Radę pracowników wybierze załoga

Od 8 lipca wchodzi w życie ustawa zmieniająca ustawę z 22 maja 2009 r. o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji (Dz.U. nr 97, poz. 805). Konsekwencją tej nowelizacji będzie możliwość wyboru rady pracowniczej tylko w trybie załogowym.

Zgodnie z dotychczasowym uregulowaniem prawnym dopuszczalne były trzy tryby: związkowy, załogowy i mieszany. Tryb związkowy polegał na tym, że wyboru pracowników do rady dokonywały tylko reprezentatywne organizacje związkowe. W razie niezawarcia porozumienia pomiędzy związkami zawodowymi wyboru członków rady pracowniczej dokonywali pracownicy spośród kandydatów zgłoszonych przez organizacje związkowe (tryb mieszany). W tej sytuacji wszyscy pracownicy (załoga) mogli wybierać członków rady pracowniczsej. Kandydatem mogła być jednak tylko osoba zgłoszona przez organizacje związkowe. Jeżeli u pracodawcy nie działała reprezentatywna organizacja związkowa, radę wybierała załoga (tryb załogowy). Zasadą więc był tryb związkowy, pozostałe miały jedynie charakter wyjątkowy.

Omawiana nowelizacja stanowi wykonanie obowiązku dostosowania systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 1 lipca 2008 r. (K 23/07, Dz.U. nr 120, poz. 778). W orzeczeniu tym TK stwierdził niezgodność z konstytucją przepisów art. 4 ust. 1, 3 i 5 ustawy z 7 kwietnia 2006 r. o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji (Dz.U. nr 79, poz. 550 oraz z 2008 r. nr 93, poz. 584) w zakresie, w jakim określa tryb wyboru oraz odwołania rady pracowników w zależności od przynależności pracowników do reprezentatywnej organizacji związkowej. Ustawa z 7 kwietnia 2006 r. reguluje dwie podstawowe kwestie. Po pierwsze – określa warunki informowania pracowników i przeprowadzania z nimi konsultacji, a po drugie – zasady wyboru rady pracowników. Wyłącznie ten drugi aspekt, tj. zasady wyboru rad pracowników, zgodnie z wnioskiem Konfederacji Pracodawców Polskich, był przedmiotem analizy Trybunału Konstytucyjnego.

Zdaniem Trybunału rozwiązania te, a przede wszystkim zagwarantowanie organizacjom związkowym prymatu w procesie wyboru przedstawicieli pracowników, którzy mają reprezentować ogół zatrudnionych w kontaktach z pracodawcą, wywołują poważne zastrzeżenia natury konstytucyjnej, ponieważ prowadzą do swoistego uprzywilejowania członków niektórych organizacji związkowych i tym samym naruszają gwarancję tzw. negatywnej wolności związkowej oraz zasadę równości.

Ustawodawca, kierując się powyższym wyrokiem, uchylił w art. 4 ust. 1–3, 5–6 oraz wszystkie inne przepisy, które wprost odnosiły się do roli, jaką mają spełniać organizacje związkowe w powoływaniu rad pracowników, liczby wybieranych przez nie pracowników, zasad działania rad wyłonionych w trybie związkowym lub mieszanym oraz ustania członkostwa w tych radach. Zmieniony został również wzór informacji o radzie pracowników, stanowiący załącznik do ustawy.

W przepisach przejściowych (art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej) ustalono, że rady pracowników wyłonione na podstawie zakwestionowanych przepisów mogą funkcjonować w dalszym ciągu, tzn. aż do upływu kadencji, na którą zostały wybrane.