Sprawdź, czy cena jest rażąco niska

Przed podjęciem decyzji o odrzuceniu oferty na podstawie przepisu o rażąco niskiej cenie zamawiający powinien na podstawie art. 90 ust. 1 prawa zamówień publicznych zwrócić się do wykonawcy o udzielenie wyjaśnień, w tym złożenie dowodów dotyczących elementów oferty mających wpływ na wysokość ceny.

Była decyzja zamawiającego...

Zgodnie z dotychczas obowiązującym stanem prawnym (dotyczy postępowań o udzielenie zamówienia publicznego ogłoszonych przed 19 listopada 2014 r.) to zamawiający samodzielnie decydował, czy, a jeżeli tak, to kiedy zwrócić się do wykonawcy o wyjaśnienie, czy cena realizacji zamówienia nie jest rażąco niska. Dotychczasowa linia orzecznictwa w zakresie rażąco niskiej ceny przyjmowała, że za ofertę z rażąco niską ceną można uznać ofertę z ceną niewiarygodną, nierealistyczną w porównaniu do cen rynkowych podobnych zamówień.

...są ustalone zasady

Za cenę rażąco niską uważano cenę znacząco odbiegającą od cen rynkowych przyjętych dla danego przedmiotu zamówienia, wskazującą na fakt realizacji zamówienia poniżej kosztów wytworzenia usługi, dostawy, roboty budowlanej.

Mając na celu ujednolicenie zasad analizowania (wyjaśniania) sytuacji, w których możemy mieć do czynienia z ceną rażąco niską, ustawodawca dokonał systemowo istotnej zmiany w art. 90 ust. 1 i ust. 2 ustawy - Prawo zamówień publicznych.

W obecnym stanie prawnym obowiązek badania kwestii rażąco niskiej ceny zachodzi w przypadku łącznego wystąpienia poniższych okoliczności:

● cena oferty wydaje się rażąco niska w stosunku do przedmiotu zamówienia,

● cena oferty budzi wątpliwości zamawiającego co do możliwości wykonania zamówienia zgodnie z wymogami określonymi przez zamawiającego lub wynikającymi z odrębnych przepisów (tj. zgodnie z SIWZ lub zgodnie z wymogami prawa).

Wymogi prawa wskazane w art. 90 ust. 1 ustawy p.z.p. to zaistnienie sytuacji, w której cena oferty jest niższa o 30 proc. od:

● wartości zamówienia lub

● średniej arytmetycznej cen wszystkich złożonych ofert.

Zaistnienie co najmniej jednej z wyżej wskazanych sytuacji (opisanych w lit. a lub lit. b) zobowiązuje zamawiającego do zwrócenia się do wykonawcy o udzielenie wyjaśnień oraz przedstawienie dowodów dotyczących elementów oferty mających wpływ na wysokość ceny realizacji zamówienia publicznego.

Dowód po stronie oferenta

Zmiana przepisów prawa zamówień publicznych zobowiązała wykonawcę, aby w odpowiedzi na wezwanie obligatoryjnie przedstawił dowody potwierdzające złożone wyjaśnienia w zakresie elementów oferty mających wpływ na wysokość ceny realizacji zamówienia. Takimi dowodami mogą być np. oferty dostawców materiałów, wykazy własnych zamortyzowanych urządzeń, które mogą zostać używane przy wykonywaniu zamówienia, umowy o pracę z pracownikami, z których wynikają stawki wynagrodzenia.

W tym miejscu warto zaznaczyć, że art. 90 ust. 1 ustawy - Prawo zamówień publicznych precyzuje, iż koszt pracy, której wartość została przyjęta do ustalenia ceny wykonania zamówienia, nie może być niższy od minimalnego wynagrodzenia za pracę ustaloną na podstawie art. 2 ust. 3-5 ustawy z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz.U. z 2004 r. nr 200, poz. 1679, nr 240, poz. 2407 oraz Dz.U. z 2005 r. nr 157, poz. 1314).

Przedłożenie samych wyjaśnień bez jednoczesnego przedstawienia dowodów będzie co do zasady skutkowało odrzuceniem oferty złożonej przez wykonawcę wezwanego do udzielenia wyjaśnień.

Definicja wartości zamówienia - użyte w art. 90 ust. 1 pojęcie wartości zamówienia należy definiować w oparciu o art. 32 ust. 1 ustawy - Prawo zamówień publicznych, zgodnie z którym jest to całkowite szacunkowe wynagrodzenie wykonawcy bez podatku od towarów i usług ustalane przez zamawiającego z należytą starannością. Natomiast średnia arytmetyczna cen wszystkich złożonych ofert powinna być obliczana przy uwzględnieniu cen brutto zawartych w złożonych ofertach. Należy bowiem wskazać na definicję ceny zawartą w ustawie - Prawo zamówień publicznych (patrz art. 2 pkt 1), zgodnie z którą przez pojęcie ceny należy rozumieć cenę zdefiniowaną w art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług (Dz.U. poz. 915). Definicja ceny określona we wskazanej ustawie to wartość wyrażona w jednostkach pieniężnych, którą kupujący jest obowiązany zapłacić przedsiębiorcy za towar lub usługę.

Wobec powyższego, badając, czy powstaje obowiązek uzyskania wyjaśnień w zakresie rażąco niskiej ceny, zamawiający porównuje wartość netto (wartość szacunkowa) z wartością brutto (cena oferty). Porównania należy dokonać również wówczas, gdy zostanie złożona tylko jedna oferta.

Wykonawca, który zostanie wezwany do udzielenia wyjaśnień w zakresie wysokości zaoferowanej ceny realizacji zamówienia, musi brać pod uwagę dyspozycję art. 90 ust. 2 ustawy p.z.p., zgodnie z którą obowiązek wykazania, że oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny, spoczywa na wykonawcy.

Konsekwencją powyższego jest obowiązek dołożenia należytej staranności w sporządzaniu odpowiedzi na wezwanie przez wykonawcę, aby przekazane wyjaśnienia i dowody jednoznacznie uzasadniały wysokość zaoferowanej ceny realizacji zamówienia publicznego oraz były przekonujące i wiarygodne.

Marek Okniński