Zamówienia okresowe a świadczenia okresowe

Ustawodawca posłużył się pojęciem świadczenia okresowego w art. 142 ust. 2 ustawy Prawo zamówień publicznych. Pojęcie świadczeń okresowych funkcjonuje na gruncie przepisów prawa cywilnego, jednakże nie zawierają one definicji legalnej tego pojęcia.

Prawo wspólnotowe

W pierwszej kolejności należy odwołać się do treści przepisów prawa wspólnotowego regulujących tę kwestię. Dyrektywa 2004/18/WE stanowi o szacowaniu wartości zamówień na dostawy i usługi powtarzające się lub podlegające odnowieniu w oznaczonym czasie. Sformułowanie "zamówienia na dostawy i usługi powtarzające się" należy rozumieć w ten sposób, iż jego desygnatami są zamówienia, które udzielane są z pewną częstotliwością i niekoniecznie w ramach jednego zamówienia. Natomiast zwrot "dostawy i usługi podlegające odnowieniu w oznaczonym czasie" koresponduje z występującymi w polskim systemie prawnym świadczeniami o charakterze ciągłym, w których obowiązek spełnienia świadczenia trwa w sposób ciągły w ramach jednego stosunku zobowiązaniowego. Przykładem takich zamówień mogą być np. usługi sprzątania. W systemie zamówień publicznych ustawodawca nie posługuje się natomiast pojęciem świadczenia o charakterze ciągłym, co pociąga za sobą komplikacje na gruncie interpretacji przepisów ustawy i odpowiedniego zakwalifikowania świadczeń spełnianych w ramach wykonywania zamówień przez wykonawców.

Definicje prawnicze

W piśmiennictwie prawniczym jako świadczenia okresowe (zwane również periodycznymi lub powrotnymi) definiuje się świadczenia polegające na stałym dawaniu przez czas trwania stosunku prawnego, w określonych regularnych odstępach czasu, pewnej ilości pieniędzy lub innych rzeczy zamiennych. W przypadku świadczeń powtarzających się okresowo doniosłe znaczenie ma okoliczność, iż istotną ich część cechuje brak możliwości ich skumulowania i wykonania jednorazowo bez uszczerbku dla zamierzonego efektu ich realizacji. W orzecznictwie podkreśla się, iż okresowość świadczenia charakteryzuje się tym, że w ramach jednego, tego samego stosunku obligacyjnego dłużnik ma spełnić szereg ustalonych świadczeń jednorazowych w określonych odstępach czasu, które to świadczenia nie mogą składać się na wskazaną z góry całość. Jednocześnie nie mogą być one łączone i wykonywane jednorazowo bez uszczerbku dla zamierzonego efektu gospodarczego. Ponadto, świadczenia okresowe mogą być częścią jednego stosunku zobowiązaniowego.

Czynnik czasu

Kryterium łączącym świadczenia okresowe i zamówienia okresowe jest czynnik czasu. W art. 34 ust. 1 ustawy pzp mowa jest o szacowaniu wartości zamówienia na dostawy i usługi powtarzające się okresowo jako łącznej wartości zamówień tego samego rodzaju, natomiast w art. 142 ust. 2 ustawy pzp ustawodawca wskazuje na umowę, której przedmiotem są świadczenia okresowe lub ciągłe. Dostawy i usługi wskazane w art. 34 ust. 1 ustawy pzp to niezależne od siebie stosunki obligacyjne powstałe w wyniku zawarcia umów o zamówienie. Natomiast art. 142 ust. 2 ustawy pzp dotyczy tylko umowy, w ramach której następuje spełnienie świadczeń okresowych lub ciągłych.

Czynnik czasu ma charakter decydujący dla sklasyfikowania zamówień na dostawy i usługi powtarzające się okresowo. Wskazuje on bowiem nie tylko okres obowiązywania całego stosunku obligacyjnego łączącego strony umowy o zamówienie publiczne, ale określa on również częstotliwość poszczególnych świadczeń w ramach tego stosunku zobowiązaniowego.

Zamówienie jednorazowe

W przypadku gdy wykonanie zamówienia mogłoby nastąpić poprzez jednorazową czynność wykonawcy bez szkody dla celu nawiązanego stosunku zobowiązaniowego, czynność taką należałoby zakwalifikować jako zamówienie, którego przedmiotem jest świadczenie jednorazowe. Zatem przyjąć należy, iż do zaklasyfikowania zamówienia jako okresowego na pewno konieczne jest zastosowanie kryterium czasu jako wyznacznika okresowości świadczenia oraz celu nawiązanego stosunku prawnego, który nie może być osiągnięty w sposób jednorazowy.

Mając to na uwadze nasuwa się wniosek, iż w przypadku zamówień na dostawy i usługi powtarzające się okresowo istotnym wyznacznikiem obok czynnika czasu jest niemożność jednorazowego spełnienia świadczenia bez uszczerbku dla celu realizacji zamówienia. Zwracam uwagę, iż jako zamówień powtarzających się okresowo nie należy traktować tych, które mogłyby być zrealizowane przez wykonawcę jednorazowo, a tylko od woli stron umowy w sprawie zamówienia publicznego uzależnione jest czy będzie ono wykonane w sposób wskazany powyżej czy też zostanie podzielone na poszczególne części.

Ratio legis

U podstaw posłużenia się przez ustawodawcę dwoma odrębnymi pojęciami jest okoliczność, iż nie zawsze możliwe jest umieszczenie w jednym stosunku obligacyjnym świadczeń okresowych, na skutek czego uznane zostało za konieczne wprowadzenie odrębnego pojęcia zamówień okresowych. Nie zmienia to faktu, iż brak pełnego odzwierciedlenia w polskim systemie zamówień publicznych regulacji prawa wspólnotowego, oraz brak zdefiniowania pojęcia zamówienia okresowego pociąga za sobą praktyczne trudności interpretacyjne.

@RY1@i02/2012/092/i02.2012.092.21100030e.803.jpg@RY2@

Czynnik czasu wskazuje nie tylko okres obowiązywania całego stosunku obligacyjnego łączącego strony umowy o zamówienie publiczne, ale określa on również częstotliwość poszczególnych świadczeń w ramach tego stosunku zobowiązaniowego

Łukasz Mackiewicz

aplikant radcowski