Kiedy zmiana miejsca zamieszkania i pracy oznacza nowy nabór

O tym, jak pracodawca ma postąpić z pracownikiem, któremu chce zmienić miejsce pracy lub zajmowane stanowisko, mówi ustawa z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1978 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.). Zgodnie z art. 42 pracodawca może wypowiedzieć warunki pracy i płacy, ale nowe warunki musi zaproponować na piśmie (par. 1). Wypowiedzenia dotychczasowych warunków pracy i płacy nie wymaga jedynie powierzenie pracownikowi - na okres nie przekraczający trzech miesięcy w roku kalendarzowym - innej pracy niż ta określona w umowie o pracę. Pod warunkiem, że jest to uzasadnione potrzebami pracodawcy i niepowoduje obniżenia wynagrodzenia oraz odpowiada kwalifikacjom pracownika (par. 4).

W przypadku jednak członków służby cywilnej wypowiedzenie warunków pracy i płacy odbywa się zgodnie z zasadami określonymi w ustawie z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.). Jej postanowienia stanowią przepisy szczególne, które - w myśl zasady lex specialis derogat legi generali (tj. ustawa szczególna uchyla ogólną) - mają pierwszeństwo przed kodeksem pracy.

O czym zatem warto pamiętać?

Zawsze zgodne z przygotowaniem

Szczegóły zmiany i ustania stosunku pracy w służbie cywilnej precyzuje rozdział 5 ustawy o służbie cywilnej, o tym właśnie tytule. Zgodnie z art. 62 ust. 1 dyrektor generalny urzędu może - o ile jest to uzasadnione potrzebami urzędu - w każdym czasie przenieść urzędnika służby cywilnej na inne stanowisko w tym samym urzędzie w tej samej miejscowości. Przenoszony urzędnik zachowuje przy tym prawo do dotychczasowego wynagrodzenia, jeżeli jest ono wyższe od przysługującego na nowym stanowisku, przez okres trzech miesięcy następujących po tym miesiącu, w którym został przeniesiony na nowe stanowisko. Bez zmiany pozostaje natomiast wysokość dodatku służby cywilnej.

Przepisy pozwalają też na przeniesienie urzędnika służby cywilnej do innego urzędu w tej samej miejscowości, jeżeli przemawia za tym interes służby cywilnej. Decyduje o tym szef służby cywilnej. On też - ze względu na szczególny interes służby cywilnej, jak mówi art. 63 ust. 2 - może przenieść urzędnika służby cywilnej do innego urzędu w innej miejscowości, na okres nie dłuższy jednak niż dwa lata. Co ważne, takie przeniesienie może nastąpić maksymalnie dwa razy w czasie trwania stosunku pracy urzędnika służby cywilnej.

Niedopuszczalne jest natomiast przeniesienie dokonywane na podstawie art. 63 ust. 2 bez zgody urzędnika służby cywilnej, kobiety w ciąży lub osoby będącej jedynym opiekunem dziecka w wieku do lat piętnastu. Przenosiny nie mogą dojść również do skutku z uwagi na szczególnie ważne względy osobiste lub rodzinne urzędnika (art. 63 ust. 3).

Nieco inaczej wygląda sytuacja urzędnika służby cywilnej w razie likwidacji urzędu, w którym wykonuje pracę, lub w przypadku reorganizacji urzędu, i to w taki sposób, który uniemożliwia dalsze jego zatrudnienie (art. 66). Wówczas szef służby cywilnej przenosi takiego urzędnika do innego urzędu w tej samej lub innej miejscowości oraz zobowiązuje dyrektora generalnego tego urzędu do wyznaczenia urzędnikowi służby cywilnej stanowiska z uwzględnieniem jego przygotowania zawodowego.

Co ważne, urzędnik może od takiej decyzji o przeniesieniu odwołać się do prezesa Rady Ministrów. Musi to zrobić w ciągu 14 dni od doręczenia mu decyzji. Odwołanie nie wstrzymuje jednak wykonania decyzji.

Co to znaczy interes służby

Przepisy ustawy o służbie cywilnej przy omawianiu kwestii przeniesienia urzędnika z urzędu do urzędu posługują się dwoma sformułowaniami, które przeniesienia uzasadniają (art. 63). Jak należy interpretować te pojęcia? Według departamentu służby cywilnej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów "interes służby cywilnej" oznacza, że przeniesienie urzędnika jest szczególnie ważne dla wykonywania zadań statutowych urzędu przyjmującego, w szczególności biorąc pod uwagę zawodowe, rzetelne, bezstronne i politycznie neutralne wykonywanie jego zadań. Brak jego przeniesienia mógłby więc zagrozić prawidłowej realizacji zadań.

"Szczególny interes służby cywilnej" zaś to coś więcej niż istnienie samego tylko interesu służby. Przepis ten (art. 63 ust. 2) powinien być wykorzystywany tylko w wyjątkowych przypadkach, przy czym zawsze konieczne jest wnikliwe rozważenie zasadności dokonania przeniesienia.

