Na jakich zasadach pracownik ponosi odpowiedzialność materialną

Jedną z przesłanek materialnej odpowiedzialności pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy jest wina, którą można przypisać pracownikowi tylko wówczas, gdy zostanie wykazane, że naruszył on umyślnie albo nieumyślnie swoje obowiązki wynikające z przepisów lub ogólnie przyjętych reguł postępowania. W zależności od tego, jaki rodzaj winy można zarzucić pracownikowi, taki będzie zakres jego odpowiedzialności. Odpowiedzialność ta w przypadku winy umyślnej jest surowsza, ponieważ pracownik jest zobowiązany do naprawienia szkody w pełnej wysokości (art. 122 k.p.). Pracownik, który wyrządził zakładowi pracy nieumyślnie szkodę wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania swoich obowiązków, ponosi odpowiedzialność tylko w granicach rzeczywistej straty i tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła (art. 115 k.p.). W razie więc dochodzenia od pracownika odszkodowania na pracodawcy spoczywa ciężar udowodnienia winy, szkody oraz związku przyczynowego pomiędzy powstaniem albo zwiększeniem szkody a zachowaniem się pracownika. Nieudowodnienie jednego z tych elementów skutkuje oddaleniem powództwa (por. wyrok SN z 16 listopada 1976 r. IV PR 235/76, LexPolonica nr 317589). Podstawowe znaczenie dla istnienia winy nieumyślnej pracownika ma niezachowanie przez niego reguł ostrożności wymaganych w danych okolicznościach oraz przewidywanie przez niego możliwości popełnienia czynu zabronionego. Pracownik kierujący pojazdem zachował się lekkomyślnie (jedna z postaci winy nieumyślnej), bowiem nie dostosował szybkości do warunków atmosferycznych. Z mocy art. 115 k.p. pracownik odpowiada w granicach rzeczywistej straty, tzn. że nie obejmuje ona utraconych korzyści, które pracodawca mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Chodzi w tym przypadku m.in. o korzyści, które pracodawca mógłby osiągnąć, gdyby maszyny zostały wykorzystane w produkcji. Ponadto odpowiedzialność ta ograniczona jest w takim zakresie, w jakim pracodawca lub inna osoba przyczyniła się do jej powstania lub zwiększenia. W omawianym przypadku należałoby ustalić, w jakim stopniu za powstanie kolizji drogowej odpowiada pracodawca, który skierował do przewożenia ciężkich przedmiotów pojazd nienadający się do tego (por. wyrok SN z 20 maja 1975 r., I PR 342/74, OSNCP 1979/12/180). Wysokość odszkodowania podlega dalszemu limitowaniu, który wynika z art. 119 k.p. W myśl tego przepisu odszkodowanie ustala się w wysokości wyrządzonej szkody. Jednak nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody. Wynagrodzenie pracownika ustala się na podstawie pobieranych przez niego zarobków u poszkodowanego pracodawcy w dacie wyrządzenia szkody, według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop.