Jak rozliczyć pracę kierowcy wykonującego przewozy indywidualnie i w załodze

Zatrudnianie kierowców przy przewozach w załodze zawsze budziło wiele kontrowersji ze względu na niejednoznaczną treść art. 9 ust. 3 i 6 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców. Zgodnie z jej literalnym brzmieniem wszystkie godziny dyżuru kierowcy w załodze muszą być rekompensowane wypłatą wynagrodzenia wynikającego z wewnątrzzakładowych przepisów płacowych pracodawcy, nie niższego niż 50 proc. stawki godzinowej obliczonej z pensji zasadniczej kierowcy. To z kolei zdaje się wykluczać możliwość zaliczenia takich godzin do czasu pracy w zakresie, w jakim uzupełniłoby niedopracowany wymiar.

Takiego stanowiska broniły organy PIP uznając, że jeśli kierowca zatrudniony w załodze nie przepracuje wymiaru w związku z dużą liczbą dyżurów, pracodawca ma obowiązek zapłacić za wszystkie godziny dyżurów wynagrodzenie w omawianej wysokości. Jednocześnie powinien przyznać kierowcy pensję za pełen miesięczny wymiar, gdyż jego niedopracowanie wynikało z przyczyn niezależnych od pracownika, czyli nieprawidłowego zaplanowania jego czasu pracy. Takie działanie Inspekcji było niekorzystne dla pracodawców, gdyż znacząco podnosiło koszty pracy, co skutkowało malejącym zainteresowaniem przewozami w załodze. Innym kuriozalnym skutkiem przyjęcia takiej wykładni było to, że kierowca dyżurujący w załodze otrzymywał wyższe wynagrodzenie, niż jego zmiennik pracujący za kółkiem.

Kres tym poglądom położył Sąd Najwyższy w wyroku z 18 stycznia 2012 r. (II PK 116/11, OSNP 2012/23-24/285), uznając, że godziny dyżuru w załodze podlegają zaliczeniu do czasu pracy w zakresie, w jakim przypadają na normalne godziny pracy danego pracownika. Wiąże się to z koniecznością takiego planowania czasu pracy, by nie było wątpliwości, które godziny są normalnymi godzinami pracy w ramach etatu.

Dyżury w załodze

Pierwszym krokiem w kierunku prawidłowego rozliczenia czasu pracy i dyżurów musi być określenie wymiaru czasu pracy kierowcy, a następnie odniesienie do niego przedstawionego grafiku. W marcu 2013 r. przypadają 4 pełne tygodnie oraz jeden dzień wystający poza pełne tygodnie, przypadający od poniedziałku do piątku, a więc 4 x 40 godzin + 8 godzin = 168 godzin (art. 130 k.p.). Kierowca pracował przez 149 godzin, z czego 4 godziny stanowiły przekroczenia normy dobowej, więc do nominału zabrakły mu (168-145) 23 godziny.

Zgodnie z przedstawionym wyrokiem do czasu pracy kierowcy należy zaliczyć czas dyżurów w załodze, przypadających na normalne godziny pracy. W systemie podstawowym nie ma wątpliwości, że normalne godziny pracy to pierwsze 8 godzin liczone od momentu rozpoczęcia jej wykonywania. Z tego względu w okresie od 4 do 8 marca, oraz od 18 do 22 marca, gdy kierowca wykonywał przewóz w załodze, do jego czasu pracy można w każdej dobie doliczyć tyle godzin dyżuru, ile zabrakło do wypracowania 8-godzinnej normy.

Dzięki temu udało się ograniczyć skalę niedopracowania nominału, za które pracodawca będzie musiał zapłacić z 23 do 3 godzin, przy czym odrębnej rekompensaty będą wymagały jedynie te przypadki, które wystąpiły poza przewozami w załodze (13 i 27 marca). Wspomniane 3 godziny nie mogą przy tym spowodować obniżenia miesięcznego wynagrodzenia pracownika, gdyż ich niedopracowanie nie wynika z jego winy. Pracodawca dopełni więc swego obowiązku, wypłacając kierowcy pełną miesięczną pensję. Jednocześnie działanie to pozwoliło zmniejszyć o 20 liczbę godzin, za które pracownik uzyska prawo do wynagrodzenia za dyżur, równego 50 proc. stawki godzinowej z wynagrodzenia zasadniczego.

Rozliczenie nadgodzin

Niedopracownie nominału oraz związana z tym konieczność uzupełniania wymiaru godzinami dyżuru w załodze nie wyklucza możliwości jednoczesnego przekroczenia normy dobowej. Nie wpływa również na zasady rekompensaty powstałych w ten sposób nadgodzin. Oznacza to, że za dziewiątą godzinę pracy 19 i 29 marca oraz dziewiątą i dziesiątą godzinę pracy 28 marca kierowca ma roszczenie o udzielenie czasu wolnego lub wypłatę normalnego wynagrodzenia powiększonego o 50 proc. dodatek (art. 151¹ par. 1 pkt 2 w zw. z art. 151² k.p.). Wybór formy rekompensaty nadgodzin należy do pracodawcy, warto jednak pamiętać, że przy udzielaniu czasu wolnego istotne znaczenie ma to, która strona występuje z wnioskiem (art. 151² par. 1 i 2 k.p.).

