Zatrudniony, który chce skorzystać z dodatkowego urlopu, musi poinformować o niepełnosprawności

W myśl art. 19 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych osobie zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Prawo do pierwszego dodatkowego urlopu (w pełnym wymiarze) osoba ta nabywa po przepracowaniu jednego roku po dniu zaliczenia jej do jednego z tych stopni niepełnosprawności.

Zgodnie z orzecznictwem SN okres pracy warunkujący nabycie uprawnień pracowniczych powinien być ustalany z uwzględnieniem potocznego sposobu liczenia terminów, w związku z czym jego upływ następuje w dniu bezpośrednio poprzedzającym dzień, który nazwą lub datą odpowiada dniowi, w którym rozpoczęto liczenie tego okresu (por. wyrok SN z 19 grudnia 1996 r., I PKN 47/96, OSNP 1997/17/310). Jeśli więc pracownik, po zaliczeniu do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, podjął pracę np. 1 kwietnia 2010 r., roczny okres zatrudnienia upłynął 31 marca 2011 r. Warunek rocznego zatrudnienia musi być spełniony tylko raz, przy nabyciu prawa do pierwszego dodatkowego urlopu.

Dodatkowy urlop nie przysługuje w sytuacji, gdy pracownik jest uprawniony do urlopu wypoczynkowego w wymiarze przekraczającym 26 dni roboczych lub do dodatkowego urlopu na podstawie odrębnych przepisów. Jeżeli wymiar takiego dodatkowego urlopu jest niższy niż 10 dni roboczych, zamiast niego przysługuje dodatkowy urlop z tytułu niepełnosprawności.

Należy także pamiętać, że osoba o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ma prawo do zwolnienia od pracy w wymiarze do 21 dni roboczych w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym, nie częściej niż raz w roku, na podstawie skierowania lekarza, pod którego opieką znajduje się ta osoba. Za czas takiego zwolnienia pracownik ma prawo do wynagrodzenia, obliczonego jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy. Łączny wymiar dodatkowego urlopu wypoczynkowego i zwolnienia od pracy na udział w turnusie rehabilitacyjnym nie może przekroczyć 21 dni roboczych w roku kalendarzowym.

W myśl art. 66 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, w sprawach nieunormowanych tą ustawą zastosowanie ma m.in. kodeks pracy. Z tego względu zgodnie z art. 153 par. 2 k.p. prawo do kolejnych (drugiego i następnych) dodatkowych urlopów z tytułu niepełnosprawności pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym (1 stycznia, jeśli pozostaje w zatrudnieniu).

Taki dodatkowy urlop zwiększa wymiar podstawowego urlopu wypoczynkowego (wynoszącego w zależności od ogólnego stażu pracy 20 lub 26 dni). Zgodnie z art. 154 par. 2 k.p. wymiar urlopu dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru jego czasu pracy. W przypadku zatrudniania pracownika tylko przez część roku kalendarzowego, wymiar urlopu ustala się proporcjonalnie do okresu zatrudnienia, na zasadach określonych w art. 155¹ k.p.

W myśl art. 154² k.p. urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w wymiarze godzinowym, odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu. Zasadą jest, że przy udzielaniu urlopu jeden dzień odpowiada ośmiu godzinom pracy. Ponieważ jednak czas pracy osoby zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może zasadniczo przekraczać siedmiu godzin na dobę (zmiany w tym zakresie wejdą w życie 1 stycznia 2012 r.), jeden dzień urlopu wypoczynkowego takiej osoby odpowiada siedmiu godzinom pracy.

Pracownik z ogólnym dziesięcioletnim stażem pracy, zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od trzech lat (z tego okresu przepracował dwa lata), został zatrudniony do pracy biurowej na pół etatu od 1 czerwca do 30 listopada 2011 r. Jest to jego pierwsza praca w tym roku kalendarzowym. Wymiar jego urlopu oblicza się w następujący sposób: (26 + 10): 2 = 18 dni roboczych; 18:2 = 9 dni roboczych; 9 x 7 = 63 godziny urlopu.

