Jak planować i rozliczać godziny pracy w podmiocie leczniczym po sierpniowej nowelizacji kodeksu

@RY1@i02/2013/177/i02.2013.177.217000500.805.jpg@RY2@

Łukasz Prasołek asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Niestety nowelizacja kodeksu pracy (dalej: k.p.) uelastyczniająca czas pracy w znacznej mierze nie może zostać zastosowana do podmiotów leczniczych, gdyż te posiadają własne reguły dotyczące czasu pracy w ustawie o działalności leczniczej, które mają charakter szczególny w stosunku do regulacji kodeksowej. Przykładem takiego rozwiązania będzie 12-miesięczny okres rozliczeniowy czasu pracy. Zgodnie bowiem z art. 93 ustawy o działalności leczniczej okres rozliczeniowy w systemie podstawowym wynosi do 3 miesięcy, a w równoważnym powinien wynosić do miesiąca z możliwością wydłużenia do 3 miesięcy. Działanie pracodawcy jest więc nieprawidłowe i w razie kontroli Państwowej Inspekcji Pracy inspektor zastosuje najdłuższy okres dozwolony przez przepisy, czyli 3-miesięczny - wrzesień - listopad 2013 roku. Powyższy błąd nie komplikuje jednak rozliczenia za wrzesień, który jest pierwszym miesiącem okresu rozliczeniowego, co oznacza w dalszym okresie możliwość korekty godzin pracy i w rezultacie jego prawidłowego rozliczenia. W praktyce najbezpieczniejsze dla pracodawcy będzie zamknięcie okresu rozliczeniowego z końcem listopada, gdyż taką jego maksymalną długość przewidują przepisy.

Grafik na cały okres

Wstępem do rozliczenia czasu pracy musi być tradycyjnie analiza grafiku, pozwalająca wychwycić błędy, które mogą powodować naruszenia norm czasu pracy. W omawianym przykładzie pracodawca prawidłowo zaplanował pielęgniarce 21 dni pracy po 7 godzin 35 minut każdy, czyli w sumie 159 godzin 15 minut. Jest to wartość zgodna z wymiarem obowiązującym we wrześniu. Co więcej dłuższy niż miesięczny okres rozliczeniowy daje pracodawcy możliwość nierównomiernego rozkładu czasu pracy, więc zaplanowanie na wrzesień większej liczby godzin nie spowodowałoby automatycznego przekroczenia przeciętnej normy tygodniowej. Pielęgniarka ma zaplanowane minimalne odpoczynki tygodniowe oraz jedną niedzielę wolną od pracy, więc można uznać, że grafik został sporządzony prawidłowo.

Dziwić może to, iż pielęgniarka jest zatrudniona w systemie podstawowym, a nie równoważnym. Powodem stosowania tego rozwiązania jest często art. 94 ust. 3 ustawy o działalności leczniczej. Przepis ten przewiduje, że rozkład czasu pracy pracowników podmiotów leczniczych zatrudnionych w ramach systemu równoważnego ma być stosowany na podstawie harmonogramów ustalanych dla przyjętego okresu rozliczeniowego. W praktyce oznacza to, że wprowadzenie 12 miesięcznego okresu rozliczeniowego oznaczałoby konieczność sporządzenia dla nich grafiku z góry na cały rok lub przy prawidłowym zastosowaniu okresu rozliczeniowego z ustawy o działalności leczniczej na 3-4 miesiące. Powyższy przepis, jako regulacja szczególna, wyłącza ogólną normę art. 129 par. 3 k.p. wprowadzoną 23 sierpnia 2013 r., z której wynika możliwość sporządzania rozkładów czasu pracy na okresy krótsze niż okres rozliczeniowy, obejmujące jednak co najmniej miesiąc.