Normalne wynagrodzenie i dodatek

Kierowca otrzymuje jedynie stałą miesięczną pensję w kwocie 2000 zł oraz świadczenia służące pokryciu kosztów związanych z podróżami służbowymi, które nie są składnikiem wynagrodzenia. W związku z tym normalne wynagrodzenie i dodatek oblicza się z tej samej podstawy, czyli kwoty 2000 zł. W obu przypadkach podstawę tę należy podzielić przez wymiar, czyli liczbę godzin przypadających do przepracowania w marcu w ramach pełnego etatu (168 godzin). Uzyskany wynik będzie stawką normalnego wynagrodzenia za jedną nadgodzinę, a ponadto podstawą do obliczania dodatku, który w przypadku nadgodzin dobowych w porze dziennej przysługuje w wysokości 50 proc. tej stawki.

Ta sama podstawa znajdzie zastosowanie przy obliczaniu stawki godzinowej wynagrodzenia za dyżur w załodze. Jako że przysługuje on w wysokości 50 proc. stawki godzinowej z wynagrodzenia zasadniczego, jego wysokość będzie taka sama jak dodatku za przekroczenie normy dobowej.

Uwaga

Decydując się na wypłatę wynagrodzenia z dodatkiem, warto pamiętać, że ustalenie stawki godzinowej wymaga podzielenia miesięcznej pensji pracownika przez wymiar, a nie liczbę przepracowanych godzin. W przypadku niedopracowania nominału błąd w tym zakresie nie wiąże się z żadnym ryzykiem, gdyż jego skutki będą korzystne dla pracownika. Przy niższym dzielniku świadczenia zostaną mu bowiem przyznane w wysokości wyższej niż należna. Warto jednak pamiętać, że w przypadku przekroczenia wymiaru skutkiem takiego działania będzie bezpodstawne zaniżenie wysokości należnego wynagrodzenia, skutkujące odpowiedzialnością za wykroczenie z art. 282 par. 1 pkt 1 k.p.

Grafik pracy w marcu 2013 roku

Data	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	13	14	15	16
Dzień	Pt	Sob	Nd	Pon	Wt	Śr	Czw	Pt	Sob	Nd	Pon	Wt	Śr	Czw	Pt	Sob
Praca	8			6	7	5	6	6			8	9	7	8	8
Dyżur	-			6	8	7	8	9			-	-	-	-	-
Data	17	18	19	20	21	22	23	24	25	26	27	28	29	30	31
Dzień	Nd	Pon	Wt	Śr	Czw	Pt	Sob	Nd	Pon	Wt	Śr	Czw	Pt	Sob	Nd
Praca		5	6	6	7	6			8	8	6	10	9
Dyżur		7	8	9	8	6			-	-	-	-	-

Wyliczenia

Uzupełnienie nominału czasu pracy godzinami dyżuru	Ustalamy liczbę przepracowanych godzin Odliczamy przekroczenia dobowe Ustalamy liczbę godzin brakujących do wymiaru Ustalamy liczbę godzin dyżurów Ustalamy liczbę godzin dyżurów podlegających zaliczeniu do czasu pracy Suma godzin pracy i godzin dyżuru, zaliczonych do czasu pracy	7 dni x 6 godz. + 3 dni x 7 godz. + 2 dni x 5 godz. + 6 dni x 8 godz. + 2 dni x 9 godz. + 1 dzień x 10 godz. = 42 godz. + 21 godz. + 10 godz. + 48 godz. + 18 godz. + 10 godz. = 149 godz. 2 x 1 godz. + 1 x 2 godz. = 4 godz. 149 godz. - 4 godz. = 145 godz. 168 godz. (wymiar) - 145 godz. = 23 godz. 2 dni x 6 godz. + 4 dni x 8 godz. + 2 dni x 7 godz. + 2 dni x 9 godz. = 12 godz. + 32 godz. + 14 godz. + 18 godz. = 76 godz. 6 dni x 2 godz. + 2 dni x 1 godz. + 2 dni x 3 godz. = 12 godz. + 2 godz. + 6 godz. = 20 godz. 145 godz. + 20 godz. = 165 godz. (-3 godz. do nominału - niezaplanowanie nominału 13 i 27 marca)
Wynagrodzenie za dyżur	Ustalamy liczbę godzin dyżurów, za które pracownik nabywa prawo do wynagrodzenia Ustalamy wynagrodzenie za dyżury w załodze	76 godz. - 20 godz. = 56 godz. 11,90 zł x 50 proc. = 5,95 zł 56 godz. x 5,95 zł = 333,20 zł
Wynagrodzenie za godziny nadliczbowe	Obliczamy normalne wynagrodzenie za nadgodziny dobowe Obliczamy dodatki za godziny nadliczbowe	2000 zł : 168 godz. = 11,90 zł 11,90 zł x 4 = 47,60 zł 11,90 zł x 50 proc. = 5,95 zł 5,95 zł x 4 = 23,80 zł
Ogółem do wypłaty	Pensja + wynagrodzenie za dyżur + normalne wynagrodzenie za nadgodziny + dodatki	2000 zł + 333,20 zł + 47,60 zł + 23,80 zł = 2404,60 zł

@RY1@i02/2013/057/i02.2013.057.217000900.803.jpg@RY2@

Łukasz Prasołek asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Łukasz Prasołek

asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Podstawa prawna

Art. 9 ust. 3 i 6 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 1155).

Art. 151¹ par. 1 pkt 2 w zw. z art. 151² ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).