Potrzebna zgoda lub wniosek

Problemów z przeniesieniem członka korpusu służby cywilnej nie ma, gdy odbywa się ono na wniosek samego zainteresowanego lub za jego zgodą. W takiej sytuacji przepisy pozwalają na przeniesienie w każdym czasie.

W przypadku członków korpusu służby cywilnej istotne jest to, że przeniesienia dokonuje dyrektor generalny urzędu, w którym członek korpusu służby cywilnej ma być zatrudniony. Odbywa się to jednak w porozumieniu z dyrektorem generalnym urzędu, w którym dotychczas jest zatrudniony (art. 64 ust. 2).

W ślad za przenoszonym urzędnikiem podążają jego akta osobowe.

Departament służby cywilnej KPRM wyjaśnia

Czy możliwe jest zatrudnienie członka korpusu służby cywilnej zatrudnionego w celu zastępstwa nieobecnego członka korpusu służby cywilnej na innym wolnym stanowisku pracy w tym samym urzędzie, czy też konieczne jest przeprowadzenie w tej sytuacji naboru na to stanowisko pracy?

Artykuł 11 kodeksu pracy stanowi, iż nawiązanie stosunku pracy oraz ustalenie warunków pracy i płacy, bez względu na podstawę prawną tego stosunku, wymaga zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika, co oznacza, że strony mają swobodę kształtowania stosunku pracy. A zatem w sytuacji, gdy w okresie zatrudnienia na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony w celu zastępstwa pracownika zatrudnionego na stałe w służbie cywilnej powstaje możliwość zawarcia umowy o pracę na tym stanowisku, innej niż umowa o pracę w celu zastępstwa, możliwe wydaje się przekształcenie (z woli stron stosunku pracy) treści zawartej umowy, w części odnoszącej się do celu zatrudnienia pracownika albo nawiązanie z tym samym pracownikiem nowego stosunku pracy.

Powyższe rozwiązanie znajdzie również zastosowanie w sytuacji, kiedy powstaje konieczność zawarcia umowy o pracę na innym stanowisku niż to, na którym jest wykonywana praca na podstawie już trwającej umowy na zastępstwo. Należy bowiem pamiętać, że osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę w celu zastępstwa nieobecnego członka korpusu służby cywilnej jest pracownikiem służby cywilnej, a więc zatrudnienie go na innym stanowisku pracy nie będzie naruszało zasady otwartego i konkurencyjnego naboru do korpusu służby cywilnej.

Trzeba również pamiętać, że umowa o pracę zawarta w celu zastępstwa rozwiązuje się z upływem okresu, na jaki była zawarta. Oznaczenie czasu trwania umowy na zastępstwo czasem usprawiedliwionej nieobecności zastępowanego pracownika sprawia, że umowa ta ulega rozwiązaniu wraz z zakończeniem okresu usprawiedliwionej nieobecności zastępowanego członka korpusu służby cywilnej.

Zatem w omawianym przypadku nawiązanie nowego stosunku pracy powinno nastąpić przed powrotem zastępowanego pracownika. Równocześnie trzeba zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej stosunek pracy pracownika służby cywilnej nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony lub na czas określony. Należy jednak zauważyć, że umowa o pracę na czas nieokreślony może być zawarta wyłącznie z osobą, która spełnia przesłanki określone w art. 35 ust. 2 ustawy. Z kolei w myśl art. 35 ust.  3 ustawy w przypadku osób nawiązujących po raz pierwszy pracę w służbie cywilnej umowę o pracę zawiera się na czas określony 12 miesięcy z możliwością wcześniejszego rozwiązania stosunku pracy za dwutygodniowym wypowiedzeniem.

OPINIA EKSPERTA

@RY1@i02/2013/181/i02.2013.181.08800040a.101.jpg@RY2@

Stefan Płażek adwokat specjalizujący się w prawie pracy, adiunkt na Uniwersytecie Jagiellońskim

Członkowie korpusu służby cywilnej muszą bardzo rozważnie podejmować decyzje o przeniesieniu do innego urzędu na własną prośbę, bo odkręcenie tej decyzji i powrót do poprzedniego urzędu może stanowić nie lada kłopot. Wszystko dlatego, że ustawa o służbie cywilnej nie przewiduje takiej sytuacji. Przepisy zabezpieczają tylko i wyłącznie interes Skarbu Państwa i urzędu administracji publicznej, a nie interes pracownika. W takim przypadku pozostaje jedynie zmiana stosunku pracy na wniosek pracownika i za zgodą pracodawcy. Jeśli zdarzy się, że przeniesiony już bezterminowo pracownik zechce z powrotem wrócić do pierwotnej jednostki, będzie to już traktowane jako kolejna zmiana, nie zaś odkręcenie czy cofnięcie starej. W konsekwencji pracownik ten nie ma ustawowej gwarancji, iż wracając, otrzyma te same, co poprzednio, warunki pracy.

Grażyna J. Leśniak

grazyna.lesniak@infor.pl