Smutny rozdział historii Ameryki

Rok później więzienie funkcjonuje jak gdyby nigdy nic, przysparzając Obamie niemal tyle samo zgryzot, ile jego poprzednikowi.

Likwidacja Gitmo miała być symbolicznym początkiem "nowej moralności" Ameryki i samego Obamy.

Z pozoru trudno o trafniejszy wybór. Z wszystkich czarnych dziur CIA Guantanamo było największą - przez bazę przewinęło się zapewne około ośmiuset podejrzanych, w tym 13-latek, Mohammed Ismail Agha. Co więcej, 66 proc. z nich zostało schwytanych przez pakistańskie służby bezpieczeństwa. Kolejne 20 proc. przez afgański Sojusz Północny. - Ile przy tej okazji załatwiono własnych porachunków? - pytali krytycy Guantanamo, przypominając też, że Amerykanie płacili za każdego schwytanego "podejrzanego": za pomysłodawcę zamachów 11 września, Chaleda Szejka Mohammeda, 25 milionów dolarów, a za przeciętnego taliba - po kilka tysięcy. Tak czy inaczej fortunę, jak na afgańsko-pakistańskie warunki.

Guantanamo było też symbolem brutalności Ameryki. Trzymani w klatkach 2 na 3 metry więźniowie byli poddawani podtapianiu (waterboarding), prawdopodobnie bici, pozbawiani snu puszczaną na okrągło głośną muzyką, znieważani. Tylko w 2003 r. odnotowano tam 350 przypadków samookaleczenia. Oficjalnie jednak do 2008 roku było tylko 41 prób samobójczych.

Za to więźniowie opuszczali obóz jako radykałowie pełną gębą. Z ostatnich danych Pentagonu wynika, że co piąty wrócił - lub przystał - do Al-Kaidy. Dziennikarze, którzy odnajdowali byłych podejrzanych w Pakistanie, Wielkiej Brytanii czy Niemczech, niemal zawsze słyszeli tę samą historię: przed Guantanamo nie wierzyłem w Allaha, dziś liczy się tylko on. Będąc pod wrażeniem determinacji więźniów i ich odwagi, na islam przeszedł nawet strażnik z Guantanamo Terry C. Holdbrooks. Podobno zresztą nie on jeden.

Dziś w Guantanamo przebywa prawdopodobnie około dwustu osób.

Ale koszty ich utrzymania idą w miliony. 54 miliony dolarów kosztowało wybudowanie ściśle strzeżonych i dozbrojonych instalacji wewnątrz amerykańskiej bazy wosjkowej na Kubie. Ale to dopiero początek listy wydatków. Roczne wydatki na Guantanamo szacuje się na ok. 90-118 mln dolarów. Budowany jeszcze półtora roku temu kompleks budynków dla prawników specjalnych trybunałów US Army miał kosztować kolejne 10-12 mln. W sumie na Gitmo Ameryka mogła już wydać nawet miliard dolarów. Obrazki z Guantanamo doprowadzały do furii tak muzułmanów, jak i obrońców praw człowieka.

Plan był więc prosty: obóz zamknąć, a więźniów przerzucić do więzienia w stanie Illinois kupionego przez władze federalne od stanowych. Okazało się to trudniejsze, niż ktokolwiek mógł się spodziewać. - Autor planu zamachów 11 września i niektórzy inni więźniowie rzeczywiście mogą stanąć przed cywilnymi sądami w USA - mówi nam Chris Brown, specjalista ds. prawa międzynarodowego London School of Economics. - Innych jednak nie sposób osądzić w ten sposób. Wiemy, że są niebezpieczni, lecz nie mamy na to dowodów, które nie do podważenia w sądzie - dodaje.

To nie wszystko. - Polityczna cena zamknięcia tego obozu dramatycznie rośnie - twierdzi Matthew Waxman, były wysoki rangą urzędnik Pentagonu, który wcześniej zajmował się sprawami przetrzymywanych przez Amerykę osób podejrzanych o terroryzm. Dziś Waxman wspiera likwidację kontrowersyjnego więzienia. - Aby zamknąć Guantanamo, Obama musiałby np. odesłać więźniów do Jemenu, który postrzega się dziś jako bezpieczną przystań terrorystów - zastrzega jednak. - Lub ewentualnie osadzić ich w którymś amerykańskim więzieniu bez procesu - podkreśla.

- Guantanamo przyniosło efekty przeciwne do zamierzonych. Stosowane tam tortury i brutalne traktowanie więźniów były wodą na młyn terrorystycznej propagandy - podkreśla w rozmowie z nami Chris Brown. - Jednak istnienie tego typu ośrodków jest po prostu nieuniknione. Skoro nie da się go przenieść do Jemenu czy Illinois, będzie musiało pozostać na Kubie. W tych okolicznościach nie potrafię sobie wyobrazić żadnej realnej daty zamknięcia tego obozu - dodaje.

@RY1@i02/2010/014/i02.2010.014.000.010a.001.jpg@RY2@

Strażnicy w amerykańskiej bazie Guantanamo Bay transportują więźnia

Fot. Reuters/Forum

Dotyczyło to również wielu osób porwanych przez CIA. Za "klasyczny przykład" uchodzi Hassan Mustafa Osama Nadr, porwany w Mediolanie i deportowany do Egiptu szlakiem więzień CIA.

Ten sam los spotkał Chaleda Al-Masriego, Niemca libańskiego pochodzenia, który został uprowadzony na granicy Macedonii wywieziony do... Afganistanu, przez kilka miesięcy torturowany, a w końcu zwolniony bez słowa wyjaśnienia. Żaden z agentów CIA zamieszanych w porwania nie stanął przed sądem.

mariusz.janik@infor.pl