Priorytety nowej perspektywy unijnej do zaopiniowania

Przyjęty przez rząd w styczniu tego roku dokument określa ramy wydatkowania funduszy unijnych w kolejnej perspektywie budżetowej. Opisane w nim zostały potrzeby rozwojowe kraju, zróżnicowanie terytorialne i kluczowe bariery w kontekście strategii Europa 2020. Określa on także cele i priorytety działań w ujęciu tematycznym i terytorialnym wraz z podstawowymi wskaźnikami. W umowie ujęto także zakres finansowania działań z Polityki Spójności, Wspólnej Polityki Rolnej oraz Wspólnej Polityki Rybołówstwa, układ programów operacyjnych 2014-2020 oraz zarys systemu finansowania oraz wdrażania. W listopadzie rząd ma projekt umowy przyjąć i przesłać do Komisji Europejskiej.

Ministerstwo Rozwoju Regionalnego zakłada, że umowa zostanie podpisana w pierwszym półroczu przyszłego roku.

Rozwój transportu

W nowej perspektywie unijnej interwencja skoncentrowana ma być na jedenastu celach tematycznych wskazanych w pakiecie legislacyjnym Komisji Europejskiej. Największe środki mają być skierowane na promowanie zrównoważonego transportu i usuwanie niedoborów przepustowości najważniejszych infrastruktur sieciowych. Z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) na ten cel ma być przeznaczone 8153 mln euro, a z Funduszu Spójności (FS) - kolejne 12 988 mln euro. W sumie 21 141 mln euro. Środki te będą mogły być wydane na inwestycje związane z rozwojem tzw. Jednolitego Obszaru Transportowego (JOT), a więc budowę i modernizację połączonych z europejskim systemem transportowym dróg i linii kolejowych, lotnisk oraz szlaków żeglugi.

Szczególny nacisk ma być położony na inwestycje programu TEN-T, Transeuropejskiej Sieci Transportowej (Trans-European Transport Networks), której wytyczne obejmujące cele, priorytety i kierunki działań zostały zdefiniowane w decyzji nr 1692/96 Parlamentu Europejskiego i Rady z 23 lipca 1996 r., a aktualne założenia w białej księdze. Przewidują one m.in., że do 2020 roku zostanie wykonana na terenie UE modernizacja infrastruktury zarządzania ruchem lotniczym (SESAR) oraz systemów zarządzania transportem lądowym i wodnym.

Do 2030 roku nastąpić ma przeniesienie jednej trzeciej transportu drogowego towarów (odległości większe niż 300 km) na kolej i transport wodny oraz rozbudowana ma być sieć szybkich kolei. W ciągu najbliższych 36 lat zaś (do 2050 roku) wszystkie europejskie lotniska i porty mają być połączone z siecią kolejową, połowa transportu drogowego powinna być przeniesiona na kolej i transport wodny oraz całkowicie ukończona budowa szybkiej europejskiej sieci kolejowej.

Kluczowe idee

Drugim istotnym zagadnieniem nowej perspektywy ma być poprawa jakości badań, wzmocnienie współpracy nauki i gospodarki, a także wykorzystanie technologii w gospodarce i społeczeństwie.

- Przesuwamy punkt ciężkości - mówiła niedawno szefowa resortu rozwoju regionalnego Elżbieta Bieńkowska. - W nadchodzącej perspektywie infrastruktura nadal będzie ważna. Większy nacisk jednak będzie położony na to, co zostanie wymyślone, i to, jakie pieniądze zostaną zarobione na ideach.

Łącznie na tego rodzaju, wchodzące w skład dwóch celów umowy partnerstwa, działania ma być przeznaczone z EFRR 13,3 mld euro (niemal 56 mld zł). Pieniądze na realizację celu pierwszego (nauka i innowacje) mają być wydawane dwutorowo: na podniesienie jakości prac badawczo-rozwojowych oraz zwiększenie ich wykorzystywania w gospodarce. Pierwszy strumień ma być skierowany na podniesienie potencjału kadry naukowo-badawczej, rozwój infrastruktury naukowej i gospodarczej, działania zmierzające do wypromowania wyników prac polskiej nauki na świecie. Drugi zaś wspierać ma przedsięwzięcia badawcze przedsiębiorstw i jednostek naukowych, zwiększenie poziomu wdrażania wyników badań naukowych i innowacyjnych, wzrost jakości usług instytucji otoczenia biznesu, poprawę funkcjonowania klastrów, skupiających prowadzące na danym terenie działalność w jednej branży przedsiębiorstwa, zwiększających szansę podmiotów gospodarczych i naukowych w dostępie do kapitału.

