Administracja publiczna i samorządowa w gorszej sytuacji niż zwyczajni pracownicy. Dodatkowy czas bez gratyfikacji

- Z korespondencji, jaką prowadzimy z Kancelarią Prezesa Rady Ministrów, wynika, że prace nad nadgodzinami w administracji publicznej odłożone zostały w czasie. W zamian zajęto się wydłużeniem okresu rozliczeniowego. Tak naprawdę doprowadzi to do zlikwidowania nadgodzin w służbie cywilnej, chyba że przepisy zostaną tak zmienione, że wyrównana zostanie sytuacja pracowników i urzędników będących członkami korpusu służby cywilnej ze zwykłymi pracownikami, których czas pracy określa kodeks pracy - mówi nam anonimowo przedstawiciel jednego ze związków zawodowych działających w administracji rządowej.

Związkowców oburza projekt nowelizacji ustawy o służbie cywilnej, który 26 czerwca 2013 r. szef służby cywilnej przekazał Komisji Krajowej NSZZ "Solidarność" do zaopiniowania. Zdaniem związkowców proponowane wydłużenie okresu rozliczeniowego do nawet 12 miesięcy, przy jednoczesnym zapisie umożliwiającym doręczenie nowego rozkładu czasu pracy pracownikowi zaledwie tydzień przed jego wejściem w życie, całkowicie burzy organizację życia prywatnego i rodzinnego. Wrażenie to potęguje, w ocenie związku, proponowany przepis, zgodnie z którym tylko w miarę możliwości dyrektor generalny urzędu przy ustalaniu czasu pracy pracownikowi, bierze pod uwagę ważne względy osobiste lub rodzinne. W opinii związkowców, tłumaczenie proponowanych regulacji tym, że mają one umożliwić członkom korpusu służby cywilnej łatwiejsze godzenie życia zawodowego z osobistym przez korzystanie z ruchomego czasu pracy, jest kuriozalne.

Nie więcej niż 40 godzin tygodniowo

Czas pracy w korpusie służby cywilnej reguluje obecnie ustawa z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. z 2008 r. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.). Zgodnie z jej art. 97 ust. 1 czas pracy nie może przekraczać ośmiu godzin na dobę i średnio 40 godzin tygodniowo w przyjętym okresie rozliczeniowym, nie dłuższym niż osiem tygodni. W przypadkach jednak uzasadnionych rodzajem pracy i jej organizacją mogą być stosowane rozkłady czasu pracy, w których jest dopuszczalne przedłużenie czasu pracy do 12 godzin na dobę. W rozkładach tych czas pracy nie może jednak przekraczać średnio 40 godzin na tydzień w przyjętym okresie rozliczeniowym nie dłuższym niż 12 tygodni (ust. 2).

Zgodnie z przepisami ustawy rozkład czasu pracy w tygodniu oraz jego wymiar w poszczególnych dniach tygodnia ustala dyrektor generalny urzędu według zasad określonych w rozporządzeniu prezesa Rady Ministrów. Chodzi o rozporządzenie z 25 kwietnia 2007 r. w sprawie czasu pracy pracowników urzędów administracji rządowej (Dz.U. z 2007 r. nr 76, poz. 505). W myśl jego postanowień dyrektor generalny urzędu, ustalając rozkład i wymiar czasu pracy członków korpusu służby cywilnej, uwzględnia fakt, iż w urzędach praca powinna być wykonywana od poniedziałku do piątku w godzinach między 8.15 a 16.15. Może on też ustalić czas pracy obejmujący nieprzerwanie osiem godzin na dobę między godzinami 7.00 a 18.00 (jeśli jest to uzasadnione koniecznością zapewnienia sprawnej pracy urzędu i zróżnicowanym charakterem wykonywanych zadań) albo ze względu na szczególny charakter pracy wykonywanej na danym stanowisku - pracę zmianową obejmującą nieprzerwanie osiem godzin na dobę między godzinami 6.00 a 22.00 (par. 3 rozporządzenia). W urzędach natomiast, w których są wykonywane zadania związane z obsługą interesantów, rozkład i wymiar czasu pracy pracowników ma być ustalony w taki sposób, aby co najmniej w jednym dniu tygodnia zadania te były wykonywane w godzinach między 8.00 a 18.00 (par. 3 ust. 3 rozporządzenia).

