Stwierdzenie objawów choroby zawodowej uzasadnia przeniesienie do innej pracy

W razie stwierdzenia u pracownika objawów wskazujących na powstawanie choroby zawodowej pracodawca jest obowiązany przenieść go do innej pracy nienarażającej na działanie czynnika, który wywołał te objawy (art. 230 par. 1 k.p.). Przeniesienie następuje na podstawie orzeczenia lekarskiego, w terminie i na czas w nim określony.

Obowiązek przeniesienia do innej pracy jest bezwzględny. Pracodawca musi się z niego wywiązać, nawet jeżeli pracownik jest temu przeciwny. Nadal aktualna jest uchwała Sądu Najwyższego z 28 sierpnia 1967 r. (I PR 256/67, OSNC 1968/3/52), zgodnie z którą rezygnacja pracownika z ochrony swego zdrowia, wynikająca z chęci utrzymania wyższych zarobków, nie może usprawiedliwiać dalszego zatrudniania go w warunkach szkodliwych dla jego zdrowia. Sprzeciw pracownika nie ma żadnego znaczenia dla skuteczności zmiany pracy, gdyż przeniesie do innej pracy w trybie art. 230 k.p. jest poleceniem, którego odmowa wykonania może być uznana za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych (wyrok SN z 1 grudnia 1999 r., I PKN 425/99, OSNP 2001/8/263).

Pracodawca, który nie wywiąże się z obowiązku przeniesienia pracownika do innej pracy, popełnia wykroczenie przeciwko prawom pracownika, karane grzywną od 1000 zł do 30 000 zł (art. 283 par. 1 k.p.). W takim razie pracownik ma prawo odmówić dalszego wykonywania pracy i rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracodawcy na mocy art. 55 k.p.

Pracownik ma prawo domagać się odszkodowania od pracodawcy w następujących sytuacjach. Po pierwsze, gdy pracodawca zaniedbał poddania pracownika badaniom lekarskim, w wyniku których ewentualnie mógłby być skierowany do innej pracy w celu zapobieżenia dalszemu rozwojowi tej choroby oraz zatrudniał go przez dłuższy czas w warunkach wysoce szkodliwych dla zdrowia (wyrok SN z 9 stycznia 1969 r., I PR 392/68, OSNC 1969/10/181). Po drugie, gdy pracodawca wprawdzie kierował pracownika na odpowiednie badania, ale nie przesunął go do innej pracy mimo stwierdzenia u niego objawów choroby zawodowej. Wówczas należne pracownikowi odszkodowanie powinno odpowiadać różnicy między zarobkami, jakie pracownik mógłby osiągnąć po zaprzestaniu w odpowiednim czasie wykonywania pracy w warunkach szkodliwych, a rzeczywistymi jego dochodami (wyrok SN z 10 czerwca 1975 r., III PR 21/75, OSNC 1976/6/137).

Po upływie okresu przeniesienia wskazanego w orzeczeniu lekarza pracodawca powinien umożliwić podwładnemu podjęcie pracy, jaką wykonywał przed stwierdzeniem powstawania choroby zawodowej. Oczywiście tylko wtedy, gdy pracownik przedstawi zaświadczenie lekarskie, że może taką pracę wykonywać. W przeciwnym wypadku, jeżeli to możliwe, pracodawca powinien wypowiedzieć podwładnemu warunki pracy i płacy sprzed przeniesienia (wyrok SN z 10 kwietnia 1975 r., I PRN 3/75, OSNC 1976/2/36). W wypowiedzeniu można zaproponować pracę, do której pracownik został czasowo przeniesiony. W okresie wypowiedzenia należy go odsunąć od pracy szkodliwej dla zdrowia z zachowaniem wynagrodzenia za tę pracę.

Może mieć miejsce sytuacja, gdy pracodawca nie będzie mógł przenieść pracownika do innej pracy, odpowiedniej do jego stanu zdrowia. Pracodawca ma wówczas prawo wypowiedzieć pracownikowi umowę o pracę.

W okresie wypowiedzenia podwładnego należy odsunąć od pracy, która wywołała objawy wskazujące na powstawanie choroby zawodowej z zachowaniem dotychczasowego wynagrodzenia. Pracownik ma prawo odwołać się od wypowiedzenia, jeżeli uzna, że pracodawca miał możliwość przeniesienia go do innej pracy.

