Kierowanie poprzez zarządzanie ryzykiem

Ciągłość funkcjonowania rynków finansowych stwarza tyranię krótkiego terminu. Nowe informacje są błyskawicznie odzwierciedlone w notowaniach instrumentów finansowych. Wiadomości pojawiają się bezustannie i - równie szybko jak są ogłaszane - wpływają na cenę papierów wartościowych, tracąc natychmiast swoje znaczenie.

Powszechnie akceptowaną zasadą jest podejmowanie decyzji gospodarczych na podstawie kryterium maksymalizacji wartości ekonomicznej. Prognoza gotówkowych korzyści, ale także, a może przede wszystkim, poziom ryzyka wpływają na wartość przedsięwzięcia gospodarczego.

Zarządzanie dużymi organizmami gospodarczymi wymaga precyzyjnej oceny ryzyka. Znaczące, krótkoterminowe zmiany cen na rynku finansowym są przypisywane właśnie zmianom poziomu ryzyka. Jak inaczej wyjaśnić nawet kilkunastoprocentowe dzienne zmiany notowań, skoro prognozy przyszłych dochodów nie uległy istotnej zmianie?

Właśnie ryzyko jest czynnikiem łączącym bezpośrednio bieżącą koniunkturę na rynkach finansowych z długookresową efektywnością działalności gospodarczej. Nie jest najważniejsze, że inwestorzy, przewidując pewien poziom zysku, preferują mniejszą niepewność - to zjawisko oczywiste. Rzecz w tym, że groźniejsza od wysokiego ryzyka jest sytuacja, gdy realizuje się scenariusz, który w momencie podejmowania decyzji inwestycyjnej był uznawany za mało prawdopodobny lub w ogóle niemożliwy.

System zabezpieczania dostępu do energii elektrycznej składa się z kapitałochłonnego, charakteryzującego się wysokimi kosztami stałymi, wytwarzania. Innym segmentem działalności grup energetycznych jest regulowany administracyjnie naturalny monopol dystrybucji energii. Trzecim filarem elektroenergetyki jest sfera obsługi i sprzedaży, charakteryzująca się właściwą dla działalności handlowej strukturą ryzyka i kosztów. Pogodzenie wewnętrznej różnorodności celów i sposobu funkcjonowania różnych części energetycznych grup kapitałowych jest zadaniem o fundamentalnym znaczeniu.

Zintegrowany system zarządzania ryzykiem może stanowić wspólny mianownik umożliwiający czytelne ustalanie priorytetów działania w zróżnicowanych operacyjnie sferach działalności gospodarczej. Równocześnie może to być wartościowa wskazówka dotycząca kolejności, tempa i sposobu restrukturyzacyjnych działań zarządczych. System zarządzania ryzykiem pełni funkcję języka komunikacji korporacyjnej.

Efektywny system zarządzania ryzykiem może znacząco poprawić sposób wymiany informacji między członkami kadry menedżerskiej. Potoczne kojarzenie ryzyka wyłącznie jako zagrożenia korzystnie wpływa na zdolność do koncentrowania uwagi odbiorców. Nasycony elementami oceny język, opisujący czynniki ryzyka, zwiększa zdolność do efektywnego przyswojenia informacji przez kadrę menedżerską.

Być może najważniejszym źródłem sukcesu systemu zarządzania ryzykiem jest zwrócenie uwagi na istnienie dotychczas nieuświadamianych źródeł ryzyka. Zrozumienie ryzyka i gotowość aktywnego uprzedzania niekorzystnych zdarzeń jest najczęściej dużo bardziej efektywne niż usuwanie konsekwencji niekorzystnych wydarzeń. W wielu przypadkach uświadomienie ryzyka wpływa na uniknięcie zachowań narażających firmę na poniesienie strat.

