Pracownik nie może otrzymać odprawy rentowej, a następnie emerytalnej

Odprawa emerytalna lub rentowa ma charakter świadczenia socjalnego związanego z przejściem pracownika na rentę lub emeryturę i ma na celu ułatwienie mu przystosowania się do nowych warunków życiowych. Pracodawcy mają obowiązek wypłaty odprawy pieniężnej na rzecz swoich pracowników odchodzących na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Odprawa emerytalna lub rentowa jest świadczeniem, które pracownik może otrzymać tylko jeden raz. Przewiduje to przepis art. 92¹ par. 2 k.p. Niewątpliwie pracownik nie może więc otrzymać dwukrotnie odprawy emerytalnej lub dwa razy odprawy rentowej. Oznacza to, że w przypadku ponownego podjęcia zatrudnienia przy jednoczesnym pobieraniu renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury pracownik nie otrzyma już odprawy, mimo że nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę. Wskazywał na to również Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 8 października 1998 r. (III APa 53/98, Apel.-W-wa 1999/1/5), podnosząc, że art. 92¹ par. 2 k.p. stwierdzający, iż pracownik, który otrzymał odprawę emerytalną, nie może ponownie nabyć do niej prawa, oznacza, że ustawodawca określił prawo do odprawy emerytalnej jako uprawnienie jednorazowe, a także, że uwzględnił fakt możliwości wielokrotnego, a nie jednorazowego przechodzenia pracowników na emeryturę lub rentę.

Zatem wcześniejsze uzyskanie prawa do takiej odprawy stanowi negatywną przesłankę ponownego nabycia kolejnej odprawy w związku z możliwym ustaniem kolejnych stosunków pracy, które emeryci lub renciści mogą ponownie nawiązywać po przejściu na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Jednakże na gruncie powyższej regulacji wątpliwości budziła kwestia, czy pracownik, który otrzymał już odprawę rentową z powodu ustania stosunku pracy w związku z przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy i następnie ponownie się zatrudnił - i po jakimś czasie odszedł na emeryturę, ma prawo do odprawy emerytalnej. Treść przepis art. 92¹ k.p. budziła bowiem kontrowersje, czy przewiduje on jedną odprawę emerytalno-rentową, czy też dwa rodzaje odpraw, tj. odprawę emerytalną i odprawę rentową, które są niezależne od siebie. Rozstrzygnięcie tego zagadnienia ma istotne znaczenie praktyczne. W razie przyjęcia koncepcji, że jest to jedno świadczenie pracownicy nie mogliby już ponownie go otrzymać, natomiast uznanie, że są to dwa rodzaje świadczeń, zmuszałoby pracodawców do wypłaty drugiego rodzaju świadczenia (np. odprawy emerytalnej mimo wcześniejszego już otrzymania przez pracownika odprawy rentowej i odwrotnie).

Obydwie koncepcje miały swoich zwolenników dokonujących odmiennej interpretacji wydawałoby się jednoznacznego i prostego przepisu 92¹par. 2 k.p. Wobec tych rozbieżności sprawą zajął się Sąd Najwyższy, który dokonał przekonywującej wykładni tego przepisu w uzasadnieniu uchwały z 18 marca 2010 r. (II PZP 1/10, LEX nr 566118), uznając, że mamy tu do czynienia z jednym świadczeniem. Stwierdził przy tym wyraźnie, że gramatyczna wykładnia przepisu art. 92¹ par. 1 k.p. prowadzi do wniosku, że w razie spełnienia przez pracownika dwóch przesłanek: ustania stosunku pracy i przejścia na jedno z alternatywnie wymienionych (w ramach alternatywy nierozłącznej) świadczeń ubezpieczeniowych (emeryturę lub rentę), związanych z odmiennymi ryzykami przysługuje jedna rodzajowo odprawa. Ponadto wskazał, że ustawodawca posługuje się tak w tytule rozdziału, jak i w treści omawianego artykułu pojęciem "odprawa" w liczbie pojedynczej. Do tak jednorodzajowo rozumianej odprawy rentowej lub emerytalnej należy odnosić określony w par. 2 tegoż artykułu zakaz ponownego nabycia prawa do świadczenia. Gdyby bowiem wyłączenie to miało dotyczyć odrębnie odprawy rentowej i odprawy emerytalnej, ustawodawca dałby temu wyraz, akcentując w treści przepisu niemożność ponownego otrzymania tej samej odprawy.

Należy zatem przyjąć, że pracownik, który uzyskał już prawo do odprawy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy i ponownie podjął zatrudnienie, nie uzyska już takiego świadczenia w razie przejścia na rentę lub emeryturę.

Pracownik taki nie ma też prawa do uzyskania tzw. odprawy uzupełniającej, czyli odprawy, która uzupełniałaby kwotę pobranej już uprzednio odprawy emerytalnej lub rentowej. Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w uzasadnieniu ww. uchwały z 18 marca 2010 r., stwierdzając, że otrzymanie przez pracownika odprawy z tytułu przejścia na rentę z powodu niezdolności do pracy wyklucza nabycie przez tego pracownika prawa do kolejnej odprawy z tytułu przejścia na emeryturę lub prawa do odprawy uzupełniającej, stanowiącej różnicę wysokości odprawy emerytalnej i wysokości otrzymanej odprawy rentowej. Przy czym nie ma żadnego znaczenia, czy ta ponowna odprawa byłaby wyższa od poprzedniej pobranej przez pracownika. Gdyż pracownik, co jednoznacznie wynika z par. 2 art. 92¹ k.p., nie może uzyskać już żadnej, ponownej odprawy emerytalnej lub rentowej.

@RY1@i02/2010/126/i02.2010.126.168.002a.001.jpg@RY2@

Fot. Archiwum

Ryszard Sadlik, sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach