Urzędnik może dodatkowo dorobić do pensji tylko za wiedzą i zgodą dyrektora generalnego

Członek korpusu służby cywilnej nie może podejmować dodatkowego zatrudnienia bez zgody dyrektora generalnego urzędu. Wynika to z art. 80 ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (dalej ustawa). Przez dodatkowe zatrudnienie należy rozumieć świadczenie pracy na podstawie stosunku pracy. Także pracownik służby cywilnej, urzędnik służby cywilnej jak i osoba zajmująca wyższe stanowisko w służbie cywilnej przed podjęciem dodatkowego zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę powinni uzyskać zgodę dyrektora generalnego urzędu (lub szefa służby cywilnej - jeżeli dodatkowe zatrudnienie chce podjąć dyrektor generalny).

Natomiast wykonywanie przez pracownika służby cywilnej dodatkowej pracy na podstawie umów cywilnoprawnych czy prowadzenie działalności gospodarczej (o ile zakaz jej prowadzenia nie wynika z ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne, (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 216, poz. 1584), nie jest zatrudnieniem w rozumieniu ww. przepisów, a zatem nie wymaga zgody dyrektora generalnego urzędu.

Ograniczenia dotyczące możliwości dodatkowego zarobkowania są bardziej rygorystyczne w przypadku urzędnika służby cywilnej oraz osoby zajmującej wyższe stanowisko w tej służbie. Mają oni obowiązek uzyskania takiej zgody w przypadku podejmowania zajęć zarobkowych. Zgodą dyrektora generalnego musi być więc poprzedzone nie tylko zatrudnienie w ramach stosunku pracy, ale także wszelkie umowy cywilnoprawne czy też prowadzenie działalności gospodarczej.

Zgodnie z misją

Dodatkowo ustawa nakłada na członków korpusu służby cywilnej zakaz wykonywania czynności lub zajęć sprzecznych z obowiązkami wynikającymi z ustawy lub podważających zaufanie do służby cywilnej. Z powyższego wynika, że urzędnicy i pracownicy służby cywilnej nie mogą podejmować działań, które mogłyby być postrzegane np. jako niezgodne z misją służby cywilnej. Nie mogą się podjąć także takich, które negatywnie wpływałyby na ocenę ich rzetelności i bezstronności przy wykonywaniu powierzonych zadań lub nie byłyby do pogodzenia z obowiązkiem dotrzymywania tajemnicy ustawowo chronionej. Ponadto zakaz ten obejmuje wszystkie możliwe zajęcia dodatkowe, które mogą być wykonywane na dowolnej podstawie prawnej, jak i bez niej, a dodatkowo nie ma znaczenia odpłatny lub nieodpłatny charakter wykonywanych zajęć.

Zakaz wykonywania czynności lub zajęć sprzecznych z obowiązkami wynikającymi z ustawy lub podważających zaufanie do służby cywilnej odnosi się również do podejmowania dodatkowego zatrudnienia oraz zajęć zarobkowych przez członków korpusu służby cywilnej. Wobec tego zakres działań podejmowanych przez członka korpusu służby cywilnej w ramach dodatkowych względem służby cywilnej obowiązków służbowych nie może stać w sprzeczności z obowiązkami określonymi w niniejszej ustawie, a także podważać zaufania do służby cywilnej.

W praktyce oznacza to, że jeśli chodzi o dodatkowe zarobkowanie, dla podjęcia którego wymagana jest zgoda dyrektora generalnego, istnienie powyższych przesłanek będzie podstawą do odmowy wydania zgody na taką pracę. Natomiast w pozostałym zakresie, np. w przypadku umów cywilnoprawnych zawieranych przez pracownika służby cywilnej czy też wszelkich nieodpłatnych zajęć podejmowanych przez członków korpusu służby cywilnej, ocena, czy zajęcie to nie naruszy ograniczeń wynikających z art. 80 ust. 1 ustawy, należy do tej osoby.

