Mianowanie następuje w drodze decyzji administracyjnej

W myśl art. 76 k.p. stosunek pracy na podstawie mianowania nawiązuje się w przypadkach określonych w odrębnych przepisach. Należy jednak pamiętać, że zgodnie z art. 5 k.p., jeśli stosunek pracy określonej kategorii pracowników regulują przepisy szczególne, to w zakresie nieuregulowanym tymi przepisami stosuje się kodeks pracy.

Mianowanie jest decyzją administracyjną. Zgoda zainteresowanego stanowi natomiast przesłankę ważności tego aktu.

Stosunki pracy na tej podstawie różnią się między sobą ze względu na charakter wykonywanej pracy. Zwykle ma wówczas miejsce większa podległość służbowa niż przy umowach o pracę i inna odpowiedzialność za naruszenie obowiązków pracowniczych (na ogół odpowiedzialność dyscyplinarna).

Zgodnie z ustawą z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, stosunek pracy z nauczycielem nawiązuje się w szkole na podstawie umowy o pracę lub mianowania.

Stosunek pracy z nauczycielem, który ma stopień awansu zawodowego nauczyciel mianowany lub nauczyciel dyplomowany, nawiązuje się na podstawie mianowania w przypadku, gdy:

● posiada on obywatelstwo polskie, z tym że wymóg ten nie dotyczy obywateli państwa członkowskiego Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym,

● ma pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta z praw publicznych,

● nie toczy się przeciwko niemu postępowanie karne lub dyscyplinarne, lub postępowanie o ubezwłasnowolnienie,

● nie był karany za przestępstwo popełnione umyślnie,

● posiada kwalifikacje wymagane do zajmowania danego stanowiska oraz

● istnieją warunki do zatrudnienia nauczyciela w szkole w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony.

Taki stosunek pracy ulega rozwiązaniu m.in.:

● na wniosek nauczyciela lub na mocy porozumienia stron,

● w razie czasowej niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, jeżeli okres tej niezdolności przekracza 182 dni (w szczególnie uzasadnionych wypadkach okres nieobecności w pracy może być przedłużony o kolejne 12 miesięcy, o ile nauczyciel uzyska prawo do świadczenia rehabilitacyjnego lub zostanie mu udzielony urlop dla poratowania zdrowia),

● w razie orzeczenia przez lekarza przeprowadzającego badanie okresowe lub kontrolne o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy;

● w razie ukończenia przez nauczyciela 65 lat życia (jeżeli z ukończeniem 65 lat życia nie nabył on prawa do emerytury, dyrektor szkoły przedłuża okres zatrudnienia, nie dłużej jednak niż o dwa lata),

● w razie uzyskania negatywnej oceny pracy.

Zgodnie z ustawą z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, również nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem akademickim następuje na podstawie mianowania albo umowy o pracę. Na podstawie mianowania zatrudnia się nauczyciela akademickiego tylko w pełnym wymiarze czasu pracy.

Zgodnie z ustawą z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej, o uzyskanie mianowania w tej służbie może ubiegać się osoba, która:

● jest pracownikiem służby cywilnej,

● posiada co najmniej trzyletni staż pracy w służbie cywilnej lub uzyskała zgodę dyrektora generalnego urzędu na przystąpienie do postępowania kwalifikacyjnego przed upływem tego terminu, ale nie wcześniej niż po upływie dwóch lat od nawiązania stosunku pracy w służbie cywilnej,

● posiada tytuł zawodowy magistra lub równorzędny,

● zna co najmniej jeden język obcy spośród języków roboczych Unii Europejskiej lub jeden z następujących języków obcych: arabski, białoruski, chiński, islandzki, japoński, norweski, rosyjski, ukraiński,

● jest żołnierzem rezerwy lub nie podlega powszechnemu obowiązkowi obrony.

Stosunek pracy członka korpusu służby cywilnej tymczasowo aresztowanego ulega z mocy prawa zawieszeniu. Dyrektor generalny urzędu może także zawiesić członka korpusu służby cywilnej w pełnieniu obowiązków, jeżeli zostało wszczęte przeciwko niemu postępowanie dyscyplinarne lub karne. Okres zawieszenia trwa wówczas do czasu zakończenia takiego postępowania, ale nie dłużej niż trzy miesiące.

Stosunek pracy urzędnika służby cywilnej wygasa natomiast w razie m.in.:

● prawomocnego orzeczenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby cywilnej,

● prawomocnego skazania za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe,

● prawomocnego orzeczenia utraty praw publicznych lub zakazu wykonywania zawodu urzędnika w służbie cywilnej,

● upływu trzech miesięcy nieobecności w pracy z powodu tymczasowego aresztowania.

Rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej następuje, z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, w przypadku m.in.:

● dwukrotnej, następującej po sobie, negatywnej oceny okresowej,

● stwierdzenia przez lekarza orzecznika ZUS trwałej niezdolności do pracy uniemożliwiającej wykonywanie obowiązków urzędnika służby cywilnej (w celu zbadania stanu zdrowia urzędnika można skierować go do ZUS z urzędu lub na jego prośbę),

● utraty nieposzlakowanej opinii,

● likwidacji urzędu, jeżeli nie jest możliwe przeniesienie.

Rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej może nastąpić także, z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, w razie:

● osiągnięcia wieku 65 lat, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury;

● odmowy poddania się badaniu przez lekarza orzecznika ZUS.

Rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej bez wypowiedzenia może nastąpić w przypadku jego nieobecności w pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż rok.

Natomiast rozwiązanie takiego stosunku bez wypowiedzenia z winy urzędnika może nastąpić w razie:

● ciężkiego naruszenia przez urzędnika podstawowych obowiązków członka korpusu służby cywilnej, jeżeli wina urzędnika jest oczywista,

● popełnienia przez urzędnika w czasie trwania stosunku pracy przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnienie, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem,

● zawinionej przez urzędnika utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku, jeżeli nie jest możliwe wyznaczenie urzędnikowi stanowiska uwzględniającego jego przygotowanie zawodowe.

Rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy urzędnika nie może nastąpić po upływie miesiąca od dnia uzyskania wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie stosunku pracy.

W drodze mianowania powstaje m.in. stosunek służbowy:

● funkcjonariusza Służby Celnej (art. 78 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, Dz.U. nr 168, poz. 1323 z późn. zm.),

● strażaka (art. 31 ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej, t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 12, poz. 68 z późn. zm.),

● policjanta (art. 28 ust. 1 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji, t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 43, poz. 277 z późn. zm.),

● funkcjonariusza Służby Więziennej (art. 28 ust. 1 ustawy z 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej, t.j. Dz.U. z 2002 r., nr 207, poz. 1761 z późn. zm.),

● funkcjonariusza Straży Granicznej (art. 34 ust. 1 ustawy z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej, t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 234, poz. 1997 z późn. zm.).

Tacy funkcjonariusze nie są jednak pracownikami w rozumieniu k.p., w związku z czym nie mają do nich zastosowania przepisy kodeksu pracy.

Z Markiem C., będącym urzędnikiem służby cywilnej, rozwiązano stosunek pracy z powodu likwidacji urzędu. W tej sytuacji, w okresie między ustaniem zatrudnienia a podjęciem pracy lub działalności gospodarczej, przysługuje mu świadczenie pieniężne ze środków budżetu państwa, przez okres nie dłuższy niż sześć miesięcy. Jest ono obliczane jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy. Świadczenie to nie przysługiwałoby mu jednak, gdyby nabył prawo do emerytury.

Z powodu całkowitej likwidacji szkoły dyrektor szkoły rozwiązał stosunek pracy z nauczycielem Pawłem J., zatrudnionym na podstawie mianowania. W takim przypadku Pawłowi J. przysługuje odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.

Dyrektor szkoły skierował z własnej inicjatywy mianowanego nauczyciela Mariusza G. na badania kontrolne. W przypadku dwukrotnego nieusprawiedliwionego niezgłoszenia się przez niego na to badanie dyrektor będzie mógł rozwiązać z nim stosunek pracy.

Natomiast w razie orzeczenia przez lekarza przeprowadzającego badanie kontrolne o niezdolności Mariusza G. do wykonywania dotychczasowej pracy i rozwiązania z nim z tego powodu stosunku pracy, będzie przysługiwać mu odprawa pieniężna. Jest ona przyznawana w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego ostatnio pobieranego w czasie trwania stosunku pracy - za każdy pełny rok pracy na stanowisku nauczyciela. Nie może przekraczać jednak sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.

Adam K. jest zatrudniony na podstawie mianowania w urzędzie wojewódzkim. Chce jednak rozwiązać stosunek pracy. Może to zrobić za trzymiesięcznym wypowiedzeniem lub ubiegać się o rozwiązanie tego stosunku w drodze porozumienia stron.

Anna Puszkarska

radca prawny

Art. 5 i art. 76 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn.zm.).

Art. 10 ust. 1, art. 13, art. 20, art. 23, art. 28 ustawy z 26 stycznia 1982 r.

- Karta Nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r., nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

Art. 118 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 z późn. zm.).

Art. 40, art. 68-74 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.).