Nadgodziny

Porównanie planu z wykonaniem jasno wskazuje, że pracownica przekroczyła normy czasu pracy. Pielęgniarka pracowała po godzinach w środę 4 września (2 godz. 25 min), w czwartek 5 września (4 godz. 25 min) w sobotę 7 września (10 godz.) w niedzielę 8 września (2 godz. 25 min), w poniedziałek 9 września (1 godz. 25 min), we wtorek 10 września (25 min), w poniedziałek 16 września (4 godz. 25 min), we wtorek 17 września (2 godz. 25 min), w sobotę 21 września (8 godz.) oraz w sobotę 28 września (1 godz. 25 min). Wobec trwającego okresu rozliczeniowego na tym etapie nie możemy jeszcze rozliczyć przekroczeń normy tygodniowej, gdyż do tego konieczne jest zamknięcie okresu rozliczeniowego. Warto jednak pamiętać, że zgodnie z art. 80 k.p. pracownicy przysługuje wynagrodzenie za pracę wykonaną, więc za pierwszych 7 godzin 35 minut pracy w wolne soboty należy naliczyć jej normalne wynagrodzenie.

Nie jest to powszechna praktyka, gdyż większość pracodawców wypłaca wynagrodzenie za pracę w dniu wolnym wynikającym z planowania czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w miesiącu, w którym następuje odbiór dnia wolnego. Jest to jedyna forma rekompensaty takich godzin, a z art. 151³ k.p. wynika ponadto obowiązek uzgodnienia terminu odbioru wolnego z pracownikiem oraz udzielenia go przed końcem okresu rozliczeniowego. Dotychczas Państwowa Inspekcja Pracy nie negowała jednak takich praktyk uznając, że pracownik nie traci na takim działaniu, gdyż dochodzi jedynie do odroczenia terminu wypłaty tego składnika pensji. Warto jednak pamiętać, że z literalnego brzmienia przepisów wynika konieczność wypłaty normalnego wynagrodzenia za sobotnią pracę wraz z pensją za ten miesiąc.

Tym sposobem jako potencjalne przekroczenia tygodniowe należy potraktować pracę w wolne soboty 7 i 21 września w zakresie, w jakim praca ta nie przekracza dobowej normy czasu pracy (pierwszych 7 godz. 35 min). W sumie daje to 15 godzin i 10 minut, za które pracodawca powinien wypłacić pielęgniarce normalne wynagrodzenie, a w kolejnych miesiącach okresu udzielić dni wolnych od pracy zwalniając się z obowiązku wypłaty dodatku. Pozostałe godziny pracy w wolną sobotę to typowe przekroczenia dobowe, za które pielęgniarce przysługuje czas wolny lub wynagrodzenie wraz z dodatkiem płatne z pensją za ten miesiąc.

Przekroczenia dobowe

Nadgodziny dobowe liczymy w przypadku pracowników podmiotu leczniczego po przekroczeniu 7 godz. 35 min pracy w dobie, a wobec wystąpienia aż 10 przypadków polecania dodatkowej pracy przekraczającej obowiązującą pielęgniarkę normę dało to w sumie 22 godziny 10 minut. Można je zrekompensować na dwa sposoby: czasem wolnym lub wynagrodzeniem uzupełnionym o stosowny dodatek. Co istotne wniosek lub odpowiednio decyzja pracodawcy o rekompensacie nadgodzin czasem wolnym musi zapaść przed naliczeniem i wypłatą wynagrodzenia za dany miesiąc. Zwrócił na to uwagę Główny Inspektorat Pracy w stanowisku z 21 kwietnia 2009 r. w sprawie terminu składania wniosku o czas wolnego od pracy (GPP-306-4560-32/09/PE/RP) uznając, że przekroczenia te powstają w dniu, w którym wystąpiły. To z kolei oznacza, że w braku wniosku pracownika o odbiór czasu wolnego lub decyzji pracodawcy o jego wyznaczeniu w grafiku brakuje podstaw, by odroczyć termin wypłaty należnego za nie wynagrodzenia i dodatku.

Wszystkie przekroczenia dobowe będą rekompensowane w ten sam sposób. Dotyczy to również dodatkowych 2 godzin 25 minut pracy w niedzielę, gdyż 100 proc. dodatek do normalnego wynagrodzenia za pracę przysługuje jedynie za dobówki przypadające w ramach wolnej niedzieli, ta zaś była pracująca dla pielęgniarki. Oznacza to, że wszystkie stwierdzone przekroczenia dobowe rekompensuje się 50-proc. dodatkiem do normalnego wynagrodzenia za pracę. Pracodawca będzie musiał odrębnie ustalić stawkę normalnego wynagrodzenia za te przekroczenia i dodatku, gdyż pensja pielęgniarki jest dwuskładnikowa i obejmuje poza stałą stawką miesięczną dodatek stażowy. Oba te składniki wejdą do podstawy obliczania normalnego wynagrodzenia za pracę, z kolei dodatek trzeba będzie obliczyć w oparciu o samą stawkę zasadniczą.

