Tylko w sytuacjach wyjątkowych i nieprzewidywalnych

Udzielanie zamówienia publicznego w trybie z wolnej ręki w oparciu o przepis art. 67 ust. 1 pkt 3 ustawy - Prawo zamówień publicznych zamawiający stosują wyjątkowo, a organy kontroli oceniają restrykcyjnie. Można wręcz odnieść wrażenie, że sytuacje objęte tym przepisem nie występują - chociaż orzecznictwo uznaje pewne stany faktyczne za odpowiadające tej normie. Jednakże co do zasady judykatura bardzo rygorystycznie podchodzi do oceny spełniania przez dany stan faktyczny wymogów postawionych w tym przepisie.

Stosownie do treści przepisu art. 67 ust. 1 pkt 3 ustawy - Prawo zamówień publicznych zamawiający może udzielić zamówienia w trybie z wolnej ręki, jeżeli ze względu na niewynikającą z przyczyn leżących po jego stronie wyjątkową sytuację, której nie mógł on przewidzieć, wymagane jest natychmiastowe wykonanie zamówienia, a nie można zachować terminów określonych dla innych trybów udzielenia zamówienia. Wskazany przepis wymienia przesłanki, których łączne spełnienie warunkuje dopuszczalność udzielenia przez zamawiającego zamówienia w trybie z wolnej ręki na tej podstawie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż dla zastosowania tego przepisu powinna mieć miejsce wyjątkowa sytuacja niewynikająca z przyczyn leżących po stronie zamawiającego. Dopóki więc, działając starannie, mógł on przewidzieć daną sytuację zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego, dopóty zastosowanie przedmiotowego przepisu z powodu niespełnienia powyższej przesłanki będzie mogło zostać skutecznie zakwestionowane w toku ewentualnej kontroli.

Sytuacja wyjątkowa

Jak wspomniałem sytuacja musi być wyjątkowa. Zgodnie z poglądem wyrażanym w judykaturze podjęcie stosownych kroków zmierzających do minimalizacji zagrożeń - w tym niedopuszczenie do wystąpienia ewentualnej katastrofy - jest konieczne, co powoduje, że taka sytuacja może być uznana za wyjątkową. Oceny tej nie zmienia to, że co do zasady za sytuację wyjątkową należy rozumieć sytuację nagłą, trudną do przewidzenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 lutego 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2403/07). Co więcej, przepis art. 67 ust. 1 pkt 3 ustawy p.z.p. znajduje zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy zamawiający w wyniku wyjątkowego, nieprzewidywalnego zdarzenia zmuszony jest do natychmiastowej reakcji, niezbędnej do ograniczenia bezpośrednich skutków takiego zdarzenia (np. usunięcie bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia lub życia czy zabezpieczenie majątku przed poniesieniem szkody o znacznych rozmiarach). Muszą to zatem być sytuacje wykraczające poza normalne warunki życia gospodarczego i społecznego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 21 stycznia 2015 r., sygn. akt I ACa 1201/14).

Natomiast z drugiej strony np. zaburzeniom geologicznym w kopalni węgla kamiennego nie można przypisać cech wyjątkowości, o których mówi przepis art. 67 ust. 1 pkt 3 ustawy p.z.p. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 16 września 2008 roku, sygn. akt V SA/Wa 1404/10).

Konieczna natychmiastowa reakcja

Następnie przepis nakazuje, aby zachodziła konieczność natychmiastowego wykonania zamówienia. Przy ocenie spełnienia tej przesłanki, należy odwołać się do wskazówek zawartych w uchwale Krajowej Izby Odwoławczej z 13 sierpnia 2009 r. (KIO/KD 21/09), w której stanęła ona na stanowisku, iż istotną cechą charakteryzującą zamówienia udzielone w oparciu o przesłankę z przepisu art. 67 ust. 1 pkt 3 ustawy p.z.p. jest natychmiastowość wykonania, szybka reakcja i krótki okres trwania zamówienia mający na celu jedynie usunięcie absolutnie niezbędnych skutków zdarzenia niemożliwego do przewidzenia. Taka wykładnia zdecydowanie koresponduje z przytoczonym wcześniej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego dotyczącym niedopuszczenia do wystąpienia ewentualnej katastrofy.

Niemożliwe inne tryby

Kolejną przesłanką, której spełnienie jest nieodzowne dla pozytywnej oceny dopuszczalności zastosowania omawianego przepisu przez zamawiającego, jest brak możliwości zachowania terminów przeprowadzenia postępowania w innych trybach przewidzianych ustawą p.z.p. Chodzi tutaj o przypadki, w których zamawiający nie dysponuje dostateczną ilością czasu, by przeprowadzić nie tylko postępowanie o udzielenie zamówienia rozpoczynającego się ogłoszeniem, lecz nawet postępowanie w trybie negocjacji z ogłoszeniem, dla którego ustawa nie przewiduje żadnego terminu na czynności.

W tym miejscu należy zaznaczyć, iż zgodnie ze stanowiskiem judykatury nawet możliwość niewykorzystania środków finansowych przeznaczonych na zrealizowanie zadania nie może stanowić przesłanki zastosowania trybu z wolnej ręki w oparciu o przepis art. 67 ust. 1 pkt 3 ustawy p.z.p. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 marca 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 3123/08).

@RY1@i02/2017/040/i02.2017.040.21100010a.801.jpg@RY2@

Łukasz Michał Mackiewicz

radca prawny