Poprawa wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych (TIK) ma z kolei odbywać się poprzez zapewnienie dostępu do emitujących sygnał internetowy wysokiej prędkości sieci szerokopasmowych, wzmocnienie zastosowania TIK w usługach publicznych (rozwój e-usług, udostępnienie drogą elektroniczną zasobów publicznych), poprawę zastosowania TIK w małych i średnich przedsiębiorstwach (e-handel, procesy zarządcze i produkcja), a także działania mające na celu podniesienie umiejętności korzystania z tego rodzaju rozwiązań w najuboższych grupach społecznych, zagrożonych szczególnie wykluczeniem cyfrowym (wsparcie e-integracji). Kluczową rolę w tym procesie mają odegrać samorządy. Działania wspierające mogą polegać na usprawnieniu prac administracyjnych oraz inwestycjach - takich jak budowa ostatniej mili, kluczowego odcinka sieci, który z ogólnopolską magistralą połączy poszczególne gospodarstwa domowe. Istotne są także programy stymulujące popyt na łącza szerokopasmowe, na przykład szkolenia.

- Do końca 2020 roku każdy mieszkaniec Polski powinien mieć dostęp do internetu o szybkości co najmniej 30 Mb/s, a połowa - 100 Mb/s - przekonuje wiceminister administracji i cyfryzacji Małgorzata Olszewska.

Gospodarka niskoemisyjna

Pakiet trzech kolejnych celów związany jest ze środowiskiem naturalnym. Obejmuje wsparcie przejścia na gospodarkę niskoemisyjną (6,8 mld euro), promowanie dostosowania do zmian klimatu (556 mln euro) oraz ochronę środowiska naturalnego i wspieranie efektywności wykorzystania zasobów naturalnych (5,5 mld euro). Budowa gospodarki niskoemisyjnej ma odbywać się także dwutorowo. Z jednej strony poprzez zwiększenie efektywności energetycznej, czemu ma służyć poprawa wykorzystania istniejącej substancji mieszkaniowej, przemysłowej, biurowej i administracyjnej pod względem energetycznym, inwestycje w sieci przesyłowe (inteligentne sieci, tzw. smart grid, oraz ciepłownicze), a także promowanie jednoczesnego wytwarzania energii elektrycznej i ciepła, czyli kogenerację (CHP - z ang. Combined Heat and Power). Z drugiej strony chodzi o obniżenie emisji generowanych przez środki transportu w aglomeracjach miejskich, zwiększenie udziału w bilansie energetycznym kraju odnawialnych źródeł energii (OZE) poprzez promocję energii niskoemisyjnej oraz wytwarzających urządzenia na potrzeby OZE przedsiębiorstw produkcyjnych.

Cel związany z dostosowaniem do zmian klimatu ma być realizowany poprzez działania mające na celu zmniejszenie wrażliwości obszarów i sektorów szczególnie podatnych na tego rodzaju procesy oraz rozwój systemów zarządzania zagrożeniami. Wrażliwość na zmiany klimatyczne ma być obniżona dzięki poprawieniu efektywności gospodarowania wodą, zabezpieczenie obszarów miejskich przed niekorzystnymi zjawiskami pogodowymi i ich następstwami (powodzie), inwestycje mające na celu ochronę brzegów morskich, zapobieganie katastrofom naturalnym w lasach, działania informacyjno-edukacyjne (wdrożenie zasad planowania, zabudowy i zagospodarowania obszarów zalewowych). Systemy zarządzania zagrożeniami mogą zaś liczyć na wsparcie w zakresie rozwoju infrastruktury i urządzeń wodnych (przy zapewnieniu zgodności z wymogami prawa UE dotyczącymi bezpieczeństwa powodziowego i przeciwdziałania suszy). O dofinansowanie mogą także ubiegać się inwestycje związane z wykorzystaniem potencjału naturalnej retencji wód, rozwojem systemów monitoringu i ostrzegania, prognozowaniem zagrożeń i reagowaniem na nie, wyposażeniem odpowiednich służb ratowniczych w sprzęt i umiejętności oraz opracowaniem i aktualizacją odpowiednich, wymaganych prawem unijnym lub krajowym dokumentów.

Działania bezpośrednio dotyczące ochrony środowiska naturalnego (cel trzeci pakietu) będą z kolei koncentrować się na zwiększaniu efektywności zasobów naturalnych i kulturowych. Temu mają służyć inwestycje w zakresie gospodarki wodno-ściekowej, odpadami, wspierające różnorodność biologiczną, a także środowisko miejskie (dotyczące m.in. rewitalizacji poprzemysłowych terenów zdegradowanych).