Granice uznania

Ustawodawca nie określił szczegółowych kryteriów, którymi powinien kierować się dyrektor generalny, wyrażając zgodę na dodatkowe zatrudnienie bądź podjęcie zajęć zarobkowych. Nie rozstrzygnął również jednoznacznie, czy zgoda dyrektora generalnego powinna dotyczyć wyłącznie nawiązania konkretnego stosunku pracy lub podjęcia konkretnego zajęcia zarobkowego, czy może być udzielana na dany okres czy dany rodzaj zatrudnienia lub zakres działalności. W związku z tym każdy przypadek udzielenia zgody powinien być indywidualnie rozpatrywany przez dyrektora generalnego.

Nałożenie na członków korpusu służby cywilnej obowiązku uzyskania zgody dyrektora generalnego na podjęcie dodatkowego zatrudnienia lub zajęć zarobkowych jest wprowadzonym ustawowo ograniczeniem gwarantowanych konstytucyjnie praw i wolności obywatelskich. Wprowadzenie tego ograniczenia powinno służyć jedynie zapewnieniu realizacji konstytucyjnych zadań służby cywilnej. W związku z powyższym decyzja o wyrażeniu zgody na podjęcie dodatkowego zatrudnienia nie zależy od swobodnego uznania dyrektora generalnego urzędu. Gdy dodatkowe zatrudnienie lub zajęcie zarobkowe nie koliduje z określonymi konstytucyjnie zadaniami służby cywilnej, czyli nie narusza zasady rzetelności, bezstronności i neutralności politycznej służby, a przy tym jest możliwe pogodzenie go z prawidłowym wykonywaniem obowiązków służbowych, brak jest podstaw dla niewyrażenia zgody na podjęcie dodatkowego zatrudnienia lub zajęć zarobkowych.

Ze względu na bardzo szeroki zakres zadań państwa realizowany przez korpus służby cywilnej nie można stworzyć jednolitego i zamkniętego katalogu określającego czynności sprzeczne z zadaniami korpusu służby cywilnej. Częściowo kwestię tę reguluje zarządzenie prezesa Rady Ministrów w sprawie wytycznych w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej oraz w sprawie zasad etyki korpusu służby cywilnej. Wskazuje ono, jakie zachowania członka korpusu służby cywilnej naruszają zasady służby cywilnej.

To, jakie czynności uważane są za sprzeczne z obowiązkami członków korpusu służby cywilnej wynikającymi z ustawy lub podważające zaufanie do służby cywilnej, może określić dyrektor generalny. Przy dokonywaniu tych ustaleń należy brać pod uwagę tylko takie czynności, które mają związek z zadaniami wykonywanymi przez dany urząd, a ich wykonywanie przez członka korpusu służby cywilnej może prowadzić do wystąpienia konfliktu interesów.

Konsekwencje naruszenia zakazu

Ustalenie, czy w danym przypadku doszło do naruszenia obowiązków członka korpusu służby cywilnej lub podważenia zaufania do służby cywilnej, ma charakter indywidualny i jest uzależnione od okoliczności konkretnej sprawy. Rozstrzygniecie dotyczące oceny stanu faktycznego należy do dyrektora generalnego. W przypadku uznania przez pracodawcę, iż doszło do naruszenia wskazanego zakazu, możliwe jest pociągnięcie członka korpusu służby cywilnej do odpowiedzialności dyscyplinarnej określonej w rozdziale 9 ustawy o służbie cywilnej. Natomiast w przypadku nieuzasadnionej, w ocenie członka korpusu służby cywilnej, odmowy wyrażenia zgody na podjęcie dodatkowego zatrudnienia lub zajęć zarobkowych ewentualne spory rozstrzygają sądy pracy.

WAŻNE

Jeżeli członek korpusu służby cywilnej otrzymał zgodę na dodatkowe zatrudnienie, a się okaże, iż wiąże się z tym konieczność wykonywania czynności podważających zaufanie do służby albo kolidujących z wykonywaniem obowiązków służbowych, to taka osoba ma bezwzględny nakaz powstrzymania się od wykonywania tych zajęć

WAŻNE

Ograniczenia dotyczą także radców prawnych będących członkami korpusu służby cywilnej

Ewa Łukasik

prawnik, pracownik administracji rządowej

Podstawa prawna

Art. 80 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.). Zarządzenie nr 70 prezesa Rady Ministrów z 6 października 2011 r. w sprawie wytycznych w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej oraz w sprawie zasad etyki korpusu służby cywilnej.