Czy za wykroczenie przeciwko prawom pracownika zawsze odpowie prezes

Spółka prowadzi sieć restauracji w różnych miastach. Każda z nich jest oddzielnym pracodawcą dla zatrudnianych w nim pracowników. Kierownik jednej z restauracji wypowiedział umowę pracownicy w ciąży bezpośrednio po przedłożeniu przez nią zaświadczenia o niezdolności do pracy. Czy za to wykroczenie należy ukarać prezesa spółki jako osobę uprawnioną do jej reprezentacji?

Nie. Odpowiedzialność poniesie zarządzający odziałem pracodawcy, który podjął niezgodną z prawem decyzję. Zwalniając pracownicę w ciąży, naruszył on przepisy dotyczące wykroczeń przeciwko prawom pracownika. Przede wszystkim doszło do popełnienia wykroczenia z art. 281 pkt 3 k.p., który przewiduje karę grzywny za wypowiedzenie lub rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia, naruszając w sposób rażący przepisy prawa pracy.

Kto poniesie konsekwencje

Wykroczenie takie popełnić może pracodawca lub osoba działająca w jego imieniu. Za czyn tego rodzaju odpowiadać może zatem pracodawca będący osobą fizyczną lub osoba zarządzająca lub wchodząca w skład organu pracodawcy - jednostki organizacyjnej lub osoby prawnej. Uprawnienie do podejmowania czynności za pracodawcę innego niż osoba fizyczna może wynikać z ustawy czy rozporządzenia, ale również ze statutu danej osoby prawnej, regulaminu pracy. Osoby odpowiedzialne za wykroczenia nie zawsze będą więc tożsame z osobami ujawnionymi w Krajowym Rejestrze Sądowym - uprawnionymi do składania oświadczeń woli w imieniu osoby prawnej będącej pracodawcą.

W przypadku osób prawnych, które składają się z wielu oddziałów, poszczególne oddziały są często odrębnymi pracodawcami, a osoby zarządzające nimi wykonują za takiego pracodawcę czynności z zakresu pracy i tym samym odpowiadają za wykroczenia przeciwko prawom pracownika określone w art. 281 k.p. Każdy pracodawca może ponadto wyznaczyć inną osobę do wykonywania czynności w jego imieniu (art. 3¹ par. 1 k.p.). Wyznaczenie takiej osoby następuje przez złożenie oświadczenia woli pracodawcy i wyrażenie na nią zgody przez tę osobę (wyrok SN z 20 września 2005 r., II PK 412/04, OSNP 2006/13-14/210).

Forma takiego oświadczenia uzależniona jest od wewnętrznych regulacji danego pracodawcy. Przykładowo w przypadku spółki handlowej powinna ona wynikać ze statutu. W każdym jednak przypadku oświadczenie musi być złożone w sposób wyraźny i zgoda pracownika na przyjęcie tego oświadczenia musi być również wyraźna. Jeżeli wyznaczenie nie obejmuje wszystkich czynności zarówno w sprawach indywidualnych, jak i zbiorowych, powinno określać zakres upoważnienia lub zakres czynności zastrzeżonych wyłącznie do kompetencji zarządzającego. Tak oświadczenie, jak i zgoda nie wymagają zatem żadnej szczególnej formy, jednak co najmniej dla celów dowodowych powinny one nastąpić w formie pisemnej. Brak wyraźnego oświadczenia o wyznaczeniu przez organ pracodawcy oznacza, że osoba składająca oświadczenia woli, które może złożyć tylko pracodawca, nie działa w jego imieniu. Jeśli takie upoważnienie zostało jednak dokonane, osoba ta w zakresie swoich obowiązków również odpowiada za opisane wykroczenia.

W omawianym przypadku każdy oddział pracodawcy (restauracja) był zgodnie z przepisami wewnętrznymi odrębnym pracodawcą. Za naruszenie przepisów dokonane przez kierownika takiego oddziału odpowiada on sam, a nie prezes spółki.

Rażące naruszenie przepisów, czyli jakie

Stwierdzenie zaistnienia wykroczenia z art. 281 pkt 3 k.p. wymaga, aby naruszenie przepisów o rozwiązywaniu lub wypowiadaniu umów o pracę miało charakter rażący. Jest to pojęcie ocenne, dlatego podlega badaniu przy uwzględnieniu okoliczności każdego przypadku. Naruszenie przepisów dotyczyć może różnego typu uchybień, przykładowo:

wniewskazania przyczyny wypowiedzenia, lub wskazania przyczyny całkowicie fikcyjnej;

wnaruszenia wymagań formalnych wypowiedzenia lub rozwiązania umowy w zakresie ich formy pisemnej, konsultacji związkowych, pouczeń dla pracownika, okresu wypowiedzenia;

wwypowiedzenia umowy pracownikom szczególnie chronionym;

wwypowiedzenia w czasie urlopu pracownika oraz w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy;

wwypowiedzenia stosunku pracy, gdy przepisy w ogóle na to nie pozwalają.

Kara musi być

W omawianym przypadku wypowiedzenie umowy było w ogóle niedopuszczalne, ponieważ umowa o pracę została zawarta na okres krótszy niż 6 miesięcy, zaś pracownica podlegała szczególnej ochronie ze względu na stan ciąży i usprawiedliwioną nieobecność w pracy. Tym samym czyn jej przełożonego wyczerpywał dodatkowo znamiona art. 281 pkt 5 k.p. Pomimo że sprawca naruszył kilka przepisów, odpowiedzialność poniesie za jeden czyn. Za wykroczenie sprawca może ponieść karę w postaci grzywny w kwocie od 1000 do 30 000 zł. Na zakończenie wspomnieć należy, że wykroczenia przeciwko prawom pracownika należą do grupy wykroczeń formalnych. Oznacza to, iż sprawca ponosi odpowiedzialność niezależnie od tego, czy wywołały one określony skutek. W szczególności bez znaczenia pozostaje to, czy pracownik poniósł jakąkolwiek szkodę w efekcie popełnienia wykroczenia. Za czyn opisany w pytaniu sprawca może ponieść odpowiedzialność nawet wtedy, gdy sąd uwzględni odwołanie bezprawnie zwolnionej pracownicy.

@RY1@i02/2013/052/i02.2013.052.21700090b.802.jpg@RY2@

Rafał Krawczyk sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Podstawa prawna

Art. 281 pkt 3 i 5 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tj. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).