Praktykanci nie mogą wykonywać prac szczególnie niebezpiecznych

Ustalenie i aktualizowanie wykazu prac niebezpiecznych jest obowiązkiem pracodawcy. Rodzaje tych prac wynikają przede wszystkim z rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy z 26 września 1997 r. - dalej rozporządzenie. Podstawowy katalog prac niebezpiecznych wymienionych w tym rozporządzeniu obejmuje:

● roboty budowlane, rozbiórkowe, remontowe i montażowe prowadzone bez wstrzymania ruchu zakładu pracy lub jego części;

● prace w zbiornikach, kanałach, wnętrzach urządzeń technicznych i w innych niebezpiecznych przestrzeniach zamkniętych;

● prace przy użyciu materiałów niebezpiecznych (substancji i preparatów chemicznych zaklasyfikowanych jako niebezpieczne oraz materiały zawierających szkodliwe czynniki biologiczne;

● prace na wysokości, do których zalicza się pracę na powierzchni znajdującej się na wysokości co najmniej 1,0 m nad poziomem podłogi lub ziemi.

Niebezpieczny charakter mogą mieć również inne prace zakwalifikowane w ten sposób w rozporządzeniach regulujących warunki zatrudniania w poszczególnych branżach, jak również rozporządzenia kształtujące w sposób szczególny zasady bezpieczeństwa i higieny pracy przy określonych rodzajach działalności.

Pracami niebezpiecznymi mogą być także te określone w instrukcjach eksploatacji urządzeń i instalacji lub uznane przez samego pracodawcę jako szczególnie niebezpieczne - jeśli są to prace o zwiększonym zagrożeniu lub wykonywane w utrudnionych warunkach.

Zatrudnianie pracowników przy pracach szczególnie niebezpiecznych rodzi po stronie pracodawcy szczególne obowiązki związane z zachowaniem szeregu dodatkowych obowiązków w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Zostały one szczegółowo określone w przepisach dotyczących poszczególnych rodzajów takich prac. Każdorazowo jednak obowiązkiem pracodawcy zatrudniającego pracowników przy pracach szczególnie niebezpiecznych jest określenie szczegółowych wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu takich prac. Jest to szczególnie istotne, gdy brak jest przepisów określających zasady postępowania przy wykonywaniu określonego rodzaju pracy, zaś dane prace kwalifikuje jako szczególnie niebezpieczne sam pracodawca.

Zatrudniający powinien w szczególności zapewnić:

● bezpośredni nadzór nad pracami szczególnie niebezpiecznymi wyznaczonych w tym celu osób;

● odpowiednie środki zabezpieczające;

● instruktaż pracowników obejmujący w szczególności:

a) imienny podział pracy,

b) kolejność wykonywania zadań,

c) wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy przy poszczególnych czynnościach.

Kolejnym obowiązkiem pracodawcy jest zapewnienie, aby dostęp do miejsc wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych miały jedynie osoby upoważnione i odpowiednio poinstruowane.

Powinności w zakresie zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków wykonywania prac o szczególnie niebezpiecznym charakterze pracodawca powinien wykonywać szczególnie skrupulatnie.

Ze względu na charakter wykonywanych prac wszelkie uchybienia prowadzą często do zaistnienia wypadków przy pracy, które skutkować mogą odpowiedzialnością odszkodowawczą pracodawcy.

Osoby nieprzykładające należytej wagi do przestrzegania zasad bhp powinny przy tym pamiętać, iż w orzecznictwie przyjmuje się niekorzystną - dla pracodawcy naruszającego przepisy bhp - wykładnię przepisów dotyczących odpowiedzialności odszkodowawczej.

W wyroku z 3 sierpnia 2007 r. (I UK 367/06, OSNP 2008/19-20/294) Sąd Najwyższy stwierdził, iż nawet ustalenie, że wina może być przypisana jedynie poszkodowanemu, nie uchyla odpowiedzialności prowadzącego na własny rachunek przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody (art. 435 par. 1 k.c.), jeżeli równocześnie wystąpiły inne, choćby niezawinione przyczyny szkody w rozumieniu adekwatnego związku przyczynowego, leżące po stronie odpowiedzialnego. Równocześnie stwierdzono, że pozwany pracodawca nie może zwolnić się od odpowiedzialności związanej z niezachowaniem przepisów bhp zarzutem, że również pracownik nie dopełnił obowiązków z zakresu bhp.

Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 1970 r., (I PR 97/70, LEX nr 14068) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że fakt, iż określone roboty zlecono pracownikowi wysoko kwalifikowanemu, któremu nawet podporządkowano innych pracowników, nie uchyla obowiązku kierownictwa zakładu pracy (czy też kierownictwa budowy) w zakresie instruktażu, kontroli organizacji i nadzoru nad wykonywaniem pracy.

Nieprawidłowe zabezpieczenie terenu wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych skutkować może ponadto wystąpieniem wypadków z udziałem osób postronnych, co również prowadzi do odpowiedzialności pracodawcy na ogólnych zasadach wynikających z kodeksu cywilnego.

Wykonywanie prac niebezpiecznych przez zatrudnianych przez pracodawcę pracowników wywołuje skutki nie tylko w zakresie obowiązków dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, ponieważ szczególny charakter tych prac wywiera wpływ również na inne warunki zatrudnienia.

Pracodawca zatrudniający pracowników wyłącznie przy tego rodzaju pracach nie ma również możliwości przyjęcia praktykantów w ramach praktyk absolwenckich. Jest to jedyny rodzaj prac, przy których odbycie praktyki jest wzbronione (art. 5 ust. 3 ustawy z 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich (Dz.U. nr 127, poz. 1052).

Od prac szczególnie niebezpiecznych należy odróżnić dwie inne kategorie prac o zbliżonym do nich przedmiotowo charakterze, ale dotyczących konkretnych grup pracowników. Pierwszą z nich to prace szczególnie uciążliwe lub szkodliwe dla zdrowia, które są wzbronione dla pracownicy w ciąży lub karmiącej dziecko (art.179 par. k.p.). Wykaz tych prac określiła na podstawie art.176 k.p. Rada Ministrów w załączniku do rozporządzenia z 10 września 1996 r. w sprawie wykazu prac szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet (Dz.U. nr 114, poz. 545 z późn. zm.). Druga to prace wzbronione młodocianym. Wykaz takich prac określony został w rozporządzeniu Rady Ministrów z 24 sierpnia 2004 r., w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudnienia przy niektórych z tych prac (Dz.U. nr 200, poz. 2047 z późn. zm.).

Pracodawca nakazał wykonanie prac konserwatorskich w zbiorniku do przechowywania mleka jednemu z pracowników. Był on przeszkolony i wyposażony w środki ochrony indywidualnej. Pracownik swoje obowiązki wykonywał niezgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy, chcąc skrócić czas wykonywania zleconych mu zadań. Wyłącznie niewłaściwe wykonywanie obowiązków przez pracownika spowodowało, iż uległ on wypadkowi i odniósł obrażenia ciała. Zadania wykonywał jednak na polecenie pracodawcy samodzielnie, przez co wypadek został odkryty ze znacznym opóźnieniem, co miało ujemne skutki dla jego stanu zdrowia.

Pracodawca na mocy par. 89 ust. 1 rozporządzenia zobowiązany był do tego, aby zapewnić pracownikowi wykonującemu prace szczególnie niebezpieczne wewnątrz zbiornika asekurację co najmniej przez jedną osobę znajdującą się na zewnątrz. Osoba asekurująca powinna być w stałym kontakcie z pracownikami znajdującymi się wewnątrz zbiornika oraz mieć możliwość niezwłocznego powiadomienia innych osób mogących w razie potrzeby niezwłocznie udzielić pomocy. Niedopełnienie tego wymogu skutkuje odpowiedzialnością odszkodowawczą pracodawcy, ponieważ pomimo tego, iż bezpośrednią przyczyną wypadku było nieodpowiednie zachowanie pracownika, to pracodawca również nie dopełnił wymogów bhp. Przyczynił się więc do zwiększenia szkody poprzez niemożność podjęcia natychmiastowej akcji ratunkowej.

@RY1@i02/2010/229/i02.2010.229.209.011a.001.jpg@RY2@

Rafał Krawczyk, sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Art.179 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy z 26 września 1997 r. (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 169, poz. 1650 z późn. zm.).