Dodatki za przekroczenie dobowej normy czasu pracy trzeba wypłacać co miesiąc

Ustawa o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców dała określonej grupie pracodawców możliwość przedłużania - maksymalnie do dwunastu miesięcy - okresu rozliczeniowego czasu pracy. Chodzi tu o przedsiębiorców w rozumieniu art. 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

W okresie od 22 sierpnia 2009 r. do 31 grudnia 2011 r. mogą oni, jeżeli jest to uzasadnione przyczynami obiektywnymi lub technologicznymi, lub dotyczącymi organizacji czasu pracy i nie narusza ogólnych zasad dotyczących bezpieczeństwa i zdrowia pracowników, stosować przedłużony okres rozliczeniowy czasu pracy.

Wydłużenie okresu rozliczeniowego nie oznacza jednak, że pracodawca przez rok jest zwolniony całkowicie z obowiązku rozliczenia czasu pracy pracownika i zapłaty za pracę ponadnormatywną. Godziny nadliczbowe wynikające z przekroczenia normy dobowej, pracodawca musi bowiem rozliczać na bieżąco. Tylko te wynikające z przekroczenia normy średniotygodniowej rozliczane są po zakończeniu okresu rozliczeniowego. Reguła ta dotyczy wszystkich pracodawców stosujących dłuższy niż miesięczny okres rozliczeniowy, a więc nie tylko tych korzystających z rozwiązań ustawy antykryzysowej.

Pracownik, co do zasady, powinien wykonywać pracę w wymiarze nieprzekraczającym 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w tygodniu. Praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy, stanowi pracę w godzinach nadliczbowych. Może ona zatem wystąpić z tytułu przepracowania godzin przekraczających dobową normę czasu pracy, a także gdy przekroczona zostanie przeciętna tygodniowa norma w przyjętym okresie rozliczeniowym. Ustalenia, czy doszło do przekroczenia tych norm czasu pracy, a więc czy nastąpiła praca w godzinach nadliczbowych, należy dokonywać osobno: po zakończeniu każdej doby oraz po zakończeniu okresu rozliczeniowego

Za pracę w godzinach nadliczbowych pracownikowi należy się:

● normalne wynagrodzenie za pracę oraz dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych albo

● normalne wynagrodzenie za pracę, a zamiast dodatku czas wolny od pracy.

Dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych przysługuje pracownikowi zarówno za przekroczenie normy dobowej, jak i przekroczenie normy średniotygodniowej. Z tym, że jeśli za dane godziny pracy pracownik otrzymał dodatek za przekroczenie normy dobowej, to nie otrzyma już za nie dodatku z tytułu przekroczenia normy średniotygodniowej w danym okresie rozliczeniowym. Termin wypłaty dodatku zależy od tego, czy wypłacany on jest pracownikowi za dłuższą pracę na dobę, czy za przekroczenie normy tygodniowej.

Zamiast dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych pracodawca może zresztą udzielić pracownikowi czasu wolnego. Czas wolny zastępuje jednak - i to trzeba podkreślić - jedynie dodatek do wynagrodzenia za pracę nadliczbową, nie zastępuje on normalnego wynagrodzenia za taką pracę.

Godziny, które przekraczają normę dobową, mają charakter godzin nadliczbowych już z chwilą ich przepracowania, wobec tego obowiązek ich rekompensaty powstaje w miesiącu ich przepracowania. Oznacza to, że jeśli u pracownika w danym miesiącu wystąpiła praca nadliczbowa wynikająca z przekroczenia normy dobowej, wynagrodzenie za taką pracę (normalne wynagrodzenie za nadgodziny wraz z odpowiednim dodatkiem) pracownik powinien otrzymać w terminie wypłaty wynagrodzenia za pracę za miesiąc, w którym przepracowane godziny nadliczbowe miały miejsce.

Pracodawca może nie wypłacić pracownikowi dodatku za pracę nadliczbową wynikającą z przekroczenia normy dobowej w miesiącu, w którym ta praca wystąpiła tylko w przypadku, gdy jeszcze przed wypłatą wynagrodzenia za ten miesiąc doszło do ustalenia (albo z inicjatywy pracownika, albo pracodawcy), że za godziny te pracownik otrzyma czas wolny. A więc pracownik złożył pisemny wniosek w tej sprawie albo pracodawca sam zdecydował o takiej rekompensacie godzin nadliczbowych i wskazał termin, do końca okresu rozliczeniowego, w jakim pracownik będzie mógł odebrać przysługujący mu czas wolny.

Decyzja o zastąpieniu dodatku za pracę nadliczbową wynikająca z przekroczenia normy dobowej musi zostać podjęta jeszcze przed terminem wypłaty wynagrodzenia za miesiąc, w którym to przekroczenie wystąpiło. W przeciwnym przypadku pracodawca jest zobowiązany wypłacić pracownikowi dodatek, mimo, że okres rozliczeniowy jeszcze się nie skończył.

Wypłata dodatku za nadgodziny po upływie okresu rozliczeniowego dotyczy wyłącznie pracy ponadnormatywnej wynikającej z przekroczenia normy średniotygodniowej. Po zakończeniu tego okresu pracodawca musi zatem sprawdzić, czy doszło do przekroczenia takiej normy, a więc czy pracownik pracował więcej niż przeciętnie 40 godzin w tygodniu. Jeśli tak, musi wypłacić mu za te nadgodziny 100-proc. dodatek, chyba że przekroczenie tej normy nastąpiło w wyniku pracy w godzinach nadliczbowych, za które pracownik otrzymał już stosowną rekompensatę. Wcześniejsze otrzymanie takiego dodatku jest również możliwe w razie ustania stosunku pracy przed upływem okresu rozliczeniowego. Oczywiście jeśli w okresie od początku okresu rozliczeniowego do dnia ustania stosunku pracy pracował on w wymiarze godzin pracy przekraczającym normy czasu pracy, a więc dłużej niż osiem godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy.

Pracownik zatrudniony w podstawowym systemie czasu pracy, czyli pracujący przez pięć dni tygodnia po osiem godzin dziennie, przez dwa dni w lipcu musiał zostać w pracy dłużej. Jednego dnia zamiast osiem godzin przepracował dwanaście, drugiego dziesięć. Były to normalne dni robocze pracownika.

W sumie przepracował w danym miesiącu sześć godzin nadliczbowych, za które należy mu się 50-proc. dodatek. Pracownik otrzymuje stałe wynagrodzenie miesięczne w wysokości 2860 zł.

Nominalny czas pracy w lipcu wynosi 176 godzin. 28 lipca, czyli w terminie wypłaty wynagrodzenia za ten miesiąc, pracownik powinien zatem otrzymać:

● wynagrodzenie zasadnicze - 2860 zł

● wynagrodzenie za godziny nadliczbowe 6x (2860:176) = 6 x 16,25 = 97,50 zł

● dodatek za pracę nadliczbową - 50 proc.

(6 x 16,25) = 48,75 zł

Za pracę w lipcu pracownik powinien więc otrzymać w sumie 3006,25 zł

Małgorzata Jankowska

malgorzata.jankowska@infor.pl

Art. 129, art.151, art. 151¹, art.151², art. 151⁶ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 9, art. 34 ustawy 1 lipca 2009 r. o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców (Dz.U. nr 125, poz. 1035).