Konto za zero dla gminy może budzić zastrzeżenia

Bankową obsługę budżetu jednostki samorządu terytorialnego wykonuje bank, który został wybrany w trybie ustawy z 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2010 r. nr 113, poz. 759 z późn. zm.). Tak mówi art. 264 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr. 157, poz. 1240 z późn. zm.). Obowiązek ten występuje wówczas, gdy wartość zamówienia przekracza równowartość kwoty 14 tys. euro.

Na rok, a może pięć

Umowy w sprawie zamówienia publicznego zawiera się na czas oznaczony, zgodnie z art. 142 ustawy, przy czym w przypadku świadczeń okresowych i ciągłych - na okres dłuższy niż 4 lata, jeżeli wykonanie zamówienia w dłuższym czasie spowoduje m.in. oszczędności kosztów realizacji zamówienia lub jest uzasadnione zdolnościami płatniczymi zamawiającego. Minimalny okres, na jaki należy zawrzeć umowę, obejmuje rok kalendarzowy, na który zgodnie z art. 211 ust. 3 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U z 2009 r. nr 157, poz. 1240 z późn. zm.) opracowuje się budżet jako roczny plan finansowy. Po stronie planowanych wydatków muszą być ujęte kwoty związane z obsługą bankową w wysokości umożliwiającej ciągłość usługi w okresie całego roku budżetowego. Praktyka wskazuje, że najczęściej umowy zawierane są na 3-5 lat. Obowiązujące przepisy dopuszczają jednak możliwość zawarcia umowy na okres dłuższy.

Zdarza się również dość często, że funkcjonują w obrocie prawnym umowy, które nie przewidują odpłatności ze strony jednostek samorządu terytorialnego na rzecz banków obsługujących ich budżety. Najczęściej są to umowy zawarte wiele lat temu, czasem jeszcze przed wprowadzeniem obowiązku stosowania przepisów o zamówieniach publicznych.

Konkurencja uczciwa

Spróbujmy ocenić zgodność tego stanu faktycznego z obowiązującymi przepisami, wynikającymi z ustawy o finansach publicznych i ustaw branżowych, czyli ustawy z 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr. 113, poz. 759 z późn. zm.) i ustawy z 29 września 2004 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 330). Przyjąć należy, że w większych jednostkach samorządu terytorialnego koszty obsługi bankowej, w okresie dłuższym aniżeli rok budżetów, z reguły przekraczają równowartość 14 tys. euro. W takim przypadku trzeba przeprowadzić postępowanie w sprawie udzielenia zamówienia publicznego w trybie ustawy i dokonać wyboru banku, który zgodnie z art. 254 pkt 4 ustawy o finansach publicznych złożył najkorzystniejszą ofertę z punktu widzenia przyjętego kryterium lub kryteriów oceny ofert. Trzeba jednak pamiętać, że przedmiotem zamówienia jest tutaj bankowa obsługa rachunku obejmująca wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem rachunku bankowego - przelewy, czeki itp. Nie jest to kredytowanie jednostki czy prowadzenie lokat terminowych. W związku z tym należy podkreślić, że zarówno udzielenie kredytu, jak i prowadzenie lokaty czasowo wolnych środków nie kwalifikuje się rodzajowo do przedmiotu zamówienia obejmującego bankową obsługę rachunku jednostki. Może więc być uznane za utrudnianie uczciwej konkurencji w myśl art. 29 ust. 2 prawa zamówień publicznych. Nie ulega przy tym wątpliwości, że oferta z ceną wynoszącą symboliczny grosz w skali miesiąca lub 0 złotych podlega bezwzględnie odrzuceniu w trybie art. 89 ust. 1 pkt. 4 ustawy, gdyż zawiera cenę rażąco niską w stosunku do przedmiotu zamówienia. Taka cena jest nierealistyczna w porównaniu do cen rynkowych. Przy czym przy ocenie ofert punktem odniesienia jest wartość szacunkowa zamówienia ustalona z należytą starannością i powiększona o podatek VAT. Symboliczna cena, która nie pokrywa kosztów wykonania usługi wskazuje na czyn nieuczciwej konkurencji, co zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy również stanowi podstawę odrzucenia oferty.

