Jakie znaczenie w planowaniu przestrzennym odgrywa województwo

zastępca dyrektora Mazowieckiego Biura Planowania Regionalnego

@RY1@i02/2010/135/i02.2010.135.092.003b.001.jpg@RY2@

Fot. Archiwum

Bartłomiej Kolipiński, zastępca dyrektora Mazowieckiego Biura Planowania Regionalnego

W systemie planowania przestrzennego w Polsce ważną rolę - chociaż nie w pełni jednoznacznie określoną i chyba trochę niedocenianą - odgrywa plan zagospodarowania przestrzennego województwa. Jest to dokument, który pełni wiele funkcji o różnym charakterze prawnym.

W swojej podstawowej funkcji wyraża on politykę zagospodarowania przestrzennego samorządu województwa w zakresie: sieci osadniczej, rozmieszczenia ponadlokalnej infrastruktury technicznej i społecznej, ochrony środowiska przyrodniczego i kulturowego. Jest ona częścią ogólnej polityki rozwoju określonej w strategii wojewódzkiej. Plan województwa w znaczeniu praktycznym stanowi podstawę działalności realizacyjnej; przyjmowany uchwałą sejmiku ma moc wiążącą dla wszystkich podmiotów podległych samorządowi województwa. Jest też narzędziem koordynacji działań różnych podmiotów (publicznych i niepublicznych) gospodarki przestrzennej, mającej na celu zapewnienie spójności polityki przestrzennej na poziomie kraju, województwa i gminy. Służy temu m.in. obowiązek uwzględniania w planie województwa ustaleń koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju, a także wszelkich inwestycji celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym, ustalonych w stosownych planach i programach, zarówno rządowych, jak i samorządowych. Ustalenia planu województwa muszą być z kolei uwzględnione w lokalnej polityce przestrzennej, a więc w studiach gmin, a tym samym pośrednio także w planach miejscowych. Ustalenia i informacje z planu województwa posiadają także walor promocyjno-marketingowy, którego znaczenie w warunkach współczesnej gospodarki regionalnej, opartej w dużym stopniu na konkurencji, stale wzrasta.

Tak zarysowanym funkcjom planu województwa, z punktu widzenia ogólnej logiki systemu planowania przestrzennego, trudno coś zarzucić. Problemy tkwią w konkretnych zapisach ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu, określających rzeczywiste możliwości kształtowania i realizacji wojewódzkiej polityki przestrzennej. Należy przede wszystkim zauważyć, że plan województwa nie jest aktem prawa powszechnie obowiązującego, a w konsekwencji jego ustalenia nie obowiązują poza systemem administracji publicznej.

To nie oznacza, że plan województwa jest tylko nic nieznaczącym pod względem prawnym aktem polityki przestrzennej. Wiąże on bowiem gminy w zakresie ich władztwa planistycznego. Każda zmiana studium musi być uzgodniona z zarządem województwa w zakresie zgodności z planem województwa. Problem w tym, że plan województwa zawiera ustalenia o różnym charakterze: zarówno przyjęte z dobrodziejstwem inwentarza zadania rządowe, jak i zadania własne samorządu województwa. Mają one różny stopień przesądzenia: od zadań objętych programami operacyjnymi po postulowane w koncepcjach dalekosiężne przedsięwzięcia. Ustawa nie kategoryzuje tych ustaleń. To rodzi wątpliwości interpretacyjne dotyczące zakresu związania gmin ustaleniami planu województwa. Nie do przyjęcia ze względów ustrojowych jest bowiem założenie, że władztwo planistyczne gminy sprowadza się do uszczegółowiania tego, co jest zapisane w planie województwa.

Należy więc w ustawie jednoznacznie określić, które ustalenia planu województw mają charakter wiążący dla gmin, a które są pochodną funkcji kreacyjnej własnej polityki przestrzennej. Z tym wiąże się problem aktualizacji planów województw. Powinny one być szybko uzupełniane o nowe ustalenia zewnętrzne dotyczące ponadlokalnych zadań publicznych przekładających się na ustalenia wiążące dla gmin. Tymczasem zmienność dokumentów rządowych określających te zadania - z jednej strony, a z drugiej - procedura zmiany planu województwa trwająca nie miesiące, a lata - powoduje, że nierzadko mamy do czynienia z sytuacją, w której aktualizowane studia gmin muszą być uzgadniane z nieaktualnymi planami województw. Dlatego należy wprowadzić zróżnicowane i elastyczne procedury ich aktualizacji.

aj