Wykonawca może otrzymać zaliczkę

Listopadowa nowelizacja prawa zamówień publicznych jednoznacznie przesądza o tym, że zamawiający mają prawo udzielać zaliczek na poczet wykonania zamówienia. Warunkiem jest, aby taką możliwość przewidziano w ogłoszeniu o zamówieniu lub w specyfikacji jego istotnych warunków. Z zasadami tymi wprowadzonymi do ustawy w jej nowym dodanym art. 151a wiążą się jednak pewne ograniczenia.

Dla kogo zaliczka

Zaliczki mogą być udzielane przez zamawiających, jeżeli:

●  zamówienie jest finansowane z udziałem: środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej,

●  niepodlegających zwrotowi środków z pomocy udzielonej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA),

● niepodlegających zwrotowi środków innych niż wymienione w lit. a) i b), pochodzących ze źródeł zagranicznych, lub

●  przedmiotem zamówienia są roboty budowlane.

Ograniczenia te nie dotyczą jednak jednostek samorządu terytorialnego oraz ich związków, a także innych jednostek sektora finansów publicznych, dla których organem założycielskim lub nadzorującym jest jednostka samorządu terytorialnego.

Ponadto zamawiający nie może udzielić zaliczki, jeżeli wykonawca został wybrany w trybie negocjacji bez ogłoszenia lub z wolnej ręki.

Przepisy nie stawiają przeszkód, aby zamawiający mógł wypłacić przedsiębiorcy więcej niż jedną zaliczkę. Może udzielić wykonawcy kolejnych, ale pod warunkiem że wykonawca odpowiednio spisze się przy realizacji umowy. Musi wykazać, że wykonał zamówienie w zakresie, jaki wiązał się z wartością poprzednio udzielanych zaliczek.

Zabezpieczenie wypłaty

Zamawiający może żądać od wykonawcy wniesienia zabezpieczenia zaliczki. Może ono przybrać jedną lub kilka następujących form:

●  pieniężną,

●  poręczeń bankowych lub poręczeń spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej, z tym że zobowiązanie kasy jest zawsze zobowiązaniem pieniężnym,

●  gwarancji bankowych,

●  gwarancji ubezpieczeniowych,

●  poręczeń udzielanych przez podmioty, o których mowa w art. 6b ust. 5 pkt 2 ustawy z 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości,

●  weksli z poręczeniem wekslowym banku lub spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej,

●  ustanowienia zastawu na papierach wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego,

●  ustanowienia zastawu rejestrowego na zasadach określonych w przepisach o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów.

Wniesienie zabezpieczenia zaliczki jest wymagane w przypadku, gdy przewidywana wartość zaliczek przekracza 20 proc. wysokości wynagrodzenia wykonawcy. Żądanie wniesienia zabezpieczenia zaliczki wiąże się z koniecznością określenia w umowie formy lub form tego zabezpieczenia, jego wysokości, sposobu jego wniesienia i zwrotu. Umowa może również przewidywać możliwość zmiany formy zabezpieczenia zaliczki w trakcie realizacji umowy.

Ograniczone prawo

Zaliczek nie mogą udzielać następujący zamawiający:

●  inne niż jednostki sektora finansów publicznych państwowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej,

●  inne osoby prawne, utworzone w szczególnym celu zaspokajania potrzeb o charakterze powszechnym, niemające charakteru przemysłowego ani handlowego, jeżeli wszystkie wspomniane tu podmioty (w tym jednostki sektora finansów publicznych) pojedynczo lub wspólnie, bezpośrednio lub pośrednio przez inny podmiot:

a) finansują je w ponad 50 proc. lub

b) posiadają ponad połowę udziałów albo akcji, lub

c) sprawują nadzór nad organem zarządzającym, lub

d) mają prawo do powoływania ponad połowy składu organu nadzorczego lub zarządzającego,

●  związki wymienionych tu podmiotów.

Ponadto prawo zaliczkowania wykonania umowy nie przysługuje innym podmiotom, jeżeli zamówienie jest udzielane w celu wykonywania jednego z następujących rodzajów działalności:

●  poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania gazu ziemnego, ropy naftowej oraz jej naturalnych pochodnych, węgla brunatnego, węgla kamiennego i innych paliw stałych,

●  zarządzania lotniskami, portami morskimi lub śródlądowymi oraz ich udostępniania przewoźnikom powietrznym, morskim i śródlądowym,

●  tworzenia sieci przeznaczonych do świadczenia publicznych usług związanych z produkcją, przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej, gazu lub ciepła lub dostarczania energii elektrycznej, gazu albo ciepła do takich sieci lub kierowania takimi sieciami,

●  tworzenia sieci przeznaczonych do świadczenia publicznych usług związanych z produkcją lub dystrybucją wody pitnej lub dostarczania wody pitnej do takich sieci lub kierowania takimi sieciami,

●  obsługi sieci świadczących publiczne usługi w zakresie transportu kolejowego, tramwajowego, trolejbusowego, koleją linową lub przy użyciu systemów automatycznych,

●  obsługi sieci świadczących publiczne usługi w zakresie transportu autobusowego,

●  świadczenia usług pocztowych - a działalność ta jest wykonywana na podstawie praw szczególnych lub wyłącznych albo jeżeli podmioty pojedynczo lub wspólnie, bezpośrednio lub pośrednio przez inny podmiot wywierają na nie dominujący wpływ, a szczególnie:

a) finansują je w ponad 50 proc. lub

b) posiadają ponad połowę udziałów albo akcji, lub

c) posiadają ponad połowę głosów wynikających z udziałów albo akcji, lub

d) sprawują nadzór nad organem zarządzającym, lub

e) mają prawo do powoływania ponad połowy składu organu zarządzającego,

Wreszcie nie można udzielać zaliczek, jeżeli łącznie zachodzą następujące okoliczności:

● ponad połowa wartości udzielanego zamówienia jest finansowana ze środków publicznych lub przez wspomniane wcześniej państwowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, osoby prawne i związki,

●  wartość zamówienia jest równa lub przekracza progi unijne,

●  przedmiotem zamówienia są roboty budowlane obejmujące wykonanie czynności w zakresie inżynierii lądowej lub wodnej, budowy szpitali, obiektów sportowych, rekreacyjnych lub wypoczynkowych, budynków szkolnych, budynków szkół wyższych lub budynków wykorzystywanych przez administrację publiczną lub usługi związane z takimi robotami budowlanymi,

●  zamówienie jest finansowane z udziałem środków, których przyznanie zależy od zastosowania procedury udzielania zamówienia określonej w ustawie.

Zaliczek nie mogą też udzielać podmioty, z którymi zawarto umowę koncesji na roboty budowlane na podstawie ustawy z 9 stycznia 2009 r. o koncesji na roboty budowlane lub usługi (Dz.U. nr 19, poz. 101) w zakresie, w jakim udzielają zamówienia w celu jej wykonania.

Iwona Jackowska

iwona.jackowska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 1 pkt 16 ustawy z 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo zamówień publicznych oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. nr 206, poz. 1591).

Art. 151a ustawy z 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2007 r. nr 223, poz. 1655 z późn. zm. w brzmieniu po 22 grudnia 2009 r.).