Po obowiązkowym wyczerpaniu procedury wyjaśniającej zgodnie z art. 90 ust. 1 i 2 prawa zamówień publicznych oferta może być tylko odrzucona, gdyż w rozpatrywanym przypadku w żaden sposób nie można znaleźć uzasadnienia dla ustalenia ceny w takiej wysokości. Można jednak przypuszczać, że bank, który składa ofertę z ceną nierealną, zakłada rekompensatę kosztów obsługi rachunku jednostki poprzez odpowiednie ustalenie odsetek od kredytów krótkoterminowych w rachunku bieżącym. Może też oczekiwać ewentualnych lokat od czasowo wolnych środków, które jak zaznaczono wcześniej, bez uzasadnienia, włącza się do przedmiotu zamówienia. Zdarza się również, że wzajemne rozliczenia pomiędzy j.s.t. i bankiem polegają na tym ,że jednostka rezygnuje z odsetek od czasowo wolnych środków na rachunku w zamian za bieżącą obsługę budżetu przez bank. Można spotkać opinie, że tak sformułowane warunki obsługi są bardzo korzystne dla jednostki samorządu terytorialnego, chociaż brak jest formalnego udokumentowania tego faktu. Tymczasem w rzeczywistości jest to swoistego rodzaju kompensata wzajemnych zobowiązań i należności, która narusza obowiązujące przepisy o finansach i zamówieniach publicznych, jak również ustaw o rachunkowości czy sprawozdawczości. Przedstawione powyżej sposoby współpracy i rozliczeń j.s.t z bankami z tytułu obsługi budżetu budzą więc wątpliwości. W sektorze finansów publicznych w myśl art. 43 ustawy o finansach publicznych obowiązuje zasada, że każdy wykonawca może złożyć ofertę wykonania zadania podczas prowadzonego przez jednostkę postępowania według obowiązujących ustaw branżowych lub wewnętrznych uregulowań. Oferta ta podlega następnie ocenie z punktu widzenia przyjętych kryteriów. Nie ma więc możliwości działania na skróty, polegającego na uzgodnieniu z bankiem kompensaty wzajemnych zobowiązań i należności bez wyczerpania odpowiednich procedur związanych z wyborem wykonawcy usługi i przeprowadzenia operacji finansowych zgodnie z obowiązującym prawem.

Stare do poprawki

Zachodzi więc również potrzeba przeanalizowania dotychczasowych umów z bankami, zwłaszcza tych sprzed lat, pod kątem ich zakresu przedmiotowego, warunków obsługi, ustalonej odpłatności itp.

Warto przypomnieć, że umowy zawarte przed wprowadzeniem przepisów o zamówieniach publicznych zachowują moc obowiązującą, ale pod warunkiem że nie następują istotne ich zmiany dotyczące przedmiotu i zakresu usługi, sposobu i warunków obsługi zamawiającego czy na koniec ceny za wykonywaną usługę. Jest bowiem bardzo prawdopodobne, że w ciągu kilkunastu lat istotne elementy umów zostały zmienione. W takiej sytuacji jest obowiązek ich rozwiązania i przeprowadzenia postępowania w trybie obowiązujących procedur. Celem tego jest wybór wykonawcy usługi z uwzględnieniem m.in. aktualnej sytuacji organizacyjnej i potrzeb zamawiającego oraz obowiązujących cen za tego rodzaju usługi.

@RY1@i02/2013/088/i02.2013.088.088001100.802.jpg@RY2@

Józef Stęplowski członek kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Katowicach

Józef Stęplowski

członek kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Katowicach