Umowy wieloletnie powinny zawierać klauzule waloryzacyjne

Przepisy ustawy Prawo zamówień publicznych uniemożliwiają wprowadzenie waloryzacji jeżeli nie została przewidziana przed podpisaniem umowy.

Pewność obrotu

Waloryzacja stanowi istotny element pewności obrotu gospodarczego przy umowach wieloletnich. Przewidując możliwość waloryzacji wynagrodzenia należnego wykonawcy zamówienia publicznego zamawiający zmniejsza ryzyka biznesowe po stronie wykonawcy, który może zaoferować korzystniejsze ceny realizacji zamówienia, gdyż nie musi dokonywać estymacji kosztów realizacji zamówienia np. z 36 miesięcznym wyprzedzeniem.

W konsekwencji zamawiający przez cały okres realizacji zamówienia płaci rynkowe ceny za realizację przedmiotu umowy - wykonawcy nie muszą asekurować się podnoszeniem cen w początkowej fazie realizacji zamówienia w celu pokrycia chociażby wskaźników przewidywanej inflacji, jaka wpłynie na cenę realizacji wieloletniej umowy.

Konieczna umowa

Waloryzacja musi zostać przewidziana w umowie. Przepisy ustawy Prawo zamówień publicznych w art. 144 ust. 1 zakazują istotnych zmian postanowień zawartej umowy w stosunku do treści oferty, na podstawie której dokonano wyboru wykonawcy, chyba że zamawiający przewidział możliwość dokonania takiej zmiany w ogłoszeniu o zamówieniu lub w specyfikacji istotnych warunków zamówienia oraz określił warunki takiej zmiany.

Waloryzacja wynagrodzenia należnego wykonawcy, ponieważ wpływa na cenę realizacji przedmiotu umowy bezsprzecznie stanowi istotny element umowy. W konsekwencji zasady ustalania i sytuacje dopuszczające zastosowanie klauzul waloryzacyjnych muszą zostać przewidziane w umowie o zamówienie publiczne. Brak takich zapisów uniemożliwi wprowadzenie na etapie realizacji umowy waloryzacji wynagrodzenia należnego wykonawcy.

W skrajnym przypadku, gdy zamawiający nie przewidzi waloryzacji jej zastosowanie będzie możliwe jednak na drodze sądowej. Wskazać należy, że zgodnie z art. 3571 Kodeksu Cywilnego jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziło jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu zawartej umowy.

Klauzule waloryzacyjne

Zamawiający przewidując w umowie o wykonanie zamówienia publicznego możliwość zastosowania waloryzacji wynagrodzenia powinien już na etapie procedury przetargowej określić klauzulę waloryzacyjną jaka będzie stosowana.

Najpopularniejszą klauzulą jest waloryzacja inflacyjna. Stosując klauzulę waloryzacyjną zamawiający powinien wybrać wskaźnik wzrostu cen za okres objęty waloryzacją np. wskaźnik zmiany cen towarów i usług konsumpcyjnych publikowany przez Główny Urząd Statystyczny.

Dopuszczalne jest, choć sporadycznie stosowane wprowadzenie np.:

● klauzul walutowych - określających wskaźnik zmiany wynagrodzenia w zależności od zmiany kursu euro lub USD,

● klauzuli kruszców - wskaźnik zmiany wynagrodzenia uzależniony jest od zmiany cen wskazanego kruszcu np. złota, srebra, platyny.

Wzór klauzuli

Zamawiający kształtując zapisy klauzul waloryzacyjnych jakie zamieści w umowie o wykonanie zamówienia publicznego musi przestrzegać ograniczeń wynikających z ustawy Prawo zamówień publicznych w zakresie równego traktowania wykonawców i prowadzenia postępowania w sposób, który nie utrudnia uczciwej konkurencji.

W konsekwencji klauzule waloryzacyjne powinny jednoznacznie określać sposób naliczania waloryzacji.

Przykładowo zamawiający może zapisać, że:

● dopuszcza jednokrotną w okresie realizacji umowy waloryzację wynagrodzenia wykonawcy z tytułu realizacji przedmiotu umowy, zgodnie ze zmianami wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych publikowanego przez Główny Urząd Statystyczny za okres pierwszych 12 miesięcy realizacji umowy,

● wynagrodzenie wykonawcy zostanie zwiększone zgodnie ze zmianą wskaźnika cen towarów i usług inwestycyjnych publikowanych przez GUS jeżeli wskaźnik ulegnie zwiększeniu w okresie 12 kolejnych miesięcy realizacji inwestycji co najmniej o .... %.

Ze względu na wymogi art. 44 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 157 poz. 1240 z późn. zm.) wydatki publiczne mogą być ponoszone na cele i w wysokościach ustalonych w:

● ustawie budżetowej,

● uchwale budżetowej jednostki samorządu terytorialnego,

● planie finansowym jednostki sektora finansów publicznych.

Zatem zamawiający podlegający rygorom ustawy o finansach publicznych powinni w klauzulach waloryzacyjnych wpisywać ich górną granicę, tak aby ewentualnie na skutek zastosowania klauzul waloryzacyjnych nie przekroczyć kwot zawartych w uchwale budżetowej lub planie finansowym.

Edyta Partyn