Wysoka temperatura może być przyczyną zmiany rozkładu czasu pracy

Nie budzi wątpliwości, że troska o bezpieczeństwo i zdrowie pracowników jest prawnym obowiązkiem każdego pracodawcy, który ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy. Przepisy kodeksu pracy poświęcają tej problematyce odrębny rozdział. Statuuje on jednak ogólne obowiązki pracodawcy, dlatego bardziej szczegółowych dyspozycji należy poszukiwać w przepisach wykonawczych.

Nie zawsze ochrona pracowników przed zagrożeniami występującymi w środowisku pracy jest jednak dostateczna. Uwaga ta dotyczy także wysokiej temperatury spowodowanej warunkami atmosferycznymi. Jej uciążliwość daje się we znaki nie tylko pracownikom, którzy wykonują pracę pod gołym niebem, ale także pracującym w pomieszczeniach, które nie są w sposób właściwy zabezpieczone przed nadmiernym nasłonecznieniem, względnie nie są wyposażone w odpowiednie urządzenia ograniczające tę uciążliwość.

Przepisy kodeksu pracy zobowiązują pracodawcę do organizowania pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy. W tym celu powinien on zapewnić pomieszczenia pracy odpowiednie do rodzaju wykonywanych prac i liczby zatrudnionych pracowników.

Szczegółowe obowiązki dotyczące tej materii zawierają przepisy pozakodeksowe. Jednym z wymogów dotyczących pomieszczeń pracy jest zapewnienie w nich temperatury odpowiedniej do rodzaju wykonywanej pracy (metod pracy i wysiłku fizycznego niezbędnego do jej wykonywania) oraz wymiany powietrza. Pomieszczenia pracy powinny być również zabezpieczone przed niekorzystnymi warunkami cieplnymi i nasłonecznieniem.

Zapewnienie ochrony przed niekorzystnym oddziaływaniem różnych czynników na zdrowie pracowników jest możliwe przede wszystkim poprzez zastosowanie różnych rozwiązań technicznych.

Pracodawca może więc niwelować uciążliwość zbyt wysokiej temperatury, np. instalując system klimatyzacji w zakładzie. Zainstalowanie takiego systemu w pomieszczeniach pracy nie zwalnia go jednak z powinności interesowania się tą kwestią. Musi on bowiem zapewnić sprawne działanie klimatyzacji poprzez jej odpowiednią konserwację w celu niedopuszczenia do awarii, a także stosować środki mające na celu ograniczenie natężenia i rozprzestrzeniania się hałasu i drgań powodowanych pracą tych urządzeń.

W zakładach pracy, w których nie ma urządzeń klimatyzacyjnych, pracodawca powinien zabezpieczyć pomieszczenia pracy przed nadmiernym nasłonecznieniem, choćby poprzez zadbanie o wyposażenie okien w rolety czy żaluzje. Poza tym w każdym przypadku należałoby postulować podjęcie przez pracodawcę wszelkich możliwych działań pozwalających ograniczyć uciążliwości wynikające ze zbyt wysokiej temperatury.

Niezależnie od wskazanych działań pracodawca jest zobligowany zapewnić pracownikom nieodpłatnie napoje w ilości zaspokajającej ich potrzeby przy temperaturze otoczenia powyżej 25 stopni C przy pracach na otwartej przestrzeni, a także zatrudnionym na stanowiskach pracy, na których temperatura spowodowana warunkami atmosferycznymi przekracza 28 stopni C.

Jeżeli wyeliminowanie zagrożeń związanych z wysoką temperaturą spowodowaną warunkami atmosferycznymi nie jest możliwe przy zastosowaniu rozwiązań technicznych, pracodawca powinien podjąć inne możliwe kroki. Zważywszy na to, że przepisy prawa nie udzielają w tej kwestii konkretnych podpowiedzi, każdy pracodawca powinien się kierować ogólną dyrektywą dbałości o zdrowie swoich pracowników.

Nie ma przeszkód, aby działania podjęte w okresie dokuczliwych upałów dotyczyły zmian w organizacji pracy, a konkretnie innego ułożenia rozkładu czasu pracy pracowników. W miarę możliwości i w zależności od rodzaju wykonywanej pracy, pracodawca może ustalić wcześniejsze godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy. Może skrócić pracownikom czas pracy, względnie wyznaczyć przerwę w porze, gdy temperatura osiąga najwyższe wartości i stanowi największe zagrożenie dla zdrowia pracowników.

Wprawdzie przepisy prawa nie formułują wprost takich rozwiązań na wypadek upałów, a dla organizacji czasu pracy przewidują określone procedury, to jednak możliwość podjęcia takich działań należałoby wyinterpretować z ogólnego obowiązku chronienia zdrowia i życia pracowników.

Pracodawca musi także pamiętać, że obciążają go koszty związane z zapewnieniem ochrony zdrowia pracowników, bez możliwości przerzucenia ich na stronę objętą ochroną. Oznacza to, że tak jak w przypadku ochrony przed innymi szkodliwymi lub uciążliwymi czynnikami w środowisku pracy, tak samo podjęcie działań mających ograniczać uciążliwość zbyt wysokiej temperatury nie może obciążać pracowników.

Poza tym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 września 2001 r. (SA/Bk 75/2001, Pr. Pracy 2002/3/35) podkreślono, że odstąpienie przez pracodawcę od wykonania obowiązku zapewnienia pracownikom odpowiedniej temperatury w pomieszczeniach pracy może być usprawiedliwione względami technologicznymi, a nie jego sytuacją ekonomiczną.

● ma charakter bezwzględny,

● nie jest uzależniony od możliwości finansowych, organizacyjnych czy innych pracodawcy,

● dotyczy każdego pracodawcy i zapewnia ochronę wszystkim pracownikom,

● nie może być uchylony w drodze regulacji zakładowych ani też wolą stron.

Zaniedbanie obowiązku zapewnienia pracownikom bezpiecznego stanowiska pracy uzasadnia odpowiedzialność pracodawcy na zasadzie winy.

Odstąpienie przez pracodawcę od wykonania obowiązku zapewnienia pracownikom odpowiedniej temperatury w pomieszczeniach pracy może być usprawiedliwione względami technologicznymi, a nie jego sytuacją ekonomiczną.

@RY1@i02/2010/166/i02.2010.166.168.010a.001.jpg@RY2@

Fot. Archiwum

Danuta Klucz, ekspert z zakresu prawa pracy

Danuta Klucz

ekspert z zakresu prawa pracy

Art. 207 par. 1 i par. 2, art. 214 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Par. 15 i par. 30-37 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 169, poz. 1650 z późn. zm.)

Par. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów (Dz.U. nr 60, poz. 279)