Jak ugodowo zakończyć spór między pracownikiem a pracodawcą

Czy ugoda jest możliwa bez pośrednictwa sądu

Pracownik i pracodawca toczą spór przed sądem. Ten wyznaczył daleki termin rozprawy. Czy możliwe jest w tej sytuacji zawarcie ugody pozasądowej?

@RY1@i02/2013/059/i02.2013.059.18300150e.815.jpg@RY2@

Spór pomiędzy takimi stronami może zostać rozstrzygnięty zarówno ugodą zawartą przed sądem, jak i w drodze pozasądowej. Zainteresowani nie muszą czekać na termin rozprawy. Uprawniony z mocy pisemnej ugody pozasądowej musi mieć jednak świadomość tego, że w przypadku gdy druga strona nie będzie chciała dobrowolnie wypełnić zobowiązań z niej wynikających, nie będzie można na jej podstawie przeprowadzić egzekucji i konieczne będzie wniesienie pozwu do sądu. Zawarcie takiego porozumienia nie daje również podstaw do umorzenia postępowania, tak jak ma to miejsce w przypadku ugody sądowej. Aby sprawa mogła zakończyć się postanowieniem o anulowaniu sprawy, konieczne jest jeszcze cofnięcie powództwa przez powoda.

Podstawa prawna

Art. 917 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.) w związku z art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy pełnomocnik może pomóc w rozwiązaniu sporu

Firma nie wypłaciła byłemu pracownikowi wysokiej kwoty z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych. Po pierwszej rozprawie przed sądem strony podjęły negocjacje ugodowe, które miały duże szanse zakończyć się powodzeniem. Pracownik otrzymał jednak propozycję szybkiego podjęcia pracy za granicą. Czy w tej sytuacji może upoważnić żonę do zawarcia ugody z pracodawcą?

@RY1@i02/2013/059/i02.2013.059.18300150e.816.jpg@RY2@

Zarówno w przypadku ugody pozasądowej, jak i zawartej przed sądem dopuszczalne jest powierzenie negocjacji pełnomocnikowi. Do występowania przed sądem w takim charakterze uprawniona jest wyłącznie ściśle określona w kodeksie postępowania cywilnego grupa osób. Należą do nich adwokaci i radcowie prawni, a także osoba sprawująca zarząd nad majątkiem lub interesami strony oraz pozostająca z nią w stałym stosunku zlecenia, współuczestnik sporu, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia. W przypadku pracownika taką rolę może pełnić także przedstawiciel związku zawodowego, inspektor pracy albo pracownik zakładu pracy, w którym mocodawca jest lub był zatrudniony. Pełnomocnictwo ogólne lub szczególne upoważniające do prowadzenia ściśle określonej sprawy upoważnia pełnomocnika również do zawarcia ugody. Ma ona taką samą moc jak ta zawarta przez samego pracownika lub pracodawcę.

Podstawa prawna

Art. 87 i 465 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn.zm.).

Czy zawarcie ugody obniża koszty postępowania

Pracodawca wytoczył proces o zapłatę pracownikowi, który spowodował niedobór w mieniu. Przy wniesieniu pozwu uiścić musiał opłatę sądową w wysokości 5 tys. zł. Czy w przypadku zawarcia ugody sąd zwróci powodowi część wniesionej opłaty?

@RY1@i02/2013/059/i02.2013.059.18300150e.817.jpg@RY2@

Z jej zawarciem wiążą się znaczące udogodnienia dla stron procesu. Po pierwsze sąd zwraca połowę wpłaconej opłaty od pisma wszczynającego postępowanie w instancji, w której sprawa zakończyła się zawarciem ugody sądowej. Zwrot dotyczy także pracownika, który zobowiązany był do uiszczenia opłaty sądowej od pozwu lub apelacji, gdy wartość przedmiotu sporu przekraczała 50 tys. zł, jak i pracodawcy, od którego pobiera się należność w sprawach wytoczonych przez niego przeciwko podwładnemu. Gdy wartość przedmiotu sporu w sprawach z powództwa pracownika nie przekracza 50 tys. zł, pracodawca również może odnieść korzyści finansowe związane z zawarciem ugody. Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem sąd w orzeczeniu kończącym sprawę obciąży pracodawcę kosztami, których nie miał obowiązku uiścić pracownik. Jeśli sprawa kończy się zawarciem ugody, opłata pobierana od pozwanego pracodawcy jest niższa o połowę. Drugą korzyścią wynikającą z porozumienia jest możliwość dowolnego określenia przez strony zasad ponoszenia kosztów procesu, w tym zastępstwa procesowego stron. Najczęściej spotykanym w praktyce rozwiązaniem jest wzajemne zniesienie kosztów procesu, które następuje także wówczas, jeżeli w treści ugody strony nie umieszczą postanowienia w tej sprawie. Możliwe jest jednak ustalenie, że koszty poniesie jedna ze stron w całości lub części oraz określenie terminu, w jakim mają one być uiszczone.

Podstawa prawna

Art. 113, art. 79 ust. 3 c ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 90, poz. 594 z późn.zm.), art. 104 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Czy roszczenie może wyegzekwować komornik

Zatrudniający nie wywiązał się z ugody zawartej przed sądem. Czy pracownik może na jej podstawie przeprowadzić egzekucję tak samo, jakby dysponował wyrokiem?

