Kto odpowiada za zapewnienie bezpiecznych warunków pracy

Przy ustalaniu zakresu obowiązków czytelniczki będącej kierowniczką sklepu wskazano, że należy do nich zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy w sklepie. Czytelniczka kilkakrotnie zwracała się do pracodawcy o naprawienie uszkodzonej drabiny oraz o wymianę płytek podłogowych z uwagi na zagrożenie poślizgnięciem. Następnie sama uległa wypadkowi. Czy pracodawca może uwolnić się od odpowiedzialności za wypadek przy pracy, powołując się na jej obowiązki w zakresie bhp?

Nie. Za stan bezpieczeństwa i higieny pracy oraz za konsekwencje naruszeń w tym zakresie odpowiada zawsze pracodawca. Pracownik może co najwyżej przyczynić się do powstania szkody.

Na stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy składa się wiele elementów, które najogólniej można ująć jako czynniki o charakterze materialnym, technologicznym i osobowym. Przepisy działu dziesiątego kodeksu pracy konkretyzują obowiązki, których wypełnienie, zgodnie z wolą ustawodawcy, ma zapewnić oczekiwany stan bezpieczeństwa. Odpowiedzialny za zapewnienie tego stanu jest pracodawca. Jego obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy w zakładzie jest niezależny od obowiązków w tej sferze ciążących na innych podmiotach, tj. pracownikach, a także osobach spoza zakładu pracy wykonujących zadania służby bhp.

W wyroku z 3 grudnia 2010 r. (I PK 124/10, M.P.Pr. 2011/5/259) Sąd Najwyższy, powołując się również na wcześniejsze orzecznictwo, wyraził pogląd, że zaniedbanie obowiązku zapewnienia pracownikom bezpiecznego stanowiska pracy uzasadnia odpowiedzialność pracodawcy na zasadzie winy. W wielu orzeczeniach podkreślono, że do obowiązków pracodawcy należy w szczególności dostarczanie sprawnych i bezpiecznych narzędzi pracy. Przykładowo zgodnie z wyrokiem SN z 16 marca 1999 r. (II UKN 522/98, OSNP 2000/9/374) wydanie pracownikowi niesprawnej drabiny i tolerowanie przez przełożonych jej używania uzasadnia zajęcie stanowiska, że nie byłoby podstawy do wyłączenia winy po stronie pracodawcy nawet w sytuacji, gdyby pracownik nie protestował przeciwko wykonywaniu pracy na takiej drabinie. Każda inna interpretacja przerzucałaby ryzyko prowadzenia przedsiębiorstwa na pracownika, co jest sprzeczne z zasadami prawa pracy. Do obowiązków pracodawcy należy także wydawanie poleceń usunięcia uchybień w zakresie bhp, kontrolowanie wykonania tych poleceń oraz reagowanie na potrzeby w zakresie zapewnienia bhp przy uwzględnieniu zmieniających się warunków wykonywania pracy. Jak wskazał Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 24 sierpnia 1961 r. (II CR 826/61, OSNC 1963/9/189), tolerowanie niewłaściwych, zagrażających bezpieczeństwu metod pracy uzasadnia uznanie winy pracodawcy, jeżeli wskutek stosowania tych metod nastąpi wypadek.

Brak reakcji pracodawcy na stan drabiny i podłogi, zagrażający bezpieczeństwu pracowników, o czym pracodawca był informowany, należy zakwalifikować jako jego bezprawne i zawinione zachowanie w rozumieniu art. 415 kodeksu cywilnego w związku z art. 300 kodeksu pracy.

Kwestie dotyczące obowiązków pracownicy jako kierowniczki sklepu w zakresie zapewnienia bezpiecznych warunków pracy mogą być rozważane jedynie w kontekście przyczynienia się przez nią do powstania szkody. Jak bowiem stwierdził Sąd Najwyższy w przytoczonym wyżej orzeczeniu z 24 sierpnia 1961 r., jeżeli poszkodowany był doświadczonym pracownikiem, zwłaszcza brygadzistą, i lekkomyślnie stosował niewłaściwe, zagrażające bezpieczeństwu metody pracy, jakkolwiek miał dostateczne doświadczenie, aby móc przewidzieć niebezpieczeństwo, to należy uznać, że również on przyczynił się do spowodowania szkody.

Ważne

Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, kto ze swojej winy wyrządził innej osobie szkodę, jest obowiązany do jej naprawienia. Jeżeli jednak poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Podstawa prawna

Art. 207, art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 362, art. 415 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).