Wymogi dotyczące zabezpieczenia kontraktów

Wierzyciel narażony jest na ryzyko poniesienia szkody w wyniku niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez dłużnika. Dlatego dbając o swoją sytuację, chce zabezpieczyć ponoszone ryzyko. W niektórych przypadkach obowiązek zabezpieczenia wynika z przepisów prawa, w pozostałych z oczekiwań wierzyciela.

Oczywiście wierzyciel może skorzystać z wielu form zabezpieczenia się przed ryzykiem niewykonania zobowiązania przez dłużnika. Obecna sytuacja rynkowa daje inwestorom mocną pozycję i pozwala im wymagać przedstawienia konkretnej formy zabezpieczenia. Najlepiej, aby było ono płynne i pewne. Z tego punktu widzenia najpopularniejszą formą zabezpieczenia realizacji kontraktów są gwarancje należytego wykonania kontraktu, a w okresie powykonawczym gwarancje właściwego usunięcia wad lub usterek. Te ostatnie coraz częściej wymagane są już na etapie podpisywania kontraktu, mimo że zabezpieczają zobowiązania powstałe po zakończeniu jego realizacji. Wówczas na jednym dokumencie wartość gwarancji podzielona jest na dwa terminy i dwie kwoty w zależności od zobowiązania, jakie zabezpieczają. Wspomniane gwarancje zabezpieczają głównie realizację inwestycji oraz realizację dostaw. Z uwagi na charakter zobowiązania, jaki zabezpieczają, są zazwyczaj gwarancjami nieodwoływalnymi. Na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat obserwujemy coraz większe zapotrzebowanie na to, aby gwarancje były bezwarunkowe, co oznacza, że w przypadku konieczności realizacji gwarancji wierzyciel zobowiązany jest wyłącznie do spełnienia wymogów formalnych, a nie ma mowy o warunkach, które muszą zaistnieć aby powstała odpowiedzialność gwaranta.

W Polsce w przypadku gwarancji należytego wykonania kontraktu wartość gwarancji nie przekracza zazwyczaj 10 proc. wartości zamówienia zabezpieczanego gwarancją, z kolei w przypadku gwarancji właściwego usunięcia wad lub usterek zwykle nie przekracza 3-4 proc. wartości kontraktu. Okres obowiązywania gwarancji wynika z zapisów konkretnej umowy i tak w przypadku gwarancji zabezpieczających realizacja kontraktu wynosi zazwyczaj od 2 do 4 lat zaś w okresie powykonawczym od 3 do 6 lat. Na przestrzeni ostatnich 10 lat nie zaobserwowano wzrostu wartości gwarancji względem wartości kontraktów. Istotnie wydłużają się okresy obowiązywania gwarancji, szczególnie w zakresie usunięcia wad. Coraz częściej gwarancje zabezpieczające zarówno realizację, jak i usunięcie wad po zakończeniu kontraktu wymagane są łącznie na okres 8 lat.

Pojawia się zapotrzebowanie również na dłuższe gwarancje. Towarzystwom ubezpieczeniowym trudno będzie sprostać tym wymaganiom z uwagi na możliwości reasekuracyjne. Przejmując ryzyko od ubezpieczających, powinny one zabezpieczyć się przed jego kumulacją w celu zachowania stabilności finansowej. Jedną z metod transferu ryzyka jest reasekuracja nierozerwalnie związana z działalnością ubezpieczeniową. Przy zastosowaniu reasekuracji występują ograniczenia w cedowanym ryzyku, np. w odniesieniu do długości obowiązywania danego ryzyka. Przyjęte w Europie Zachodniej, a stamtąd głównie pochodzą reasekuratorzy polskiego rynku gwarancyjnego, standardy dotyczące długości obowiązywania gwarancji zabezpieczających realizację kontraktów są jednym z elementów wpływających na ograniczony apetyt towarzystw ubezpieczeniowych na długie okresy obowiązywania gwarancji. Oczekiwania zamawiających dotyczące wydłużenia okresów, na jakich miałyby być udzielane gwarancje, w znacznym stopniu ograniczą udział towarzystw ubezpieczeniowych w zabezpieczeniu kontraktów.

Z uwagi na zmieniające się oczekiwania inwestorów i wymogi dotyczące zabezpieczenia kontraktów istotnego znaczenia przy udzielaniu gwarancji nabiera konieczność analizy samej umowy pod kątem wprowadzonych zapisów mogących mieć wpływ na zwiększoną odpowiedzialność dłużnika i tym samym gwaranta. Szczegółowa analiza kontraktu przez instytucje finansowe wpływa na wydłużenie procesu udzielania gwarancji, a zapisy mające wpływ na zwiększenie odpowiedzialności dłużnika skutkują wyższą ceną za ryzyko.

Stosowane coraz częściej zapisy kontraktów dotyczące między innymi braku symetrii między prawami i obowiązkami stron, np. możliwość naliczenia kar umownych jedynie przez beneficjenta oraz brak zapisów w kontrakcie dotyczących indeksowania kwot wynagrodzenia o wzrost cen, wpływają na mniejszą chęć do przyjmowania ryzyka przez gwarantów.

Istotne elementy treści gwarancji:

● Wskazanie osoby dłużnika i wierzyciela (beneficjenta gwarancji).

● Określenie zobowiązania dłużnika zabezpieczanego gwarancją.

● Określenie zobowiązania gwaranta.

● Warunki ważności zobowiązania gwaranta (okoliczności, jakie muszą zaistnieć, żeby zobowiązanie gwaranta było ważne, np. pisemne oświadczenie beneficjenta potwierdzające niewykonanie zobowiązania).

● Suma gwarancyjna (wyrażona kwotą wraz z określeniem waluty - dopuszcza się kilka sum gwarancyjnych obowiązujących w różnym okresie).

● Okres obowiązywania gwarancji.

● Wymogi formalne realizacji gwarancji.

● Tryb i sposób wykonania świadczenia przez gwaranta.

● Klauzule dodatkowe (np. prawo do rozstrzygania sporów, przelew wierzytelności z gwarancji).

Elżbieta Urbańska

 dyrektor Biura Ubezpieczeń Finansowych PZU

@RY1@i02/2013/106/i02.2013.106.13000040e.101.jpg@RY2@