Czy poszkodowany ma prawo także do roszczeń uzupełniających

Pracownikowi, u którego w wyniku przeprowadzonego postępowania stwierdzono chorobę zawodową, przysługują świadczenia odszkodowawcze wypłacane przez ZUS, wynikające z przepisów art. 6 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (dalej: ustawa wypadkowa), w szczególności takie jak: zasiłek chorobowy, zasiłek wyrównawczy, jednorazowe odszkodowanie, renta z tytułu niezdolności do pracy czy renta szkoleniowa.

Z uwagi na to, że wysokość tych świadczeń nie zawsze zaspokaja finansowe potrzeby poszkodowanych pracowników i ich rodzin, można zaobserwować wzrost zainteresowania kwestią dodatkowych świadczeń odszkodowawczych.

W praktyce sądowej nie poddaje się w wątpliwość, że dopuszczalne jest dochodzenie przez pracownika od pracodawcy - na zasadach ogólnych, określonych w przepisach kodeksu cywilnego - roszczeń uzupełniających z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Wynika to z tego, że wysokość świadczeń przyznawanych przez ZUS określają przepisy, a odpowiedzialność cywilnoprawna pracodawcy ma charakter uzupełniający. Specyfika roszczeń o świadczenia uzupełniające polega jednak na tym, że pracownik może się o nie ubiegać tylko wtedy, gdy limitowane świadczenia z ZUS nie pokrywają w całości kosztów wynikłych z uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia i powstałej krzywdy.

Pamiętać jednak trzeba, że pracownik nie może domagać się odszkodowania lub zadośćuczynienia na podstawie przepisów kodeksu cywilnego przed rozpoznaniem jego roszczeń o świadczenia przysługujące z ubezpieczenia społecznego, bowiem żądania zgłoszone bezpośrednio do pracodawcy przed uzyskaniem rekompensaty od ZUS zostaną oddalone.

Z tytułu choroby zawodowej poszkodowany może żądać od pracodawcy ekwiwalentu pieniężnego w postaci:

- jednorazowego odszkodowania za uszczerbek majątkowy, które może zostać przyznane z tytułu poniesionych kosztów wynikłych z powstania uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia (może pokrywać m.in. koszty leczenia, regeneracji organizmu, przyuczania do nowego zawodu, specjalnej opieki i pielęgnacji, utracony zarobek itp.),

- zadośćuczynienia pieniężnego za uszczerbek niemajątkowy, obejmujący cierpienie fizyczne oraz psychiczne poszkodowanego zarówno bezpośrednio po zachorowaniu, jak i mogące wystąpić w przyszłości (przy ustalaniu rozmiaru krzywdy sąd bierze pod uwagę takie czynniki, jak: rodzaj naruszonego dobra, zakres i rodzaj rozstroju zdrowia, czas trwania cierpień, wiek pokrzywdzonego, intensywność ujemnych doznań fizycznych i psychicznych, rokowania na przyszłość, stopień winy sprawcy),

- renty z tytułu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej, lub zwiększenia potrzeb, lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość.

Z całą jednak pewnością do pociągnięcia pracodawcy do odpowiedzialności cywilnej nie wystarczy samo stwierdzenie choroby zawodowej. Pracownik nie będzie mógł uzyskać żadnego z powyższych świadczeń (powództwo powinno ulec oddaleniu), jeśli nie udowodni, że spełnione zostały wszystkie przesłanki odpowiedzialności pracodawcy za konsekwencje rozstroju jego zdrowia, a należą do nich:

- odpowiedzialność pracodawcy za niedopełnienie przepisów i zasad bhp (o ile w grę nie będzie wchodzić jego odpowiedzialność oparta na zasadzie ryzyka),

- związek przyczynowy pomiędzy stwierdzonym schorzeniem pracownika a powstaniem szkody,

- rozmiar szkody i/lub krzywdy poniesionej/doznanej przez pracownika.

Co istotne, przepisy nie limitują wysokości roszczeń, jakie pracownicy mogą kierować do pracodawców. Wystarczy, by uznali, że świadczenie przyznane przez ZUS jest niewystarczające.

Jak pokazuje praktyka, na takie sytuacje pracodawcy zwykle nie są przygotowani, pozostając w przekonaniu, że skoro regularnie opłacali składki na ubezpieczenie wypadkowe, to nie muszą obawiać się dodatkowych roszczeń ze strony pokrzywdzonych pracowników lub ich rodzin. Niestety, taka lekkomyślność może bardzo drogo kosztować, bowiem dla małego przedsiębiorcy wypłata już kilkudziesięciu tysięcy złotych odszkodowania niekiedy będzie równoznaczna z likwidacją biznesu.

Co zatem pracodawca może uczynić, aby ustrzec się przed powyższymi roszczeniami? Niewątpliwie najskuteczniejszym rozwiązaniem będzie przywiązywanie odpowiedniej wagi do bhp w firmie, gdyż przeważnie zaniedbania na tym polu są przyczyną późniejszych problemów. Warto jednak wiedzieć, że istnieje możliwość wykupienia specjalnej polisy ubezpieczeniowej na wypadek dodatkowych roszczeń. Takie rozwiązania oferuje swoim klientom coraz więcej znanych firm ubezpieczeniowych.

@RY1@i02/2013/138/i02.2013.138.21700070a.802.jpg@RY2@

Maciej Ambroziewicz specjalista z zakresu bhp

Maciej Ambroziewicz

 specjalista z zakresu bhp

Podstawa prawna

Art. 235¹, 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 415, 435, art. 444 par. 1, art. 444 par. 2, art. 445 par. 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Art. 6 ust. 1 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 z późn. zm.).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 r. nr 105, poz. 869 z późn. zm.).

Wyroki Sądu Najwyższego: z 5 lipca 2005 r., sygn. akt I PK 293/04 (Pr.Pracy 2005/11/35); z 20 stycznia 1998 r., sygn. akt II UKN 450/97 (OSNP 1998/24/720); z 20 kwietnia 2006 r., sygn. akt IV CSK 99/05 (LEX nr 198509).