Podstawowym celem skutecznie funkcjonującego systemu zarządzania ryzykiem jest doprowadzenie do współdziałania i wzajemnego wspierania się poszczególnych przedsiębiorstw funkcjonujących w jednej grupie kapitałowej. Szczególne znaczenie ma również zdolność do efektywnego wykorzystywania pojawiających się szans rozwoju.

Proces wprowadzania zmian organizacyjnych jest obciążony brakiem trwałości uzyskiwanych korzyści. Według badań przeprowadzonych wśród 100 największych korporacji notowanych na londyńskiej giełdzie, w prawie 3/4 przypadków korzyści z realizacji programów restrukturyzacyjnych nie trwają dłużej niż 2 lata.

Przekształcenia mogą nie przynosić oczekiwanych rezultatów z powodu skoncentrowania wysiłku menedżerskiego wyłącznie na krótkoterminowym, finansowym efekcie zmian. Ważną przyczyną ignorowania trudniej mierzalnych mierników jest presja rynków finansowych, które skoncentrowane są na przetwarzaniu krótkoterminowych informacji.

W procesie podejmowania decyzji kadra kierownicza często kieruje się zasadą, że jeśli możemy coś precyzyjnie wyliczyć, to prawdopodobieństwo zajścia wydarzenia jest wyższe. Koncentracja na łatwiejszych do analizy czynnikach tworzy sprzyjające warunki do pomijania spraw fundamentalnych, które są trudniejsze do precyzyjnego, kalkulacyjnego opisania. Efektywny system zarządzania ryzykiem nie powinien uprzywilejowywać łatwiej mierzalnych czynników ryzyka, tylko dlatego że są łatwiej mierzalne.

Nie ulega wątpliwości, że w systemie zarządzania ryzykiem łatwiej jest uwzględnić zjawisko, które wyrażone jest w liczbach. Poważnym zagrożeniem byłoby jednak założenie, że czynniki, które trudniej jest wyrazić w liczbach, są mniej ważne lub w ogóle nie istnieją. Oparcie się pokusie poświęcenia większej uwagi sprawom, które są wyliczone z większą dokładnością, jest jednym z trudniejszych wyzwań stojących przed osobami kontrolującymi ryzyko.

Kompleksowe zarządzanie ryzykiem umożliwia spójność podejmowania decyzji na różnych poziomach decyzyjnych. Kluczowe znaczenie ma zdolność systemu zarządzania ryzykiem do skutecznego opierania się tyranii krótkiego terminu. Dokonanie trafnej analizy oraz rzetelna weryfikacja zmian w profilu ryzyka firmy i całej grupy kapitałowej jest skuteczną metodą przeciwstawiania się korowodowi krótkoterminowych priorytetów.

Trudno polemizować z opinią, że w długiej perspektywie wszyscy jesteśmy martwi, więc trzeba się koncentrować na rozwiązywaniu bieżących problemów. Jednak bezgraniczne uleganie tyranii krótkiego terminu oznacza chaotyczne i paskudne życie.

Energa jest pierwszym polskim koncernem energetycznym, który zakończył wdrażanie zintegrowanego systemu zarządzania ryzykiem dla spółek podstawowego łańcucha wartości grupy kapitałowej. Przyjęte rozwiązania pozwalają łatwiej i szybciej zidentyfikować zagrożenia, ale także wykorzystywać pojawiające się biznesowe szanse. Zintegrowany system zarządzania ryzykiem stanowi gwarancję opłacalności biznesu dla właściciela, ale także dla potencjalnych inwestorów i partnerów, którzy zechcą zainwestować w akcje lub projekty grupy. Firmy posiadające systemy zarządzające ryzykiem mają dobrą reputację i są lepiej wyceniane przez rynek.

@RY1@i02/2011/106/i02.2011.106.167.0001.001.jpg@RY2@

Fot. Wojciech Górski

Roman Szyszko, wiceprezes zarządu ds. finansowych Energa SA

Roman Szyszko

wiceprezes zarządu ds. finansowych Energa SA