Interes publiczny uzasadnia rezygnację , ale warunków jest sporo

Zgodnie z art. 145 ust. 1 ustawy - Prawo zamówień publicznych w razie zaistnienia istotnej zmiany okoliczności powodującej, że wykonanie umowy nie leży w interesie publicznym, czego nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy, lub dalsze wykonywanie umowy może zagrozić istotnemu interesowi bezpieczeństwa państwa lub bezpieczeństwu publicznemu, zamawiający może odstąpić od umowy w terminie 30 dni od momentu powzięcia wiadomości o tych okolicznościach. Jest to unikatowa regulacja tego typu na gruncie ustawy p.z.p.

Odstąpienie od umowy ma charakter jednostronnej czynnością prawnej i dla swojej skuteczności wymaga złożenia oświadczenia drugiej stronie stosunku prawnego (w tym przypadku wykonawcy). Z uwagi na zasady obowiązujące w ustawie p.z.p. oraz względy dowodowe powinno ono w zasadzie zostać złożone w formie pisemnej.

Zamawiającemu przyznano uprawnienie do odstąpienia od umowy w celu ochrony interesu publicznego przed realizacją świadczeń zbędnych z punktu widzenia jego ochrony. Ustawodawca nie pozostawił jednak swobodnemu uznaniu zamawiających uprawnienia do rozwiązania istniejącego stosunku prawnego, lecz wprowadził przesłanki warunkujące dopuszczalność skorzystania ze wspomnianej normy prawnej.

Zmienione okoliczności

Pierwszą wskazaną przez ustawodawcę przesłanką jest zaistnienie istotnej zmiany okoliczności. Nie może budzić wątpliwości, iż zaistnienie takich okoliczności musi nastąpić po zawarciu umowy w sprawie zamówienia publicznego. Problematyczne może być natomiast zaistnienie takiej okoliczności w okresie pomiędzy wyborem oferty a momentem podpisania umowy w sprawie zamówienia publicznego. Z uwagi na cel wprowadzenia art. 145 ust. 1 p.z.p. można się przynajmniej zastanawiać, czy takie przypadki również nie powinny być objęte tym przepisem. Z drugiej strony ustawodawca wprost wskazał, iż muszą być to okoliczności, których nie dało się przewidzieć w chwili zawarcia umowy. Biorąc pod uwagę specyfikę reżimu prawa zamówień publicznych, w którym tak naprawdę kluczowym momentem jest wybór oferty, należałoby się zastanowić nad zmianą redakcji wskazanego przepisu w tym zakresie. Na chwilę obecną przyjąć należy, iż świadomość zamawiającego co do zaistnienia okoliczności powodujących niecelowość wykonywania zamówienia publicznego lub nieuchronności zaistnienia takich okoliczności nie powodują powstania uprawnienia do odstąpienia od umowy jeszcze przed jej podpisaniem - w takim bowiem przypadku powinien on podjąć decyzję o unieważnieniu postępowania. Jeżeli podejmuje inną decyzję, to tak naprawdę godzi się na to, iż zamówienie będzie przez wykonawcę realizowane.

Przez istotną zmianę należy rozumieć:

● zmianę znaczącą oraz

● będącą następstwem zdarzeń występujących bardzo sporadycznie poza standardowym ryzykiem kontraktowym.

Źródłem istotnej zmiany okoliczności mogą być zarówno zjawiska o charakterze prawnym, jak i pozaprawnym.

Zgodnie z brzmieniem omawianego przepisu zmiana okoliczności musi prowadzić do stanu, w którym wykonanie zamówienia przez wybranego wykonawcę nie leży w interesie publicznym. Chodzi tutaj o niecelowość realizacji zamówienia dla interesu publicznego (a jego celowość powinien zapewniać zamawiający jako podmiot realizujący zadania publiczne powierzone przez przepisy prawa). Jest to pojęcie o charakterze nieostrym, przy czym pomimo wyjątkowego charakteru przepisu, pojęcie interesu publicznego należy rozumieć szeroko i oceniać każdorazowo stosownie do okoliczności. Wynika to z faktu, iż ustawodawca nie jest w stanie przewidzieć w sposób kazuistyczny wszystkich przypadków, które mieściłyby się w kategorii interesu publicznego.

W stosunku do pierwotnego brzmienia art. 145 ust. 1 ustawodawca wprowadził dodatkowo dwie klauzule generalne: 1) istotny interes bezpieczeństwa państwa i 2) bezpieczeństwo publiczne. W praktyce obie te klauzule mają jeszcze rzadsze zastosowanie niż pojęcie interesu publicznego, a można się zastanawiać, czy ich wprowadzenie - z uwagi na dość pojemny charakter tego ostatniego - było konieczne.

Rozwijając przesłankę nieprzewidywalności zaistnienia zmiany stosunków należy odnieść się do mierników staranności, jakiej można standardowo wymagać od podmiotów ubiegających się o udzielenie zamówienia publicznego. Wynika z tego, iż, z uwagi na profesjonalny charakter uczestników postępowania co do zasady stosowana będzie podwyższona staranność. Badanie tych mierników odnosić się będzie indywidualnie dla każdego przypadku.

Rygor terminu

Wskazać również należy, iż uprawnienie do odstąpienia od umowy w sprawie zamówienia publicznego zostało dość istotnie ograniczone w czasie. Zamawiający może odstąpić od umowy w terminie 30 dni od powzięcia wiadomości o okolicznościach stanowiących podstawę odstąpienia. Oświadczenie o odstąpieniu od umowy uważa się za złożone w chwili, gdy doszło do adresata w taki sposób, że mógł on zapoznać się z jego treścią. Nie będzie więc ono skuteczne, jeżeli zostanie nadane w urzędzie pocztowym 30. dnia i dojdzie do adresata po upływie terminu 30 dni.

Omawiana regulacja ma charakter wyjątkowy. Pamiętać bowiem należy, iż w systemie prawa zamówień publicznych interes publiczny nie jest dobrem zawsze nadrzędnym wobec interesów partykularnych i powinien podlegać większej ochronie wyłącznie w sytuacjach obiektywnie usprawiedliwionych i akcydentalnych. Wykonawca bowiem nie może ponosić nieograniczonej odpowiedzialności za stany od niego niezależne, nawet jeżeli decyduje się na realizację zamówienia publicznego.

@RY1@i02/2017/092/i02.2017.092.21100010b.801.jpg@RY2@

Michał Mackiewicz

radca prawny