UWAGA

Ustalając stawkę godzinową normalnego wynagrodzenia i dodatku, należy pamiętać, że dzielnikiem jest wymiar przypadający do przepracowania w danym miesiącu zgodnie z art. 130 k.p. Bez znaczenia pozostaje więc liczba zaplanowanych godzin czy długość okresu rozliczeniowego, na co zwróciły uwagę departament prawny MPiPS w stanowisku z 20 sierpnia 2008 r. w sprawie obliczania dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych (DPR-III-079-475/ZN/08) oraz Główny Inspektorat Pracy w stanowisku z 26 sierpnia 2008 r. w sprawie obliczania dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych (GPP -306-4560-646/08/PE)

WAŻNE

Jeśli pracodawca nie wypłaci wynagrodzenia i dodatku za nadgodziny dobowe w danym miesiącu, a następnie nie dojdzie do ich rekompensaty czasem wolnym, to ryzykuje on mandatem od PIP za wykroczenie z art. 282 par. 1 pkt 1 k.p., a ponadto będzie musiał wypłacić te należności wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę

Wrzesień 2013 rok

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Nd

Pon

Wt

Śr

Czw

Pt

Sob

Nd

Pon

Wt

Śr

Czw

Pt

Sob

Nd

Pon

7:35

7:35

7:35

7:35

7:35

7:35

7:35

7:35

7:35

7:35

7:35

7:35

7:35

7:35

10

12

10

10

9

8

7:35

7:35

12

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

Wt

Śr

Czw

Pt

Sob

Nd

Pon

Wt

Śr

Czw

Pt

Sob

Nd

Pon

7:35

7:35

7:35

7:35

7:35

7:35

7:35

7:35

7:35

7:35

10

7:35

7:35

7:35

8

7:35

7:35

7:35

7:35

9

7:35

Rachunki krok po kroku:

Normalne wynagrodzenie za godziny pracy	Krok 1. Ustalamy liczbę przepracowanych godzin Krok 2. Odliczamy przekroczenia dobowe Krok 3. Obliczamy liczbę godzin pracy w dniach wolnych Krok 4. Obliczamy normalne wynagrodzenie za dodatkową pracę	159 godz. 15 min (wymiar) + 2 godz. 25 min + 4 godz. 25 min + 10 godz. + 2 godz. 25 min + 1 godz. 25 min + 25 min + 4 godz. 25 min + 2 godz. 25 min +8 godz. + 1 godz. 25 min = 196 godz. 35 min 2 godz. 25 min + 4 godz. 25 min + 2 godz. 25 min + 2 godz. 25 min + 1 godz. 25 min + 25 min + 4 godz. 25 min + 2 godz. 25 min + 25 min + 1 godz. 25 min = 22 godz. 10 min 7 godz. 35 min + 7 godz. 35 min = 15 godz. 10 min (1800 zł + 300 zł) : 159 godz. 15 min = 13,19 zł/godz. (22 godz. 10 min + 15 godz. 10 min) x 13,19 zł = 37 godz. 20 min x 13,19 zł = 492,43 zł
Dodatki za godziny nadliczbowe	Krok 1. Obliczamy dodatki za nadgodziny dobowe	1800 zł : 159 godz. 15 min= 11,30 zł/godz. (11,30 zł x 50 proc.) x 22 godz. 10 min = 5,65 zł x 22 godz. 10 min = 125,24 zł
Ogółem do wypłaty	Pensja + wynagrodzenie za dodatkowe godziny pracy + dodatki za przekroczenia dobowe	1800 zł + 300 zł + 492,43 zł + 125,24 zł = 2717,67 zł

Podstawa prawna

Art. 129 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 93 i 94 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 217 z późn. zm.).