Jak pracodawca powinien ustalać czas pracy kierowców

Tak. Czas pracy kierowcy wykonującego przewóz drogowy, zatrudnionego na podstawie stosunku pracy, określa ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców. Zgodnie z definicją zawartą w tej ustawie pojęcie przewozu drogowego należy rozumieć zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 561/2006. W myśl tego rozporządzenia przewozem drogowym jest zaś każda podróż odbywana w całości lub w części po drogach publicznych przez pojazd, z ładunkiem lub bez, używany do przewozu osób lub rzeczy.

Rozporządzenie (WE) nr 561/2006 stosuje się do przewozu drogowego: rzeczy, gdy dopuszczalna masa całkowita pojazdów łącznie z przyczepą lub naczepą przekracza 3,5 tony, lub osób, pojazdami skonstruowanymi lub trwale przystosowanymi do przewozu więcej niż dziewięciu osób łącznie z kierowcą. Przepisy ustawy o czasie pracy kierowców mają jednak zastosowanie do wszystkich kierowców zatrudnionych na podstawie stosunku pracy, wykonujących przewóz drogowy w rozumieniu tego rozporządzenia, niezależnie od przewidzianych w nim wyłączeń (tak pismo Głównego Inspektoratu Pracy z 16 października 2007 r., GNP -302-4560-464/07/PE).

Zgodnie ze wskazaną wyżej ustawą, czasem pracy kierowcy jest czas od rozpoczęcia do zakończenia pracy, obejmującej wszystkie czynności związane z wykonywaniem przewozu drogowego, a w tym: prowadzenie pojazdu, codzienną obsługę pojazdu oraz utrzymanie pojazdu w czystości. Czas pracy kierowcy jest więc pojęciem szerszym od czasu prowadzenia pojazdu. Obejmuje on m.in. czas sprzątania pojazdu przez kierowcę.

Art. 1 pkt 1, art. 2 pkt 2 i art. 6 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz.U. nr 92, poz. 879 z późn. zm.)

Art. 2 i art. 4 lit. a rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (Dz.Urz. UE L 102 z 11 kwietnia 2006 r. z późn. zm.)

Nie. Czas pracy kierowcy obejmuje m.in. załadowywanie i rozładowywanie oraz nadzór nad załadunkiem i wyładunkiem, czynności spedycyjne oraz niezbędne formalności administracyjne. Do czasu pracy kierowcy wlicza się także czas poza przyjętym rozkładem czasu pracy, gdy pozostaje on na swoim stanowisku w gotowości do wykonywania pracy, w szczególności podczas oczekiwania na załadunek lub rozładunek, których przewidywany czas trwania nie jest mu znany przed wyjazdem albo przed rozpoczęciem danego okresu.

Natomiast czas, w którym kierowca towarzyszy pojazdowi transportowanemu promem lub pociągiem, czas oczekiwania na przejściach granicznych oraz w związku z ograniczeniami w ruchu drogowym stanowi tzw. okres pozostawania do dyspozycji. Okresy pozostawania do dyspozycji oznaczają okresy inne niż przerwy i czas odpoczynku, podczas których kierowca nie jest zobowiązany do pozostawania na swoim stanowisku pracy, będąc jednocześnie w gotowości do rozpoczęcia albo kontynuowania prowadzenia pojazdu albo wykonywania innej pracy. Okres pozostawania do dyspozycji poza rozkładem czasu pracy wlicza się do czasu dyżuru. Jeżeli jednak kierowca, do którego stosuje się zadaniowy czas pracy, nie wypracował dobowego wymiaru czasu pracy, okresy te zalicza się do czasu pracy w wymiarze ośmiu godzin, a w pozostałym zakresie do czasu dyżuru. Za czas dyżuru kierowcy przysługuje czas wolny od pracy w wymiarze odpowiadającym długości dyżuru, a w razie braku możliwości udzielenia czasu wolnego - wynagrodzenie wynikające z jego osobistego zaszeregowania, określonego stawką godzinową lub miesięczną, a jeżeli taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania - 60 proc. wynagrodzenia.

Art. 6 - 7 i art. 9 - 10 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz.U. nr 92, poz. 879 z późn. zm.)

Nie. Zasadą jest, że czas pracy kierowcy nie może przekraczać ośmiu godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym czterech miesięcy. Do kierowców zatrudnionych w transporcie drogowym mogą być jednak stosowane rozkłady czasu pracy, w których następuje przedłużenie wymiaru czasu pracy do 10 godzin na dobę, a do pozostałych kierowców do 12 godzin na dobę - w ramach systemu równoważnego czasu pracy.

Pojęcie transportu drogowego należy rozumieć zgodnie z art. 4 pkt 1 - 3 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 12 godzin można zatem stosować do kierowców wykonujących niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne, w rozumieniu art. 4 pkt 4 tej ustawy. Jednak, zgodnie z pismem Głównego Inspektoratu Pracy z 27 stycznia 2009 r. (GPP-417-4560-7/09/PE/RP), jeśli przewóz wykonują kierowcy zatrudnieni w transporcie drogowym, to przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 12 godzin nie jest dopuszczalne. Decydujący jest bowiem rodzaj transportu prowadzonego przez firmę, a nie np. konkretnego przewozu wykonywanego przez kierowcę w danym dniu. Kierowcy zatrudnieni u pracodawców posiadających licencję na transport drogowy mogą zatem pracować w równoważnym czasie pracy do 10 godzin na dobę.

Art. 15 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz.U. nr 92, poz. 879 z późn. zm.)

Art. 4 pkt 1 - 4 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 125, poz. 874 z późn. zm.)

Nie. Zgodnie z ustawą o czasie pracy kierowców, jeżeli dobowy wymiar czasu pracy kierowcy wynosi co najmniej sześć godzin, pracodawca ma obowiązek wprowadzić trwającą 15 minut przerwę w pracy, którą wlicza się do czasu pracy.

Po sześciu kolejnych godzinach pracy kierowcy przysługuje przerwa przeznaczona na odpoczynek w wymiarze nie krótszym niż 30 minut - w przypadku gdy liczba godzin pracy nie przekracza dziewięciu, oraz w wymiarze nie krótszym niż 45 minut - jeśli liczba godzin pracy wynosi więcej niż dziewięć.

Przerwy te ulegają skróceniu o przerwę w pracy trwającą 15 minut, którą pracodawca powinien wprowadzić, jeżeli dobowy wymiar czasu pracy kierowcy wynosi co najmniej sześć godzin.

W sytuacji opisanej w pytaniu kierowca podlega także przepisom rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Rozporządzenie to stosuje się, niezależnie od kraju rejestracji pojazdu, do przewozu drogowego wykonywanego wyłącznie na terytorium UE oraz pomiędzy UE, Szwajcarią i państwami będącymi stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym. Natomiast do międzynarodowego transportu drogowego wykonywanego w części poza tymi obszarami, w miejsce rozporządzenia, zastosowanie ma umowa AETR.

Rozporządzenie (WE) 561/2006 oraz umowa AETR przewidują co najmniej 45-minutową przerwę przysługującą kierowcy po okresie prowadzenia pojazdu trwającym cztery i pół godziny, chyba że rozpoczyna on okres odpoczynku. Do kierowców, którzy wykorzystali tę przerwę w prowadzeniu pojazdu, zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 561/2006 lub umową AETR, nie stosuje się przerwy przysługującej po sześciu kolejnych godzinach pracy, na podstawie ustawy o czasie pracy kierowców.

Art. 6 ust. 3, art. 13 i art. 27 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz.U. nr 92, poz. 879 z późn.zm.)

Art. 7 rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (Dz.Urz. UE L 102 z 11 kwietnia 2006 r. z późn. zm.)

Art. 7 umowy europejskiej dotyczącej pracy załóg pojazdów wykonujących międzynarodowe przewozy drogowe (AETR), sporządzonej w Genewie 1 lipca 1970 r. (Dz.U. z 1999 r. nr 94, poz. 1086 i poz. 1087 z późn. zm.)

Tak. Zgodnie z ustawą o czasie pracy kierowców w każdej dobie kierowcy przysługuje prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku. Dla celów rozliczania czasu pracy i ustalania uprawnienia do wynagradzania za pracę w godzinach nadliczbowych, przez dobę należy rozumieć zaś 24 kolejne godziny, poczynając od godziny, w której kierowca rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. Okresy dziennego i tygodniowego odpoczynku określa również rozporządzenie (WE) nr 561/2006.

Zgodnie z wyjaśniemiami zawartymi w piśmie Głównego Inspektotatu Pracy z 2 czerwca 2008 r. (GPP-302-4560-264/08/PE) przepisy ustawy o czasie pracy kierowców nie naruszają postanowień rozporządzenia (WE) nr 561/2006 i umowy AETR. Oznacza to, że jeżeli to rozporządzenie lub umowa regulują określone kwestie w odmienny sposób od ustawy o czasie pracy kierowców, a do danych przejazdów stosuje się przepisy rozporządzenia lub umowy, należy stosować reguły wynikające z rozporządzenia (WE) nr 561/2006 lub umowy AETR. Dzieje się tak również, gdy kierowca zatrudniony w ramach stosunku pracy, do którego stosuje się rozporządzenie, realizuje prawo do nieprzerwanych odpoczynków dobowych i tygodniowych. Stosuje się wówczas art. 8 tego rozporządzenia.

Zgodnie ze wskazanym wyżej pismem GIP, odbieraniu odpoczynków w sposób wskazany w tej regulacji nie stoi na przeszkodzie pojęcie doby pracowniczej zawarte w ustawie o czasie pracy kierowców.

Jeśli jednak kierowca pracownik, realizując prawo do nieprzerwanego odpoczynku, rozpocznie dwukrotnie pracę przed odpoczynkiem i po odpoczynku w obrębie 24 kolejnych godzin, poczynając od godziny, w której rozpoczyna pracę, to oznacza to, że taka praca może mieć charakter pracy w godzinach nadliczbowych (jeżeli wykonywana przez pracownika praca przekroczy dobową normę czasu pracy lub przedłużony dobowy wymiar czasu pracy).

W takim przypadku powinna być ona rekompensowana zgodnie z zasadami przewidzianymi w kodeksie pracy.

Art. 3, art. 8, art. 14 i art. 27 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz.U. nr 92, poz. 879 z późn. zm.)

Art. 8 rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (Dz.Urz. UE L 102 z 11 kwietnia 2006 r. z późn. zm.)

Anna Puszkarska

radca prawny