Jak unieważnić zamówienie publiczne

Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (tj. Dz.U. z 2010 r. nr 113, poz. 759 z późn. zm.) zawiera delegację dla prezesa Urzędu Zamówień Publicznych do występowania do sądu powszechnego o unieważnienie umowy o wykonanie zamówienia publicznego, jeżeli zamawiający:

● z naruszeniem przepisów ustawy zastosował tryb negocjacji bez ogłoszenia lub zamówienia z wolnej ręki;

● nie zamieścił ogłoszenia o zamówieniu w Biuletynie Zamówień Publicznych albo nie przekazał ogłoszenia o zamówieniu Urzędowi Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich;

● zawarł umowę z naruszeniem przepisów art. 94 ust. 1 albo art. 183 ust. 1 ustawy p.z.p., jeżeli uniemożliwiło to Izbie uwzględnienie odwołania przed zawarciem umowy;

● uniemożliwił składanie ofert orientacyjnych wykonawcom niedopuszczonym dotychczas do udziału w dynamicznym systemie zakupów lub uniemożliwił wykonawcom dopuszczonym do udziału w dynamicznym systemie zakupów złożenie ofert w postępowaniu o udzielenie zamówienia prowadzonym w ramach tego systemu;

● udzielił zamówienia na podstawie umowy ramowej przed upływem terminu określonego w art. 94 ust. 1 ustawy p.z.p., jeżeli nastąpiło naruszenie art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy p.z.p.;

● z naruszeniem przepisów ustawy zastosował tryb zapytania o cenę.

Powyższy katalog nie zawiera podstawy do unieważnienia umowy zawartej bez stosowania procedur przewidzianych ustawą - Prawo zamówień publicznych.

W przypadku stwierdzenia, że umowa o wykonanie zamówienia publicznego została zawarta z pominięciem procedur określonych ustawą - Prawo zamówień publicznych, w części przypadków dla jej unieważnienia stosowany jest art. 146 ust. 1 pkt 2 (tj. nie zamieszczono ogłoszenia o udzielanym zamówieniu w odpowiednim publikatorze).

Korzystanie ze wskazanej podstawy należy uznać za niewłaściwe. Wskazać należy, że art. 146 ust. 1 ustawy p.z.p. odwołuje się do konkretnych naruszeń poczynionych przez zamawiającego w toku procedury przewidzianej ustawą p.z.p.. Ponadto brak wskazania w art. 146 ustawy p.z.p. wprost jako przesłanki czynności polegającej na zawarciu umowy bez stosowania procedur przewidzianych ustawą p.z.p. może rodzić wątpliwości, czy jej unieważnienie bądź ustalenie nieważności nie będzie następowało na podstawie innego przepisu (np. art. 58 par. 1 kodeksu cywilnego).

Wskazany powyżej art. 58 par. 1 k.c. powoduje bezwzględną sankcję nieważności wadliwej czynności prawnej. Podstawę do skorzystania z z art. 58 par. 1 k.c. daje ustawa - Prawo zamówień publicznych, która w art. 139 ust. 1 odsyła do przepisów kodeksu cywilnego.

W przeciwieństwie do instytucji unieważnienia umowy, bezwzględna nieważność skutkuje z mocy prawa od momentu jej zawarcia, a ustalający ją wyrok sądu ma charakter deklaratoryjny.

Zgodnie ze wskazanym przepisem art. 58 k.c. nieważna jest czynność prawna sprzeczna z ustawą, przy czym należy przez to rozumieć sprzeczność z każdym bezwzględnie obowiązującym przepisem prawa. Bez wątpienia taki charakter mają przepisy ustawy p.z.p.. Stanowisko, że umowa w sprawie zamówienia publicznego zawarta z pominięciem obowiązkowej procedury jest nieważna bez względu na to, czy przepisy regulujące ten typ umowy przewidują sankcję nieważności, został wyrażony również przez Sąd Najwyższy (wyrok z 13 września 2001 r., IV CKN 381/00).

Prezes Urzędu Zamówień Publicznych może wystąpić do Sądu o unieważnienie umowy. Zgodnie z art. 146 ust. 6 ustawy - Prawo zamówień publicznych Prezes Urzędu Zamówień Publicznych może wystąpić do sądu o unieważnienie umowy w przypadku dokonania przez zamawiającego czynności lub zaniechania dokonania czynności z naruszeniem przepisu ustawy p.z.p., które miało lub mogło mieć wpływ na wynik postępowania. Wydaje się uzasadnione, aby niezastosowanie procedur przewidzianych ustawą p.z.p. uznać za wyczerpujące treść wskazanego przepisu. Co istotne, w przypadku powództw wytaczanych w przypadkach przewidzianych art. 146 ust. 1 lub 6 ustawy p.z.p. prezes UZP nie musi legitymować się interesem prawnym w rozumieniu art. 189 k.p.c.. Stanowisko takie potwierdził również Sąd Najwyższy (wyrok z 16 września 2009 r., sygn. akt. II CSK 104/09).

Edyta Partyn