Osobom korzystającym z urlopów rodzicielskich przysługuje ochrona stosunku pracy

Od 1 stycznia 2010 r., bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, można wykorzystać jednorazowo fakultatywny dodatkowy urlop macierzyński, w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności. W 2010 roku i w 2011 roku w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie przysługuje on w wymiarze do dwóch tygodni, a w razie urodzenia więcej niż jednego dziecka - do trzech tygodni. Dodatkowego urlopu macierzyńskiego udziela się na pisemny wniosek składany w terminie nie krótszym niż siedem dni przed rozpoczęciem tego urlopu. Może skorzystać z niego matka albo pracownik ojciec wychowujący dziecko.

Od 2010 roku pracownik ojciec wychowujący dziecko może skorzystać także z dodatkowego urlopu ojcowskiego. W 2010 roku i w 2011 roku przysługuje on w wymiarze jednego tygodnia. Prawo do takiego urlopu może zostać zrealizowane w wybranym przez pracownika terminie. Należy jednak pamiętać, że przysługuje ono nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia. Urlopu ojcowskiego udziela się na pisemny wniosek, składany w terminie nie krótszym niż siedem dni przed rozpoczęciem tego urlopu.

Pracownik, który przyjął dziecko na wychowanie i wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub który przyjął dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza (z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej niespokrewnionej z dzieckiem), ma natomiast prawo do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego. Od 2010 roku może on skorzystać także z dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego.

W związku z ujednoliceniem standardów ochronnych pracownikom korzystającym z dodatkowego urlopu macierzyńskiego, z podstawowego i dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub z urlopu ojcowskiego przysługuje obecnie szczególna ochrona stosunku pracy - na takich zasadach, jak ma to miejsce w przypadku pracowników na urlopie macierzyńskim (por. art. 182¹ par. 6, art. 182³ par. 3 oraz art. 183 par. 1 i par. 4 k.p.).

Z uwagi na obowiązek odpowiedniego stosowania art. 177 k.p. w okresie wskazanych wyżej urlopów pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać z pracownikiem umowy o pracę, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika i reprezentująca go zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na to. Takiego ograniczenia uprawnień pracodawcy nie stosuje się w przypadku pracownika w okresie próbnym, nieprzekraczającym jednego miesiąca.

Rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę za wypowiedzeniem w okresie podstawowego i dodatkowego urlopu macierzyńskiego, podstawowego i dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub urlopu ojcowskiego może nastąpić tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy. Pracodawca powinien wówczas uzgodnić termin rozwiązania umowy o pracę z reprezentującą pracownika zakładową organizacją związkową.

W myśl art. 45 k.p. w przypadku ustalenia, że wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, sąd pracy - stosownie do żądania pracownika - orzeka o bezskuteczności wypowiedzenia, a jeżeli umowa uległa już rozwiązaniu - o przywróceniu go do pracy na poprzednich warunkach albo o odszkodowaniu.

Zasadą jest, że sąd może nie uwzględnić żądania pracownika uznania wypowiedzenia za bezskuteczne lub przywrócenia do pracy, jeżeli ustali, że jest to niemożliwe lub niecelowe. Jednak w przypadku wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi korzystającemu z jednego z urlopów rodzicielskich, o których mowa powyżej, sądowi nie przysługuje takie uprawnienie. Nie może on więc nie uwzględnić zgłoszonego przez takiego pracownika żądania przywrócenia do pracy, chyba że przywrócenie jest niemożliwe z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy (w takim przypadku sąd orzeka o odszkodowaniu).

Natomiast w razie przywrócenia chronionego pracownika do pracy oraz podjęcia przez niego zatrudnienia przysługuje mu wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy (art. 47 k.p.).

W myśl art. 50 par. 3-5 k.p. w razie wypowiedzenia umowy zawartej na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy - z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu tych umów - pracownikowi przysługuje zasadniczo tylko odszkodowanie. Jednak w sytuacji wypowiedzenia takiej umowy chronionemu pracownikowi w okresie jednego z urlopów rodzicielskich, o których mowa powyżej, może on domagać się przywrócenia do pracy. W takim przypadku przysługuje mu więc roszczenie o kontynuowanie dotychczasowego zatrudnienia.

W myśl art. 56 k.p. pracownikowi, z którym rozwiązano umowę o pracę bez wypowiedzenia - z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę w tym trybie - przysługuje roszczenie o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach albo o odszkodowanie. Również w takim przypadku, jeżeli chroniony pracownik, korzystający z jednego z urlopów rodzicielskich, zażąda przywrócenia go do pracy, sąd uwzględni to żądanie.

Chronionemu pracownikowi, który podjął zatrudnienie w wyniku przywrócenia do pracy, przysługuje wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy (art. 57 par. 2 k.p.).

Marcin C. był zatrudniony w ABC Sp. z o.o. na czas nieokreślony. W sierpniu 2009 r. urodziła mu się córka. Po wykorzystaniu 14 tygodni urlopu macierzyńskiego po porodzie przez matkę dziecka Marcin C. wykorzystał pozostałą część tego urlopu, a natępnie - na siedem dni przed jego zakończeniem - złożył wniosek o udzielenie mu dodatkowego urlopu macierzyńskiego w wymiarze dwóch tygodni. Taki wniosek jest wiążący dla pracodawcy. ABC Sp. z o.o. nie uwzględniła go jednak i wręczyła Marcinowi C. wypowiedzenie umowy o pracę. W tej sytuacji Marcin C. - w terminie siedmiu dni od doręczenia mu wypowiedzenia - odwołał się do sądu pracy, domagając się przywrócenia do pracy. Należy bowiem pamiętać, że wypowiedzenie sprzeczne z zasadami art. 177 k.p. jest tylko względnie nieważne i dopiero w razie sporu sądowego może być uznane przez sąd za bezskuteczne. Sąd uwzględni żądanie pracownika, a po podjęciu przez niego zatrudnienia będzie przysługiwać mu wynagrodzenie za caly czas pozostawania bez pracy.

W czasie korzystania przez Martę O., zatrudnioną na czas nieokreślony, z dodatkowego urlopu macierzyńskiego, pracodawca rozwiązał z nią umowę o pracę bez wypowiedzenia, motywując to ciężkim naruszeniem podstawowych obowiązków pracowniczych. U pracodawcy nie działała zakładowa organizacja związkowa, w związku z czym samodzielnie podjął decyzję w tej sprawie. Marta O. uznała rozwiązanie umowy za bezpodstawne. W tej sytuacji - w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej zawiadomienia o rozwiązania umowy bez wypowiedzenia - wniosła pozew do sądu pracy. Na jej żądanie sąd przywróci ją do pracy. Po podjęciu pracy na skutek przywrócenia otrzyma ona wynagrodzenie za cały okres pozostawania bez pracy. Gdyby jednak Marta O. była zatrudniona na czas określony i upłynął już termin, do którego miała trwać umowa, przysługiwałoby jej tylko odszkodowanie.

Anna Puszkarska

radca prawny

Art. 45 par. 3, art. 47, art. 50 par. 5, art. 57 par. 2, art. 177, art. 182¹-183 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).