Krytyka pracownika nie może naruszać jego dóbr osobistych

Dyrektor szkoły ma prawo wypowiadać krytyczne uwagi co do kwalifikacji zawodowych nauczyciela. Jego opinia powinna jednak mieścić się w ramach rzeczowej potrzeby.

Robert S. był nauczycielem w zespole szkół. W trakcie posiedzenia komisji rady gminy, podczas dyskusji na temat proponowanego przywrócenia go do pracy w charakterze nauczyciela wychowania fizycznego, dyrektor zespołu szkół użył wobec niego słowa "nieudacznik".

Wobec powyższego faktu Robert S. wystąpił do sądu o ochronę dóbr osobistych i odszkodowanie. W ocenie sądu okręgowego, w razie naruszenia dobra osobistego osoba, której dobro zostało zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W sytuacji dokonanego naruszenia może ona także żądać, dopełnienia czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności złożenia oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie.

Skoro dyrektor zespołu szkół wypowiedział w obecności osób postronnych opinię poniżającą Roberta S., to działanie pracodawcy było bezprawne i zawinione, a z tego względu uzasadnione było zobowiązanie go do złożenia przeprosin.

Apelację wniósł pracodawca. Sąd apelacyjny ją oddalił.

Zgodnie z art. 11¹ k.p. pracodawca jest obowiązany szanować godność i inne dobra osobiste pracownika. Katalog tych dóbr określa w szczególności art. 23 k.c., zaliczając do nich między innymi cześć (dobre imię) człowieka.

Ochrona dóbr osobistych - w tym godności jednostki ludzkiej - rozciąga się na sferę prawa pracy. Narażenie dóbr osobistych może wystąpić zwłaszcza przy dokonywaniu ocen predyspozycji zawodowych pracowników. W orzecznictwie jest utrwalony pogląd, zgodnie z którym nie stanowi działania bezprawnego w rozumieniu art. 24 par. 1 k.c. podanie w piśmie do zarządu zakładowej organizacji związkowej (art. 38 k.p.) jako przyczyny zamierzonego wypowiedzenia umowy o pracę, nieprzydatności pracownika do pracy na zajmowanym stanowisku, bez względu na to, czy oceny i stwierdzenia sformułowane przez pracodawcę odpowiadają rzeczywistości (wyrok Sądu Najwyższego z 23 września 1997 r., I PKN 287/97, OSNAPiUS 1998/14/ 419). Dyrektor zespołu szkół miał prawo wypowiadać krytyczne uwagi co do kwalifikacji zawodowych Roberta S. Jego opinia powinna jednak mieścić się w ramach rzeczowej potrzeby polegającej na przedstawieniu radnym uczestniczącym w pracach komisji oświaty negatywnej oceny kandydata na nauczyciela. Nie upoważniało to dyrektora (osoby wykształconej, która powinna prezentować poziom kultury osobistej adekwatny do jej stopnia wykształcenia) do użycia słowa "nieudacznik", bowiem takie wyrażenie w oczach opinii publicznej rodzi ujemne skojarzenia oraz jest określeniem nadmiernie i niepotrzebnie uogólniającym.

W razie zagrożenia dobra osobistego osoba, której dobro osobiste zostało zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może ona także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie.

opracował Maciej Kasperowicz