@RY1@i02/2013/059/i02.2013.059.18300150e.818.jpg@RY2@

Ustalenia zawarte przed sądem stanowią tytuł egzekucyjny, podobnie jak ugoda zawarta przed mediatorem. Dla uprawnionego na mocy takiej ugody oznacza to, że gdy przeciwnik procesowy nie wywiązuje się z podjętych zobowiązań możliwe jest przymusowe wyegzekwowanie świadczeń na identycznych zasadach jak w przypadku wyroku lub nakazu zapłaty. Dlatego istotne jest precyzyjne określenie w treści ugody zarówno zobowiązania pozwanego, najczęściej zapłaty określonej kwoty oraz terminu tej zapłaty. W przypadku niewywiązania się pozwanego z zobowiązań podjętych na mocy ugody powód musi w pierwszej kolejności wystąpić do sądu, przed którym ją zawarto, o wydanie odpisu porozumienia z klauzulą wykonalności. Ugoda zaopatrzona w klauzulę wykonalności stanowi tytuł wykonawczy, który uprawniony wraz z wnioskiem egzekucyjnym złożyć może u komornika. Na ich podstawie wyegzekwuje świadczenie objęte ugodą. Możliwości dochodzenia roszczeń w takim trybie nie daje natomiast większość ugód pozasądowych. Jednym z wyjątków jest ta zawarta przed komisją pojednawczą, która może również stanowić tytuł wykonawczy po zaopatrzeniu jej przez sąd w klauzulę wykonalności.

Podstawa prawna

Art. 777 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.), art. 255 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r., nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy można wycofać się z porozumienia

Przełożony zawarł ugodę dotyczącą spłaty zaległych wynagrodzeń, zobowiązując się spłacić je w terminie 3 miesięcy z ustawowymi odsetkami. Po rozmowie z księgową stwierdził, że przecenił możliwości. Czy jest możliwość korekty ugody?

@RY1@i02/2013/059/i02.2013.059.18300150e.819.jpg@RY2@

Fakt odmiennej oceny możliwości wywiązania się z uzgodnień przez jedną z jej stron nie stanowi o istnieniu wady oświadczenia woli, która uzasadniałaby unicestwienie ugody. Zgodnie z art. 918 par. 1 k.c. uchylenie się od skutków prawnych ugody - co jest celem pracodawcy - zawartej pod wpływem błędu jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy dotyczył on stanu faktycznego, który według treści ugody obie strony uważały za niewątpliwy, a spór albo niepewność nie powstałyby, gdyby w chwili podpisania uzgodnień strony wiedziały o prawdziwym stanie rzeczy. Podstawą do uchylenia postanowienia nie może być zatem stan faktyczny (dotyczący możliwości finansowych) znany w chwili zawierania ugody, pozwanemu pracodawcy, ale odmiennie oceniony już po jej zawarciu. Zawierając ugodę pozwany posiadał bowiem pełną wiedzę na temat swoich możliwości płatniczych, nie może powołać się więc na błąd, który uzasadniałby możliwość odwołania oświadczenia woli pracodawcy.

Podstawa prawna

Art. 918 par. 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.) w związku z art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy można podważyć zawartą już ugodę

Pracownik uzyskał konsensus z pracodawcą dotyczący roszczeń o wynagrodzenie za nadgodziny. Po przemyśleniu sprawy doszedł do wniosku, iż zatrudniający zastosował podstęp, aby skłonić go do zawarcia ugody. Czy bez wytaczania kolejnego powództwa może podważyć jej uzgodnienia zaskarżając postanowienie o umorzeniu postępowania?

@RY1@i02/2013/059/i02.2013.059.18300150e.820.jpg@RY2@

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, iż badanie dopuszczalności uchylenia się od skutków oświadczenia woli zawartego w ugodzie sądowej może być dokonane także w postępowaniu, w którym to oświadczenie zostało złożone (por. postanowienie SN z 14 czerwca 2005-06-14, sygn. akt V CK 691/04LEX nr 177225). Względy ekonomii procesowej przemawiają bowiem za tym, aby w wypadku gdy uchylenie się od skutków prawnych ugody nastąpiło przed prawomocnym zakończeniem dotychczasowego postępowania, jeszcze w tym postępowaniu wyjaśnić kwestię skuteczności bądź bezskuteczności ugody. W zażaleniu na postanowienie umarzające postępowanie na skutek zawarcia ugody sądowej strony mogą się powołać na materialnoprawne wady oświadczenia woli. W takiej sytuacji kwestia ta zostanie zbadana w dotychczasowym procesie przez sąd rozpoznający zażalenie na postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania. Pamiętać należy, że samo złożenie oświadczenia nie jest wystarczające do uwzględnienia zażalenia. Strona musi wyraźnie podać przyczyny wadliwości oświadczenia, do sądu zaś należy ocena, czy są one dostateczne do skutecznego uchylenia się od oświadczenia zawartego w ugodzie (postanowienie Sądu Najwyższego z 16 lutego 1968 r., sygn. akt II CZ 129/67).

Podstawa prawna

Art. 394 par. 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Czy sąd zawsze musi uwzględnić konsensus

Pracownik zgodził się zrezygnować z połowy bezspornego wynagrodzenia, którego się domagał, aby pozostałą część otrzymać szybciej. Czy takie działanie jest dopuszczalne?

@RY1@i02/2013/059/i02.2013.059.18300150e.821.jpg@RY2@

Pracownik nie może zrzec się wynagrodzenia. Dlatego ugoda przewidująca takie zrzeczenie jest sprzeczna z prawem. Nawet jeśli strony wyrażają wolę, zawarcie ugody jest niedopuszczalne, gdy okoliczności sprawy wskazują, że jest ona sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa lub narusza słuszny interes pracownika. Sąd nie pozwoli zatem na zawarcie takiej ugody, a gdyby do tego doszło, można ją podważyć w odrębnym procesie.

Podstawa prawna

Art. 469 art. 203 par. 4, art. 223 par. 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu