Za uporczywe naruszanie praw grozi odpowiedzialność karna

Podmiotem odpowiedzialnym za naruszenie praw pracowniczych co do zasady jest pracodawca, jednak w zakładach pracy stanowiących jednostki organizacyjne o strukturze bardziej rozbudowanej odpowiedzialność ta jest najczęściej scedowana na rzecz innych osób wykonujących czynności z zakresu prawa pracy.

Umocowanie do wykonywania czynności z zakresu prawa pracy wynikać może z przepisu prawa, statutu, aktu wewnątrzzakładowego (regulaminu pracy, układu zbiorowego), umowy o pracę, zakresu obowiązków lub też może być następstwem udzielenia danej osobie pełnomocnictwa. W szczególnych sytuacjach w przypadku braku ogólnego umocowania do wykonywania czynności z zakresu prawa pracy podstawą odpowiedzialności może być również polecenie służbowe.

Przepisy kodeksu pracy (art. 281–283) wskazują na kategorie podmiotów ponoszących odpowiedzialność za naruszenie praw pracowniczych. Są to:

● pracodawca,

● osoby działające w imieniu pracodawcy,

● osoby odpowiedzialne za: wypłacanie wynagrodzenia i innych świadczeń z tytułu stosunku pracy udzielanie urlopu wypoczynkowego, wydanie świadectwa pracy, wykonanie orzeczeń sądu pracy,

● osoby odpowiedzialne za stan bhp.

Podobny zakres podmiotowy osób, które mogą być pociągnięte do odpowiedzialności za łamanie praw pracowniczych określa kodeks karny w przepisach art. 218–221.

Kodeks pracy zawiera szczegółowe uregulowania dotyczące sytuacji, które powodować mogą odpowiedzialność pracodawcy, są to np. przepisy dotyczące:

● mobbingu,

● równego traktowania w zatrudnieniu i zakazu dyskryminacji,

● uprawnień pracownika w razie nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem rozwiązania stosunku pracy,

● niewydania w terminie lub wydania niewłaściwego świadectwa pracy.

Skutkiem naruszeń tych praw pracowniczych jest odpowiedzialność odszkodowawcza, jednak z uwagi na fakt, że działania lub zaniechania wobec pracownika mogą przybierać różne formy i mogą mieć różny stopień nasilenia, zachowania takie mogą również skutkować odpowiedzialnością za wykroczenia lub przestępstwa.

Podstawy odpowiedzialności za wykroczenia przeciwko prawom pracownika określone zostały w dziale XIII kodeksu pracy. Nie każde naruszenie przepisów, wskazane w art. 281–283 k.p. stanowi wykroczenie, bowiem warunkiem odpowiedzialności jest przede wszystkim uznanie, że dany czyn jest społecznie szkodliwy i zawiniony. Kryterium społecznej szkodliwości ma również zasadnicze znaczenie przy ocenie danego zachowania pod względem wypełnienia ustawowych znamion przestępstwa.

Zdecydowana większość obowiązków pracodawcy wynika wprost z uprawnień pracownika, a naruszenie zasad określonych przepisami prawa pracy powoduje określone konsekwencje. Uprawnieniami, których naruszenie powoduje odpowiedzialność za wykroczenie lub przestępstwo, są:

● konieczność zachowania procedur związanych z zawarciem stosunku pracy i jego rozwiązaniem, a w szczególności pisemnym potwierdzeniem faktu jego istnienia,

● szczególna ochrona wynagrodzenia i świadczeń pieniężnych związanych ze stosunkiem pracy,

● ograniczenia związane z organizacją pracy, wynikające z unormowań czasu pracy i z gwarancji prawa do wypoczynku,

● obowiązki dotyczące prowadzenia dokumentacji pracowniczej, w tym obowiązki związane z wydaniem świadectwa pracy,

● obowiązki związane z bhp w zakładzie pracy,

● ograniczenia związane z grupami pracowniczymi szczególnie chronionymi,

● obowiązki związane z koniecznością wykonania prawomocnych orzeczeń sądu pracy i nakazów Państwowej Inspekcji Pracy.

Zauważalne jest różne podejście ustawodawcy do określenia zakresu zachowań powodujących odpowiedzialność administracyjno-karną i karną. Przepisy art. 281–283 k.p. szczegółowo wyliczają zachowania stanowiące wykroczenia przeciwko prawom pracownika, natomiast przepis art. 218 par. 1 k.k. (stanowiący podstawową regulację odpowiedzialności karnej w zakresie przestępstw przeciwko prawom osób wykonujących pracę) przewiduje odpowiedzialność karną za naruszenie jakichkolwiek praw pracowniczych wynikających ze stosunku pracy pod, warunkiem że naruszenia, te mają charakter złośliwy lub uporczywy.

Sankcje, jakie ponosi pracodawca lub osoba wykonująca czynności z zakresu prawa pracy, zależą od przyczyn powstania nieprawidłowości i charakteru naruszenia praw pracowniczych.

Podstawowym poziomem odpowiedzialności jest odpowiedzialność cywilnoprawna określona odpowiednią kwotą odszkodowania, przy czym kodeks pracy w niektórych przypadkach określa jego granice.

Kolejnym poziomem jest odpowiedzialność administracyjno-karna związana z popełnieniem wykroczenia. Zasadą jest, że za wykroczenia przeciwko prawom pracownika wymierzana jest grzywna w wysokości od 1 tys. zł do 30 tys. zł, przy czym możliwe jest również stosowanie środków określonych w kodeksie wykroczeń.

W przypadku popełnienia przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową sprawcy grozi kara grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności nawet do trzech lat. Uzupełnieniem procesu karnego jest powództwo cywilne w zakresie roszczeń pieniężnych wobec pracodawcy.