Jaki urlop przysługuje osobom zatrudnionym na niepełnym etacie

Kodeks pracy zna dwa wymiary urlopu wypoczynkowego: 20 i 26 dni. Urlop w takim wymiarze przysługuje jednak tylko osobom pracujących na pełnym etacie. Osoby pracujące krócej, np. na 1/2 czy 3/4 etatu, muszą liczyć się z tym, że tak ustalony podstawowy wymiar urlopu w ich przypadku zostanie obniżony proporcjonalnie do wymiaru ich czasu pracy.

Ustalając wymiar urlopu przysługującego pracownikowi zatrudnionemu na ułamku etatu, trzeba przede wszystkim określić, ile dni urlopu (20 czy 26 dni) przysługiwałoby mu, gdyby pracował w pełnym wymiarze czasu pracy. To, czy pracownik ma prawo do 20 czy 26 dni urlopu, zależy od jego ogólnego stażu pracy. I tak pracownik zatrudniony krócej niż 10 lat ma prawo do 20 dni urlopu, jeśli posiada dłuższy staż (co najmniej 10 lat) przysługuje mu 26 dni.

Do ogólnego stażu pracy wlicza się wszystkie okresy zatrudnienia pracownika: zarówno u dotychczasowego pracodawcy, jak i w poprzednich firmach. Bez znaczenia jest sposób ustania stosunku pracy, przerwy w pracy, jak również to, w jakim wymiarze czasu pracy pracownik wcześniej pracował. Do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się też na zasadach określonych w art. 155 k.p. okresy nauki. Liczba lat, o które zwiększa się w tym przypadku staż urlopowy, zależy od typu szkoły, którą pracownik ukończył. Maksymalnie może to być 8 lat, które podlega wliczeniu z tytułu ukończenia szkoły wyższej. Warunkiem zaliczenia okresów nauki w danej szkole jest jej ukończenie potwierdzone świadectwem, dyplomem czy uzyskaniem tytułu zawodowego. Okresy nauki nie podlegają sumowaniu.

Do okresu zatrudnienia, od którego zależy wymiar urlopu wypoczynkowego, wliczane są także inne okresy, takie jak np. okres urlopu wychowawczego, okres prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego czy pełnienia służby np. w policji czy straży granicznej.

Znając podstawowy wymiar urlopu (20 lub 26 dni), łatwo ustalić wymiar urlopu pracownika zatrudnionego na określonym ułamku etatu. Ustala się go proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, w jakim pracownik pracuje. I tak pracownik, legitymujący się np. 20-letnim stażem pracy, jeśli będzie pracował na 1/2 etatu, będzie miał prawo do 13 dniu urlopu, jeśli będzie zatrudniony na 3/4 etatu, przysługiwać mu będzie urlop 20-dniowy, a jeśli zgodzi się na pracę na 1/4 etatu – siedmiodniowy. Przy ustalaniu wymiaru urlopu niepełny dzień zawsze zaokrągla się w górę do pełnego dnia.

Warto pamiętać, że taki wymiar urlopu będzie przysługiwał pracownikowi zatrudnionemu przez cały rok w takim wymiarze czasu pracy. Zmiana wymiaru etatu w trakcie roku wpływa bowiem na uprawnienia urlopowe pracownika. Podobnie przerwa w zatrudnieniu albo rozpoczęcie pracy w trakcie roku kalendarzowego.

Trochę trudniej ustalić wymiar urlopu pracownika zatrudnianego w firmie na niepełnym etacie w trakcie roku kalendarzowego. Możliwe są tu dwie sytuacje. Pierwsza ma miejsce, gdy pracownik niepracujący nigdzie np. przez dwa pierwsze miesiące roku kalendarzowego rozpoczyna pracę z dniem 1 marca i nie jest to jego pierwsza praca w życiu. Jeśli zostanie zatrudniony do końca roku na całym etacie, przysługuje mu urlop w wymiarze 10/12 z 20 lub 26 dni, a więc 17 albo 22 dni urlopu. Jeśli zostanie zatrudniony np. na pół etatu, aby obliczyć przysługujący mu urlop, trzeba najpierw ustalić wymiar urlopu w zależności od wymiaru etatu. Będzie to albo 10 (1/2 z 20), albo 13 (1/2 z 26) dni, a następnie obliczyć 10/12 z 10 lub z 13 dni, a otrzymany wynik zaokrąglić. W naszym przykładzie byłoby to 9 albo 11 dni.

Druga sytuacja zachodzi, gdy pracownik podejmuje w ciągu roku kolejną pracę. Na przykład przez pierwsze dwa miesiące pracował w firmie X, a od 1 marca zatrudnił się w firmie Y. Pracodawca Y co do zasady, ustalając wymiar urlopu przysługującego mu w jego firmie, powinien postąpić identycznie jak pracodawca zatrudniający pracownika po raz pierwszy w danym roku. W swoich rachunkach musi jednak wziąć pod uwagę możliwość wcześniejszego wykorzystania przez pracownika całości lub części bieżącego urlopu u poprzedniego pracodawcy.

Na uprawnienia urlopowe pracownika będzie mieć też wpływ zmiana wymiaru czasu pracy w trakcie roku. Polegać ona może na obniżeniu czasu pracy (np. z pełnego etatu na 1/2 etatu) lub na jego podwyższeniu (np. z 1/4 etatu do 3/4).

W takiej sytuacji pracodawca powinien odpowiednio skorygować wymiar urlopu przysługującego pracownikowi. Upraszczając: wydłużenie czasu pracy oznacza dłuższy urlop, jego skrócenie – krótszy.

Choć może być i tak, że pracodawca nie zdąży takiej korekty dokonać. Będzie tak w sytuacji, gdy do zmiany wymiaru czasu pracy dojdzie w trakcie roku, a wcześniej pracownik zdąży wykorzystać urlop w wyższym wymiarze.

To, że osoby pracujące na niepełnym etacie mają prawo do mniejszej liczby dni urlopu, nie znaczy, że ich odpoczynek trwa krócej. Wynika to z określonego w kodeksie pracy sposobu udzielania urlopu. Udziela się go bowiem w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w wymiarze godzinowym, odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu. Przy udzielaniu urlopu jeden dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy. Oznacza to, że po ustaleniu wymiaru urlop, jaki przysługuje konkretnemu pracownikowi, należy przeliczyć go na godziny, np. 13 dni urlopu daje 104 godziny urlopu, 10 dni – 80, a 26 dni 208 godzin urlopu, a następnie, udzielając pracownikowi urlopu na określone dni jego pracy, zdejmować z jego konta urlopowego tylko tyle godzin urlopu, ile godzin pracownik miał pracować w danym dniu.