Jeżeli wymagają tego potrzeby urzędu, to członek korpusu służby cywilnej na polecenie przełożonego wykonuje pracę w godzinach nadliczbowych, w tym w wyjątkowych przypadkach także w nocy oraz w niedzielę i święta (art. 97 ust. 5 ustawy o służbie cywilnej). Co ważne, zgodnie z ust. 6 i 7 wspomnianego wcześniej art. 97 ww. ustawy pracownikowi tej służby za pracę wykonywaną na polecenie przełożonego w godzinach nadliczbowych przysługuje czas wolny w tym samym wymiarze. Urzędnikowi zaś przysługuje czas wolny w tym samym wymiarze za pracę w godzinach nadliczbowych, wykonywaną w porze nocnej. Temu ostatniemu przysługuje również dzień wolny od pracy w najbliższym tygodniu za pracę w niedzielę, a za pracę w święto - inny dzień wolny.

Na wniosek zaś członka korpusu służby cywilnej czas wolny oraz dzień wolny może być udzielony w okresie bezpośrednio poprzedzającym urlop wypoczynkowy lub po jego zakończeniu.

Równi i równiejsi

Z wyjaśnień otrzymanych z Kancelarii Prezesa Rady Ministrów wynika, że ustawa o służbie cywilnej przewiduje odmienny sposób rekompensowania pracy w godzinach nadliczbowych urzędnikom służby cywilnej i pracownikom służby cywilnej (wspomniane wyżej ust. 6, 7 i 8 art. 97). Oznacza to, że przepisy ustawy o służbie cywilnej nie przewidują możliwości rekompensowania pracy w godzinach nadliczbowych wykonywanej przez urzędnika służby cywilnej od poniedziałku do piątku i w soboty w porze dziennej. "Jako formę rekompensaty za pracę w takich godzinach nadliczbowych można uznać dodatek służby cywilnej i dodatkowy urlop wypoczynkowy przysługujące urzędnikom służby cywilnej" - podkreśla KPRM.

Kwestie dotyczące ewidencjonowania czasu pracy uregulowane są w przepisach ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r., nr 21, poz. 94 z późn. zm.). Zgodnie z jego art. 149 pracodawca prowadzi ewidencję czasu pracy pracownika do celów prawidłowego ustalenia jego wynagrodzenia i innych świadczeń związanych z pracą. Ewidencję tę udostępnia pracownikowi na jego żądanie.

KPRM powołuje się też na par. 8 pkt 1 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracowników dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposoby prowadzenia akt osobowych pracownika (Dz.U. nr 62, poz. 286 z późn. zm.), w myśl którego pracodawca jest zobowiązany do założenia i prowadzenia dla każdego pracownika karty ewidencji czasu pracy w zakresie obejmującym m.in. w pracę w godzinach nadliczbowych.

Stefan Płażek, adwokat specjalizujący się w prawie pracy, adiunkt na Uniwersytecie Jagiellońskim, zwraca jednak uwagę na niekonstytucyjność obowiązujących członków korpusu służby cywilnej norm czasu i wymiaru pracy.

- Prawo unijne nakazuje dać więcej pracownikowi za jego większy wysiłek w pracy. W służbie cywilnej pracownik i urzędnik otrzymuje godzinę za godzinę, bez prawa do dodatku. Tymczasem według kodeksu pracy za dodatkową pracę w nadgodzinach pracodawca oddaje pracownikowi czas wolny w relacji 1,5 : 1 - zauważa mec. Stefan Płażek.

Podobne co w ustawie o służbie cywilej rozwiązania przewiduje ustawa z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. z 2008 r. nr 223, poz. 1458 ze zm.). - Niestety wbrew ostrzeżeniom ta ustawa nakazała stosować te niekorzystne reguły także do pracowników pomocniczych i obsługi, bez jakiegokolwiek sensownego uzasadnienia - podkreśla mec. Stefan Płażek.

WAŻNE

Jeżeli wymagają tego potrzeby urzędu, to członek korpusu służby cywilnej na polecenie przełożonego wykonuje pracę w godzinach nadliczbowych, w tym w wyjątkowych przypadkach także w nocy oraz w niedziele i święta

Grażyna J. Leśniak

grazyna.lesniak@infor.pl