Pożądaną jakość przedmiotu określa zamawiający

Biorąc pod uwagę ograniczenia wynikające z obecnie obowiązującego stanu prawnego, w większości udzielanych zamówień publicznych obok kryterium ceny realizacji zamówienia zamawiający ustalają inne kryteria wyboru wykonawcy zamówienia odnoszące się w szczególności do:

● terminu realizacji zamówienia (w ok. 30 proc. postępowań),

● wydłużenia okresu gwarancji (w ok. 25 proc. postępowań),

● skrócenia terminu realizacji zamówienia (w ok. 10 proc. postępowań).

Zamawiający zobowiązany jest określać kryteria oceny ofert w sposób jednoznaczny i zrozumiały, umożliwiający sprawdzenie informacji przedstawianych przez wykonawców.

Wprowadzając ograniczenia w zakresie znaczenia (wagi) kryterium cenowego (art. 91 ust. 2a ustawy - Prawo zamówień publicznych), jednocześnie pozostawił zamawiającemu decyzję odnośnie ustalenia wag poszczególnych kryteriów oceny ofert. Zamawiający bezsprzecznie może postawić na jakość oraz inne kryteria pozacenowe, tak aby ograniczyć możliwość wyboru oferty najtańszej, ale o wątpliwej jakości.

Ustalone przez zamawiającego kryteria pozacenowe powinny zostać uzasadnione, czyli wyrażać określone priorytety zamawiającego. Oznacza to tyle, że w kryteriach pozacenowych winny zostać zapisane te parametry, cechy czy właściwości zamawianego przedmiotu, które powodują, że jest on lepszy od innego, o innych parametrach.

Wobec powyższego zamawiający powinien w treści specyfikacji istotnych warunków zamówienia w sposób zrozumiały podać, przy użyciu jakich elementów będzie dokonywał oceny rozwiązań proponowanych przez wykonawców w ramach oceny złożonych ofert.

W ślad za uzasadnieniem zawartym w wyroku Krajowej Izby Odwoławczej z 19 czerwca 2016 r. (sygn. akt KIO 1580/16) należy wskazać, że naruszenie wyrażonej w art. 7 ust. 1 ustawy - Prawo zamówień publicznych zasady uczciwej konkurencji może się wyrażać nie tylko w dyskryminującym opisie przedmiotu zamówienia, postawieniu niewłaściwych warunków udziału w postępowaniu, lecz także w ustaleniu kryteriów oceny ofert, które - w części wskazującej na priorytety zamawiającego wyrażone w kryterium jakościowym - będą bez uzasadnienia preferowały rozwiązanie rzutujące następnie na taką lub inną ocenę złożonych ofert.

Kryterium jakościowe wyraża najbardziej pożądane, istotne walory przedmiotu zamówienia, musi więc odnosić się do cech i właściwości, sposobu realizacji zamówienia, który jest dla zamawiającego ważny. W ocenie tego, co jest ważne, nie sposób przy tym zamawiającego zastępować, skoro to on decyduje, co zamierza nabyć, jakie cechy oferowany przedmiot ma posiadać, a także które z możliwych cech tego przedmiotu są bardziej pożądane. Ocena, co jest lepsze lub gorsze, jest zawsze dokonywana z pewnej perspektywy, z określonego punktu widzenia - przez pryzmat potrzeby zamawiającego. Kryterium jakościowe winno uwzględniać najlepsze rozwiązanie, zaś to, co jest najlepsze, winno być postrzegane przez przyjęte w danym zakresie kryterium oceny tego, co jest najbardziej pożądane z perspektywy celów postępowania i realizacji zamówienia.

W kryterium jakościowym nie powinno się więc mieścić wartościowanie w zakresie tego, jaką cenę ma przedmiot posiadający cechę objętą tym kryterium - to bowiem następuje dopiero poprzez zestawienie ustalonej na podstawie kryterium jakościowego wartości (punktacji) z kryterium ceny w ramach przeprowadzenia bilansu tych kryteriów wskazujących, który przedmiot wyraża korzystniejszy bilans ceny i innych kryteriów. Celem postępowania o zamówienie publiczne jest przede wszystkim realizacja uzasadnionych potrzeb zamawiającego, a nie umożliwienie wykonawcy ukształtowania dogodnych warunków, w tym dotyczących przedmiotu zamówienia.

W postępowaniu o zamówienie publiczne nie mamy zatem do czynienia z negocjowaniem warunków przyszłego stosunku umownego, kształtowaniem go na zasadach określonych w art. 353¹ k.c. Postępowanie o zamówienie publiczne realizuje się bowiem przez jednostronne określenie przez zamawiającego jego warunków, a biorąc je pod uwagę, wykonawcy mogą przystąpić do postępowania lub nie wykazać nim zainteresowania. Stawianie wykonawcom określonych na etapie realizacji umowy wymagań, które przedkładają się jedynie na ich wynagrodzenie i zwiększony nakład sił oraz środków, nie ogranicza uczestnikom postępowania możliwości samego uczestnictwa w postępowaniu oraz złożenia konkurencyjnej oferty. Każdy wykonawca, mając świadomość obowiązków wynikających z treści umowy, może ocenić, czy jest w stanie należycie zrealizować zobowiązanie z niej wynikające oraz ocenić, jakie koszty są z tymi wymaganiami związane. (patrz wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 13 września 2013 r., sygn. akt KIO 2078/13).

Marta Zacharewicz