Powody unieważnienia przetargu

Brak stosownej informacji lub jej ogólny charakter upoważnia wykonawcę ubiegającego się o uzyskanie danego zamówienia publicznego do wniesienia odwołania na zaniechanie jakiego dopuścił się zamawiający.

Przepis art. 93 ust. 3 ustawy Prawo zamówień publicznych nakazuje powiadomienie o unieważnieniu postępowania o udzielenie zamówienia publicznego równocześnie wszystkich wykonawców, którzy złożyli oferty - w przypadku unieważnienia postępowania po upływie terminu składania ofert - podając uzasadnienie faktyczne i prawne. Obowiązek ten nałożony został na zamawiającego między innymi w celu ograniczania unieważniania postępowań o zamówienie publiczne w sytuacji gdy w sposób jednoznaczny i wyczerpujący nie została spełniona co najmniej jedna z okoliczności wskazanych w art. 93 ust. 1 pkt. 1 - 7 ustawy Prawo zamówień publicznych. W zawiadomieniu o unieważnieniu przetargu nie wystarczy podać tylko podstawy prawnej. Niezbędne jest też dokładne poinformowanie o okolicznościach faktycznych, wyczerpujących przesłankę zawartą w przepisie, której zaistnienie spowodowało skutek - unieważnienie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego.

Zaistnienie okoliczności uzasadniających unieważnienie postępowania - powinno zatem zostać udowodnione przez zamawiającego - w granicach podanego uzasadnienia tej czynności. Zamawiający jest zobowiązany w toku badania ofert ustalić, że powołana przez niego przesłanka unieważnienia postępowania nastąpiła, a następnie poinformować o ustaleniach i podjętych czynnościach oraz ich konsekwencjach wykonawców podając - stosownie do normy wyrażonej w art. 93 ust. 3 ustawy PZP - nie tylko uzasadnienie prawne (prawidłową podstawę prawną swojej czynności) ale także pełne uzasadnienie faktyczne.

W przypadku gdy zamawiający nie dotrzyma wymogu art. 93 ust. 3 ustawy PZP (tj. w sposób zbyt ogólny, mało jednoznaczny, ograniczony jedynie do wskazania przepisu art. 93 ust. 1) przedstawi okoliczności skutkujące unieważnieniem postępowania o zamówienie publiczne mamy do czynienia z naruszeniem po stronie zamawiającego procedur udzielania zamówień publicznych. Należy podkreślić, iż przyczyny podane w informacji o unieważnieniu postępowania warunkują zakres składanych środków ochrony prawnej i ich uzasadnienie.

Treść zawiadomienia, z uwagi na zawity charakter terminów wnoszenia środków ochrony prawnej, ma bezpośrednie znaczenie dla umożliwienia wykonawcom realizacji swoich praw w postępowaniu np. wyroki KIO: z 23 marca 2011 r. sygn. akt: KIO 522/11, z 24 czerwca 2010 r. sygn. akt: KIO 1066/10). Z tego względu brak precyzyjnego wskazania, z czego wynika unieważnienie postępowania, prowadzi do wniosku, iż zamawiający w istocie nie informuje wykonawców o przyczynie unieważnienia postępowania. Na zamawiającym ciąży obowiązek przedstawienia uzasadnienia faktycznego swoich decyzji w taki sposób, aby wykonawca miał pełną wiedzę na temat przyczyn podjętych czynności, które rzutują na uprawnienia wykonawcy.

Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Krajowej Izby Odwoławczej, wykonawca nie powinien domyślać się powodów unieważnienia prowadzonego przetargu. Decyzja o unieważnieniu powinna być w sposób jednoznaczny przedstawiona w informacji kierowanej do wykonawców w związku z wymogiem art. 93 ust. 3 ustawy Prawo zamówień publicznych.

Wskazać należy, że nie stanowi wypełnienia dyspozycji normy art. 93 ust. 3 ustawy PZP podawanie przez zamawiającego dopiero na rozprawie przed KIO, uzasadnienia faktycznego podjętych wobec oferty odwołującego decyzji (wyrok KIO z 11 sierpnia 2011 r sygn akt: KIO 1620/11). Obowiązek zawiadomienia wykonawców określony w art. 93 ust. 3 ustawy PZP, stanowi realizację wyrażonej w art. 8 ust. 1 tej ustawy zasady jawności postępowania o udzielnie zamówienia publicznego oraz sformułowanej w art. 7 ust. 1 ustawy - zasady równego traktowania wykonawców i zachowania uczciwej konkurencji.

Zamawiający uzasadniając w sposób lakoniczny i ogólnikowy podjęte czynności decydujące o unieważnieniu przetargu pozbawia możliwości oceny poprawności prowadzonych działań i ewentualnego ich rzeczowego zakwestionowania przez wniesienie odwołania, uchybiając tym samym regułom rządzącym postępowaniem o udzielenie zamówienia publicznego.

W świetle tych zasad niedopuszczalne jest, aby wykonawca kwestionujący zasadność unieważnienia przetargu samodzielnie zidentyfikowywał przyczyny jego unieważnienia, a następnie w oparciu o poczynione założenia, przedstawiał w odwołaniu argumenty przemawiające za nietrafnością domniemanych przyczyn decyzji zamawiającego. Zamawiający jest zobowiązany podać uzasadnienie podejmowanych czynności, tak aby zagwarantować wykonawcom możliwość ich weryfikacji w toku procedury odwoławczej.

W szczególności uzasadnienie faktyczne zawiadomienia o unieważnieniu postępowania - powinno wyczerpująco obrazować, jakie przyczyny legły u podstaw decyzji zamawiającego, tak aby wykonawca, gdy oceny zamawiającego nie podziela - mógł do wskazanych przez zamawiającego okoliczności w pełni ustosunkować się wnosząc odwołanie. Możliwość efektywnego korzystania ze środków ochrony prawnej należy do podstawowych gwarantowanych praw wykonawcy uczestniczącego w przetargu publicznym. Aby skutecznie korzystać z prawa do odwołania (w tym na decyzję o unieważnieniu przetargu) wykonawca musi poznać pełne przyczyny unieważnienia postępowania. W tym aspekcie okoliczność wadliwego uzasadnienia czynności unieważnienia może mieć wpływ na wynik postępowania (wyrok KIO z 6 sierpnia 2012 r. sygn. akt: KIO 1582/12).

Prawidłowe wykonanie przez zamawiającego obowiązku wyrażonego w art. 93 ust. 3 ustawy PZP, gwarantujące realizację zasady jawności postępowania oraz równego traktowania wykonawców i uczciwej konkurencji, determinuje skorzystanie przez wykonawców z uprawnienia do wnoszenia środków ochrony prawnej. Wyłącznie wykonawca mający wyczerpujące informacje o przyczynach podejmowanych czynności zamawiającego, może się do nich odnieść, decydując o ewentualnym wniesieniu środka ochrony prawnej.

Na zakończenie warto zaznaczyć, że w przypadku gdy zamawiający w sposób zbyt ogólny określi powody skutkujące unieważnieniem przetargu, bieg terminu na wniesienie środka ochrony prawnej rozpoczyna się z chwilą otrzymania prawidłowo sporządzonej informacji o wyniku postępowania, w tym o jego unieważnieniu.

Marek Okniński