawartych umów pożyczek?

Na podstawie art. 33 ust. 7 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w razie likwidacji, upadłości albo wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez pracodawcę zakładu pracy chronionej lub utraty statusu zakładu pracy chronionej niewykorzystane według stanu na dzień likwidacji, upadłości lub utraty statusu zakładu pracy chronionej środki funduszu rehabilitacji podlegają niezwłocznie wpłacie do PFRON.

Z kolei zgodnie z par. 4 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (dalej: rozporządzenie) pomoc indywidualna może być udzielana jako nieoprocentowana pożyczka lub jako pomoc bezzwrotna. Nieoprocentowana pożyczka może być częściowo lub całkowicie umorzona w przypadku, gdy wykorzystana została zgodnie z przeznaczeniem.

W podobnym stanie faktycznym Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w stanowisku z 10 września 2013 r. (znak: BON-I-5232-31-IKW/2013) wyjaśniło, iż pracodawca nie może zobowiązać pracowników do wcześniejszej spłaty pożyczki. Pracowników i pracodawcę wiąże umowa, z której wynika harmonogram spłat zaciągniętej pożyczki. W związku z tym pracownicy spłacają pożyczkę zgodnie z podpisanym harmonogramem, a pracodawca przekazuje te środki bezpośrednio na rachunek PFRON.

Podstawa prawna

Art. 33 ust. 7 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 127, poz. 721).

Par. 4 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz.U. nr 245, poz. 1810).

Mateusz Brząkowski

radca prawny, Polska Organizacja Pracodawców Osób Niepełnosprawnych