Od 1 stycznia 2011 r. w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych został dodany przepis art. 2a regulujący, od jakiej daty wlicza się pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych u danego pracodawcy.

W przypadku przedstawienia pracodawcy przez pracownika pierwszego orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność, do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych wlicza się go od dnia przedłożenia tego orzeczenia. Szersze możliwości istnieją natomiast w przypadku przedstawiania kolejnych orzeczeń.

W sytuacji gdy pracownik przedstawił pracodawcy kolejne orzeczenie potwierdzające niepełnosprawność, a wniosek o wydanie tego kolejnego orzeczenia został złożony nie później niż w dniu następującym po dniu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, pracownika wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych, począwszy od dnia złożenia wniosku o wydanie kolejnego orzeczenia, jeśli wynika z niego, że pracownik był w tym okresie niepełnosprawny.

Pracownica przedstawiła pracodawcy orzeczenie o zaliczeniu jej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z terminem ważności 5 maja 2011 r. 6 maja złożyła wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia, a 2 czerwca przedłożyła to kolejne orzeczenie pracodawcy. Zgodnie z jego treścią taka niepełnosprawność istnieje u niej od 2009 roku. W tej sytuacji pracodawca wlicza ją do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych nie tylko do 5 maja oraz od 2 czerwca, ale także za okres od 6 maja do 1 czerwca 2011 r.

Ponadto - bez względu na datę złożenia wniosku o wydanie kolejnego orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność - pracownika wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych również w okresie do trzech miesięcy poprzedzających dzień przedstawienia pracodawcy kolejnego orzeczenia, jeżeli z treści tego orzeczenia wynika, że był w tym okresie niepełnosprawny.

Pięć miesięcy po tej zmianie, 1 czerwca 2011 r., wszedł w życie art. 20c ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, zgodnie z którym uprawnienia pracownicze określone w rozdziale 4 tej ustawy (w tym m.in. prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego) przysługują niepełnosprawnemu pracownikowi odpowiednio od dnia, od którego został wliczony do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych na zasadach określonych w art. 2a.

Przed tą datą przesłanki uprawnienia do dodatkowego urlopu wynikały tylko z art. 19 ustawy, w związku z czym nie było ono uzależnione nawet od posiadania przez pracodawcę informacji o tym, że w związku z zaliczeniem do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności pracownikowi przysługuje dodatkowy urlop. Zgodnie z wyrokiem SN z 29 czerwca 2005 r. (II PK 339/04, OSNP 2006/9-10/150) nieuzyskanie przez pracodawcę wiadomości o przysługującym pracownikowi z mocy przepisów prawie do dodatkowego urlopu wypoczynkowego mogło - w konkretnych okolicznościach - oznaczać, że pracodawcy nie można zarzucić zawinionego niewykonywania zobowiązania do udzielenia urlopu zgodnie z prawem pracy. Brak winy pracodawcy nie unicestwiał natomiast prawa do urlopu. Po zmianach jednym z warunków skorzystania z uprawnień pracowniczych z tytułu niepełnosprawności jest zawiadomienie o niej pracodawcy.

Pracownik zatrudniony 2 czerwca 2011 r. nie poinformował pracodawcy o tym, że jest od dwóch lat zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Jeśli dopiero po rozwiązaniu umowy (np. po roku) powiadomi pracodawcę o swojej niepełnosprawności i zażąda ekwiwalentu za niewykorzystany dodatkowy urlop wypoczynkowy, pracodawca nie będzie miał obowiązku jego wypłacenia.

@RY1@i02/2011/106/i02.2011.106.209.0003.001.jpg@RY2@

Anna Puszkarska, radca prawny

Anna Puszkarska

radca prawny

Art. 2a, 15 - 20, 20c, 66 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 214, poz. 1407 z późn. zm.).

Art. 153 par. 2, 154, 154², 155¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).