Kapitał społeczny

Ostatnia grupa celów dotyczy szeroko pojętego kapitału ludzkiego. W jego skład wchodzą działania dotyczące podniesienia konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw, sektora rolnego oraz sektora rybołówstwa i akwakultury (4136 mln euro), wspieranie zatrudnienia i mobilności pracowników (4422 mln euro), wspieranie włączenia społecznego i walka z ubóstwem (5182 mln euro z EFS i EFRR), inwestowanie w edukację, umiejętności i uczenie się przez całe życie (3314 mln euro, głównie z EFS), a także podniesienie potencjału instytucjonalnego i skuteczności administracji publicznej (183 mln euro).

Działania dotyczące wytwarzających już 80 proc. produktu krajowego brutto małych i średnich firm (MŚP) mają spowodować wzrost skali ich działalności. Ma to się odbywać poprzez inwestycje poprawiające konkurencyjność oraz zwiększające ofertę w początkowej fazie rozwoju.

Podniesieniu produkcyjności mają z kolei sprzyjać inwestycje związane z promocją rozwiązań innowacyjnych, wzrostem wydajności pracy oraz efektywności produkcji. Istotna dla MŚP dywersyfikacja działalności ma zaś być wspierana poprzez działania związane z poszukiwaniem inwestorów zagranicznych (wzrost internacjonalizacji), współpracę między przedsiębiorstwami, poprawę funkcjonowania i organizacji zarządzania, a także lepszą adaptację przedsiębiorstw do gospodarki rynkowej.

Działania dotyczące wsparcia zatrudnienia i mobilności pracowników mają obejmować m.in. upowszechnienie elastycznych form zatrudnienia, poprawę zarządzania, pomoc dla pracodawców przechodzących procesy modernizacyjne i adaptacyjne, wspieranie osób w trudnej sytuacji na rynku pracy, rozwój przedsiębiorczości (w tym samozatrudnienia), podniesienie efektywności działań instytucji rynku pracy. Cel ten ma być osiągnięty także dzięki działaniom związanym ze zdrowiem zasobów pracy (czyli osób mających zatrudnienie). Obejmować one mają poprawę dostępu do profilaktyki, diagnostyki i rehabilitacji leczniczej oraz eliminację czynników ryzyka w zakładzie pracy.

Zjawisko wyłączenia społecznego i ubóstwo będą zaś ograniczane poprzez inwestycje związane z poprawą dostępu do usług społecznych. Podniesienie szans na integrację społeczną osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej ma nastąpić m.in. dzięki działaniom związanym z aktywną integracją społeczną, wsparciem ekonomii miejsc pracy, połączeniem i uzupełnieniem usług świadczonych przez różne służby publiczne.

W ramach inwestowania w umiejętności na wsparcie unijne mogą z kolei liczyć projekty poprawiające jakość kształcenia, poziom kadry, system zarządzania edukacją i szkolnictwem wyższym, kształcenia nieformalnego przedsiębiorców oraz pracowników. Wspierane będą także działania gwarantujące dostęp do wysokiej jakości i stabilnych usług edukacyjnych. Na dofinansowanie mogą liczyć również inwestycje poprawiające m.in. powiązanie systemu edukacji i umiejętności osób z potrzebami rynku pracy, doskonalące model kształcenia zawodowego, podnoszące liczbę studentów na kierunkach istotnych dla gospodarki oraz wspierające edukację osób dorosłych.

Podniesieniu potencjału instytucjonalnego i skuteczności administracji publicznej ma zaś służyć zarówno poprawa jakości prawa, jak i obsługi mieszkańców w placówkach administracji publicznej, działania wymiaru sprawiedliwości oraz zarządzania strategicznego i finansowego na szczeblu centralnym oraz samorządowym.

@RY1@i02/2013/157/i02.2013.157.088001100.802.jpg@RY2@

Ile dostaniemy  nowej perspektywie

W konsultacjach może wziąć udział każdy

Ministerstwo Rozwoju Regionalnego zaprasza do zgłaszania uwag przedstawicieli samorządów terytorialnych, partnerów społeczno-gospodarczych, administrację rządową, przedstawicieli organizacji pozarządowych i środowisk akademickich. Wnioski i opinie można przesyłać wyłącznie przez dostępny na stronach internetowych ministerstwa formularz zgłaszania uwag online (https://konsultacje.mrr.gov.pl/). Prócz określenia statusu zgłaszającego, nazwy reprezentowanej przez niego instytucji, danych adresowych i samej opinii wraz z oznaczeniem części dokumentu, którego dotyczy (maksymalnie 2 tys. znaków), należy tam podać uzasadnienie (także 2 tys. znaków) oraz unikalny, chroniący przez atakiem elektronicznym, kod z wyświetlanego na stronie obrazka. Treść korespondencji trafi do MRR i będzie wzięta pod uwagę, jak zapewniają urzędnicy, podczas dalszych prac nad umową partnerstwa. Termin na zgłaszanie uwag upływa 30 sierpnia.

Aleksandra Puch

dgp@infor.pl