Jeżeli przeniesienie do innej pracy powoduje obniżenie wynagrodzenia, pracownikowi przysługuje dodatek wyrównawczy przez okres nieprzekraczający 6 miesięcy (art. 230 par. 2 k.p.). Stanowi on różnicę między wynagrodzeniem z okresu poprzedzającego przeniesienie a wynagrodzeniem po przeniesieniu pracownika do innej pracy. Zasady obliczania wysokości dodatku określa par. 7 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy (Dz.U. nr 62, poz. 289 z późn. zm.).

Pracodawca ma obowiązek przenieść do odpowiedniej pracy pracownika, który stał się niezdolny do wykonywania dotychczasowej pracy wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej i nie został uznany za częściowo lub całkowicie niezdolnych do pracy przez lekarza orzecznika ZUS, czyli nie nabył prawa do renty (art. 231 k.p.).

Jeżeli pracodawca nie dysponuje pracą, do której mógłby przenieść pracownika, wówczas ma prawo wypowiedzieć mu umowę o pracę.

W okresie wypowiedzenia pracownika należy odsunąć od pracy, która wywołała objawy wskazujące na powstawanie choroby zawodowej z zachowaniem dotychczasowego wynagrodzenia. Pracownik ma prawo odwołać się od wypowiedzenia, jeżeli uzna, że pracodawca miał możliwość przeniesienia go do innej pracy. Takie stanowisko potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z 20 sierpnia 2001 r. (I PKN 585/00, OSNP 2003/14/334), zgodnie z którym w sprawie o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony z przyczyn dotyczących stanu zdrowia pracownika, gdy twierdzi on, że uległ wypadkowi przy pracy, sąd powinien rozważyć, czy na pracodawcy ciążą obowiązki z art. 231 k.p.

Ubezpieczonemu będącemu pracownikiem, którego wynagrodzenie uległo obniżeniu wskutek stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu w wyniku wypadku przy pracy bądź choroby zawodowej, przysługuje zasiłek wyrównawczy na mocy art. 6 i 7 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 z późn. zm.). Odnośnie do podstawy wymiaru, wysokości oraz zasady wypłaty stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - dalej ustawa. Zasiłek wyrównawczy przysługuje przez okres rehabilitacji zawodowej pracownikowi wykonującemu pracę w zakładowym lub międzyzakładowym ośrodku rehabilitacji zawodowej albo u pracodawcy na wyodrębnionym stanowisku pracy, dostosowanym do potrzeb adaptacji lub przyuczenia do określonej pracy, jeżeli jego miesięczne wynagrodzenie osiągane podczas rehabilitacji jest niższe od jego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ustalonego w myśl art. 36 - 42 ustawy. Ponadto konieczne jest, aby o potrzebie przeprowadzenia rehabilitacji zawodowej orzekł wojewódzki ośrodek medycyny pracy lub lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 23 ust. 2 ustawy).

Prawo do zasiłku ustaje z dniem zakończenia rehabilitacji zawodowej i przesunięcia do innej pracy, nie później jednak niż po 24 miesiącach od dnia, w którym pracownik podjął rehabilitację, albo w dniu uprawomocnienia się orzeczenia lekarza orzecznika ZUS stwierdzającego niecelowość rehabilitacji. Zasiłek wyrównawczy stanowi różnicę między przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniem pracownika a miesięcznym wynagrodzeniem osiągniętym za pracę w warunkach rehabilitacji zawodowej. Nie będzie jednak przysługiwał pracownikowi uprawnionemu do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Ponadto nie należy się pracownikowi, gdy wyłączną przyczyną wypadku było udowodnione naruszenie przez niego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, spowodowane przez niego umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa albo gdy będąc w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych, przyczynił się w znacznym stopniu do spowodowania wypadku.

Pracodawca w celu wypełnienia orzeczenia lekarskiego wydał polecenie przeniesienia pracownika do innej pracy. Pracownik jednak odmówił z uwagi na obawę obniżenia wynagrodzenia. W wyznaczonym dniu nie stawił się na nowym stanowisku pracy. Pracodawca nałożył na niego karę porządkową oraz wysłał pismo informujące o konsekwencjach ponownej odmowy, czyli o rozwiązaniu umowy w trybie dyscyplinarnym.

@RY1@i02/2011/082/i02.2011.082.209.0004.001.jpg@RY2@

Ewa Drzewiecka, ekspert z zakresu prawa pracy

Ewa Drzewiecka

ekspert z zakresu prawa pracy

Art. 230, art. 231, art. 283 par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 23 ust. 2, art. 36 - 42 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.)